Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 138

कुशावर्तं नाम तीर्थं ब्रह्मणा च कृतं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं हंसतीर्थं तथा परम्

kuśāvartaṃ nāma tīrthaṃ brahmaṇā ca kṛtaṃ śubham | brahmakuṇḍamiti khyātaṃ haṃsatīrthaṃ tathā param

Ada tīrtha mujur bernama Kuśāvarta, yang dibuat oleh Brahmā; ia termasyhur sebagai Brahmakuṇḍa, dan demikian pula ada Haṃsatīrtha yang utama.

कुशावर्तम्Kuśāvarta (name of a tīrtha)
कुशावर्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkuśa + āvarta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: ‘कुशानाम् आवर्तः’ (name)
नामnamed
नाम:
Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable marker): ‘named/called’
तीर्थम्a sacred place
तीर्थम्:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; apposition to ‘कुशावर्तम्’
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Kartr (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
कृतम्made, created
कृतम्:
Samānādhikaraṇa (Predicate/समानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√kṛ (धातु) → kṛta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle, passive): ‘made’ qualifying ‘तीर्थम्’
शुभम्auspicious
शुभम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण of ‘तीर्थम्’
ब्रह्मकुण्डम्Brahmakuṇḍa (name)
ब्रह्मकुण्डम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahma + kuṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: ‘ब्रह्मणः कुण्डम्’ (name)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (quotative/naming particle): ‘thus’
ख्यातम्known as
ख्यातम्:
Samānādhikaraṇa (Predicate/समानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√khyā (धातु) → khyāta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle, passive): ‘known/called’ qualifying ‘(तीर्थम्)’
हंसतीर्थम्Haṃsatīrtha (name)
हंसतीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothaṃsa + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: ‘हंसस्य तीर्थम्’ (name)
तथाalso, likewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb/conjunction): ‘also/likewise’
परम्another; excellent
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (another/supreme) qualifying ‘हंसतीर्थम्’ or implied ‘तीर्थम्’

Śiva (Śaṅkara)

Tirtha: Kuśāvarta (Brahmakuṇḍa); Haṃsatīrtha

Type: kund

Listener: nṛpa (king)

Scene: A clear stone-lined kunda in a forest clearing labeled Brahmakuṇḍa/Kuśāvarta; Brahmā is shown creating or blessing the pool; nearby, white swans (haṃsa) glide on water indicating Haṃsatīrtha; pilgrims bathe and offer water-libations.

B
Brahmā
K
Kuśāvarta
B
Brahmakuṇḍa
H
Haṃsatīrtha

FAQs

Tīrthas are portrayed as divinely instituted, linking sacred geography with cosmic creators like Brahmā.

Kuśāvarta (Brahmakuṇḍa) and Haṃsatīrtha.

Not explicit here; the verse primarily identifies and authorizes the tīrthas by divine origin and fame.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App