Shloka 2

सीताप्रत्याख्यानम् / Rama’s Post-Victory Address to Sītā

Public Opinion and Royal Duty

Devanagari script

एषासिनिर्जिताभद्रेशत्रुंजित्वारणाजिरे ।पौरुषाद्यदनुष्ठेयंमयैतदुपपादितम् ।।6.118.2।।

Transliteration

rāvaṇāṅka-parikliṣṭāṃ dṛṣṭāṃ duṣṭena cakṣuṣā |

kathaṃ tvāṃ punar ādad yāṃ kulaṃ vyapadiśan mahat ||6.118.20||

Translation

Engkau telah tersiksa dalam pelukan Rāvaṇa dan dipandang dengan mata yang jahat; bagaimana mungkin aku mengambilmu kembali sambil mengaku berasal dari garis keturunan yang agung?

Word by Word

• एषा: this (you)
• एषा: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• असि: are
• असि: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• निर्जिता: conquered / vindicated
• निर्जिता: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नि+जि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (एषा)

• भद्रे: O auspicious lady
• भद्रे: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• शत्रुम्: enemy
• शत्रुम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जित्वा: having conquered
• जित्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• रणाजिरे: on the battlefield
• रणाजिरे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रण + अजिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रणस्य अजिरम्)

• पौरुषात्: by valor/effort
• पौरुषात्: हेतु (कारण/Hetu)
• Type: Noun
• Root: पौरुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतौ

• यत्: that which
• यत्: सम्बन्ध (relative pronoun)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• अनुष्ठेयम्: to be done / worth doing
• अनुष्ठेयम्: विधेय (predicate)
• Type: Adjective
• Root: अनु+स्था (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/भाव्य); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्तव्यता (to be done)

• मया: by me
• मया: करण/कर्ता-साधन (Instrument/Agentive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष सर्वनाम; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: कर्म/विषय (Object/Topic)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• उपपादितम्: has been accomplished
• उपपादितम्: क्रिया-फल (Result state)
• Type: Verb
• Root: उप+पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (has been accomplished)

Context

"O Auspicious Sita! You are won by destruction of the enemy in the battlefield. What was worth doing has been done with all my effort."

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It shows dharma being argued through the lens of lineage-honor and perceived purity—revealing how royal ethics are entangled with societal notions of reputation.

What is the narrative situation?

Rāma cites Sītā’s captivity under Rāvaṇa and the gaze of the enemy as grounds for refusing immediate acceptance.

Which character virtue is emphasized?

Guarding the credibility of the royal house (kula-yaśas) as Rāma understands it.