Valmiki Ramayana 6.91.51 — Yuddha Kanda, Sarga 91, Shloka 51

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

ताभ्यांतुधनुषिश्रेष्ठेसंसितौसायकोत्तमौ ।।।।विकृष्यमाणेवीराभ्यांभृशंजज्वलतुःश्रिया ।

Transliteration

tābhyāṃ tu dhanuṣī śreṣṭhe saṃsitau sāyakottamau | vikṛṣyamāṇe vīrābhyāṃ bhṛśaṃ jajvalatuḥ śriyā ||

Translation

Pada kedua busur yang unggul itu dipasangkan dua anak panah terbaik; ketika kedua pahlawan menarik talinya, panah-panah itu menyala dengan kemilau yang cemerlang.

Word by Word

• ताभ्याम्: by those two
• ताभ्याम्: करण/कर्तृ (Instrument/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), द्विवचनम्; सर्वनाम

• तु: indeed
• तु: अव्यय (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle)

• धनुषि: on the bow
• धनुषि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• श्रेष्ठे: excellent
• श्रेष्ठे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (to धनुषि)

• संहितौ: fixed/placed (together)
• संहितौ: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + धा (धातु) → संहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• सायकोत्तमौ: the two best arrows
• सायकोत्तमौ: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साय + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; तत्पुरुषः: सायकानाम् उत्तमौ

• विकृष्यमाणे: while being drawn
• विकृष्यमाणे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वि + कृष् (धातु) → विकृष्यमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शानच्/Present passive participle), सप्तमी-सम्बन्ध (while being drawn)

• वीराभ्याम्: by the two heroes
• वीराभ्याम्: कर्तृ (Agent/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, द्विवचनम्

• भृशम्: greatly
• भृशम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तीव्रतावाचक (adverb of intensity)

• जज्वलतुः: shone / blazed
• जज्वलतुः: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्वल् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, द्विवचनम्

• श्रिया: with splendor
• श्रिया: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Context

The two best bows of both the heroes together, being powerful, shone with splendour when drawn with bowstring.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Indrajit
• arrows (sāyaka/śara)
• bows (dhanuṣ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is linked with 'tejas' used responsibly: power and brilliance are admirable when directed by righteous intent and proper conduct.

What is the narrative situation?

Both combatants nock their finest arrows and draw, marking the escalation toward a decisive exchange.

Which character virtue is emphasized?

Udyama (determined effort) and śaurya (heroic courage) expressed through readiness and composure.