Description of the Pilgrimage to the Sacred Tīrthas (Kurukṣetra-yātrā-krama)

Verse 1

मोहिन्युवाच । वनानि कानि विप्रेंद्र तत्र संति शुभावहाः । सरितश्च क्रमाद्यात्रां वद मे सर्वसिद्धिदाम् ॥ १ ॥

Mohinī berkata: “Wahai yang terbaik di antara para brāhmaṇa, hutan-hutan manakah di sana yang membawa keberkahan, dan sungai-sungai apakah itu? Jelaskan kepadaku, berurutan, rute ziarah yang menganugerahkan segala siddhi.”

Verse 2

यानि तीर्थानि संत्यत्र कुरुक्षेत्रे सुपुण्यदे । तानि सर्वाणि मे ब्रूहि गतिदस्त्वं गुरुंर्यतः ॥ २ ॥

Wahai yang amat penuh jasa kebajikan, semua tīrtha yang ada di Kurukṣetra ini—jelaskanlah semuanya kepadaku; sebab engkaulah pemberi jalan yang benar dan guruku yang mulia.

Verse 3

वसुरुवाच । श्रृणु मोहिनि वक्ष्यामि कुरुक्षेत्रस्य पुण्यदम् । यात्राविधानं यत्कृत्वा लभते गतिमुत्तमाम् ॥ ३ ॥

Vasu berkata: “Dengarlah, wahai Mohinī; akan kujelaskan tata cara ziarah Kurukṣetra yang menganugerahkan kebajikan, yang bila dijalankan membuat seseorang meraih tujuan tertinggi.”

Verse 4

वनानि सप्त संतीह कुरुक्षेत्रस्य मध्यतः । तेषां नामानि वक्ष्यामि पुण्यदानां नृणामिह ॥ ४ ॥

Di sini, di jantung Kurukṣetra, ada tujuh hutan. Kini akan kusebutkan nama-namanya, sebab semuanya menganugerahkan kebajikan bagi manusia di dunia ini.

Verse 5

काम्यकं च वनं पुण्यं तथादितिवनं महत् । व्यासस्य च वनं पुण्यं फलकीवनमेव च ॥ ५ ॥

Hutan Kāmyaka adalah suci; demikian pula Aditivana yang agung. Suci pula hutan milik Vyāsa, dan juga Hutan Phalakī.

Verse 6

तथा सूर्यवनं चात्र पुण्यं मधुवनं च वै । सीतावनं तथा ख्यातं नृणां कल्मषनाशनम् ॥ ६ ॥

Di sini Hutan Sūrya pun suci, dan Hutan Madhu juga sungguh purnama. Demikian pula Hutan Sītā yang termasyhur, pemusnah dosa manusia.

Verse 7

वनान्येतानि सप्तात्र तेषु तीर्थान्यनेकशः । सरस्वती नदी पुण्या तथा वैतरणी नदी ॥ ७ ॥

Di sini ada tujuh hutan ini; di dalamnya terdapat banyak tīrtha. Sungai Sarasvatī suci, demikian pula sungai Vaitaraṇī.

Verse 8

गंगा मंदाकिनी पुण्या तथैवान्या मधुस्रवा । दृषद्वती कौशिकी च पुण्या हैरण्वती नदी ॥ ८ ॥

Gaṅgā dan Mandākinī adalah suci; demikian pula sungai lain bernama Madhusravā. Dṛṣadvatī dan Kauśikī juga suci; dan sungai Hairaṇvatī pun purnama.

Verse 9

वर्षकालवहाश्चैता वर्जयित्वा सरस्वतीम् । एतासामुदकं पुण्यं स्पर्शे पाने समाप्नुतौ ॥ ९ ॥

Semua sungai ini mengalir pada musim hujan; kecuali Sarasvatī, air mereka membawa pahala—kesuciannya diperoleh dengan menyentuh dan meminumnya.

Verse 10

रजस्वलात्वं नैतासां पुण्यक्षेत्रप्रभावतः । रंतुकं तु पुरासाद्य द्वारपालं महाबलम् ॥ १० ॥

Karena daya kṣetra ziarah yang suci itu, para wanita itu tidak memasuki keadaan haid. Lalu mereka mencapai Rantuka, sang penjaga gerbang yang sangat perkasa, dan melanjutkan perjalanan.

Verse 11

यक्षं समभिवाद्याथ तत्र यात्रां समारभेत् । ततो गच्छेन्नरः पुण्यं भद्रेऽदिति वनं महत् ॥ ११ ॥

Di sana, setelah memberi hormat kepada Yakṣa itu dengan semestinya, hendaklah memulai yātrā. Sesudah itu seseorang pergi ke hutan besar yang amat suci bernama Aditi-vana, di wilayah mulia Bhadra.

Verse 12

अदित्या तत्र पुत्रार्थं सम्यक् चीर्णं महत्तपः । तत्र स्नात्वा समभ्यर्च्य देवमातरमंगना ॥ १२ ॥

Di sana Aditi, demi memperoleh putra, menjalankan tapa yang agung dengan sempurna. Setelah mandi di tempat itu dan memuja Ibu para Dewa dengan layak, sang wanita suci meraih tujuannya.

