Rig Veda 8.42.2 — Mandala 8, Sukta 42, Mantra 2

Sukta 8.42

Devata: Varuṇa

Samhita Patha (Devanagari)

एवा वन्दस्व वरुणं बृहन्तं नमस्या धीरममृतस्य गोपाम् । स नः शर्म त्रिवरूथं वि यंसत्पातं नो द्यावापृथिवी उपस्थे ॥

Transliteration

evā́ vandasva váruṇaṃ bṛhántam namasyā́ dhī́ram amṛ́tasya gopā́m | sá naḥ śárma tri-varū́thaṃ ví yaṃsat pā́taṃ no dyāvā-pṛthivī́ upásthe ||

Translation

Demikianlah pujilah Varuṇa Yang Mahaluas; tunduklah kepada yang teguh, penjaga keabadian (amṛta). Semoga ia meluaskan bagi kami kedamaian dengan tiga perlindungan; semoga ia menjaga kami di pangkuan Langit dan Bumi.

Word by Word

• एवा: thus, just so
• एवा: —
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात) + आ (प्रगृह्य/उपपद) → एवा

• वन्दस्व: worship/praise (you)!
• वन्दस्व: (कर्तृ-आदेशः) ‘त्वम्’
• Type: Verb
• Root: √वन्द् (वन्दते ‘स्तुतौ/नमस्कारे’)

• वरुणम्: Varuṇa
• वरुणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• बृहन्तम्: the great, lofty
• बृहन्तम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (विशेषण; ‘महान्’)

• नमस्या: worthy of reverence
• नमस्या: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: नमस्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नम् + स्य = ‘नमस्य-’ ‘पूज्य/नमस्करणीय’)

• धीरम्: wise, steadfast
• धीरम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: धीर (प्रातिपदिक)

• अमृतस्य: of immortality / of the deathless (order)
• अमृतस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• गोपाम्: guardian, protector
• गोपाम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + √पा ‘पालने’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• नः: for us / our
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (context: ‘for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• शर्म: shelter, protection, comfort
• शर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• त्रिवरूथम्: threefold-guarded, with triple protection
• त्रिवरूथम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-वरूथ (प्रातिपदिक; वरूथ ‘रक्षा/आवरण’)

• वि: apart, forth, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• यं॑सत्: may he grant/extend
• यं॑सत्: क्रिया (कर्तृ: सः = वरुणः)
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छति/यंस्ते ‘नियमे/प्रयच्छने’)

• पातम्: may he protect
• पातम्: क्रिया (कर्तृ: सः = वरुणः)
• Type: Verb
• Root: √पा (पालने) / √पा (पाने) — here ‘protect’

• नः: us
• नः: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ (पातम् इत्यस्य सहायक-कर्तृ/आह्वान-कर्तृभावः)
• Type: Noun
• Root: द्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यावन्/द्यौस् + पृथिवी)

• उपस्थे: in the lap, in the bosom
• उपस्थे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)