Verse 13

सूते पुत्रं महाशूरं सर्वलक्षण संयुतम् । ततो गच्छेद्वरारोहे विष्णोः स्थानमनुत्तमम् ॥ १३ ॥

Ia melahirkan seorang putra yang sangat gagah, berhias segala tanda keberuntungan. Kemudian, wahai wanita berpinggul elok, ia menuju ke dhāma Viṣṇu yang tiada banding.

Verse 14

विमलं नाम विख्यातं यत्र सन्निहितो हरिः । विमले तु नरः स्नात्वा दृष्ट्वा च विमलेश्वरम् ॥ १४ ॥

Ada kṣetra suci termasyhur bernama Vimala, tempat Hari bersemayam. Seseorang yang mandi di Vimala dan memandang Vimaleśvara memperoleh kesucian batin serta pahala kebajikan.

Verse 15

विमलः स लभेल्लोकं देवदेवस्य चक्रिणः । हरिं च बलदेवं च दृष्ट्वैकासनमास्थितौ ॥ १५ ॥

Setelah menjadi suci, ia mencapai alam Dewa para dewa, Tuhan pemegang cakra; dan ia menyaksikan Hari serta Baladeva duduk bersama di satu singgasana.

Verse 16

मुच्यते किल्बिषात्सद्यो मोहिन्यत्र न संशयः । ततः पारिप्लवं गच्छेत्तीर्थं लोकेषु विश्रुतम् ॥ १६ ॥

Di tirtha Mohinī ini, seseorang segera terbebas dari dosa—tanpa keraguan; kemudian hendaknya ia menuju tirtha Pāriplava yang termasyhur di segala loka.

Verse 17

तत्र स्नात्वा च पीत्वा यो ब्राह्मणं वेदपारगम् । संतोष्यदक्षिणाद्येन ब्राह्मयज्ञफलं लभेत् ॥ १७ ॥

Siapa yang mandi di sana dan meminum air sucinya, lalu menyenangkan seorang brahmana yang menguasai Weda dengan dakṣiṇā dan persembahan lainnya, memperoleh buah Brahma-yajña.

Verse 18

यत्रास्ति संगमो भद्रे कौशिक्याः पापनाशनः । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या प्राप्नोति प्रियसंगमम् ॥ १८ ॥

Wahai yang mulia, di mana pun ada pertemuan suci Kauśikī yang melenyapkan dosa, dengan mandi penuh bhakti seseorang memperoleh perjumpaan dengan Yang Terkasih (Tuhan).

Verse 19

ततस्तु पृथिवीतीर्थमासाद्य क्षांतिमान्नरः । स्नातो भक्त्या महाभागे प्राप्नोति गतिमुत्तमाम् ॥ १९ ॥

Kemudian, wahai yang sangat beruntung, seorang yang berhati sabar mendatangi Pṛthivī-tīrtha; mandi dengan bhakti di sana, ia meraih tujuan tertinggi.

Verse 20

धरम्यामपराधा ये कृताः स्युः पुरुषेण वै । तान्सर्वान्क्षमते देवी तत्र स्नातस्य देहिनः ॥ २० ॥

Apa pun pelanggaran terhadap dharma yang dilakukan seseorang, bagi insan berjasad yang mandi di sana, Sang Dewi mengampuni semuanya.

Verse 21

ततो दक्षाश्रमे पुण्ये दृष्ट्वा दक्षेश्वरं शिवम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ २१ ॥

Kemudian, di asrama suci Dakṣa, setelah memandang Śiva sebagai Dakṣeśvara, seseorang memperoleh pahala Aśvamedha-yajña.

Verse 22

ततः शालकिनीं गच्छेत्तत्र स्नात्वा समर्चयेत् । हरिं हरेण संयुक्तं वांछितार्थस्य लब्धये ॥ २२ ॥

Lalu pergilah ke Śālakinī; setelah mandi di sana, hendaknya memuja Hari bersama Hara (Śiva) menurut tata cara, demi tercapainya tujuan yang diinginkan.

Verse 23

नागतीर्थं ततः प्राप्य स्नात्वा तत्र विधानवित् । सर्पिश्चास्य दधि प्राश्य नागेभ्यो ह्यभयं लभेत् ॥ २३ ॥

Kemudian, setelah tiba di Nāga-tīrtha, orang yang mengetahui tata cara hendaknya mandi di sana; dengan menyantap ghee dan dadih, ia memperoleh bebas dari takut kepada ular.

Verse 24

ततः सायमुपावृत्य रंतुकं द्वारपालकम् । एकरात्रोषितस्तत्र पूजयेत्तं परेऽहनि ॥ २४ ॥

Kemudian pada petang hari kembali dan mendatangi Rantuka, sang penjaga gerbang; setelah bermalam satu malam di sana, keesokan harinya hendaknya memujanya.

Verse 25

गंधाद्यैरुपचारैस्तु ब्राह्मणं प्रार्च्य भोजयेत् । ततः पंचनदं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ २५ ॥

Setelah memuliakan seorang brāhmaṇa dengan persembahan seperti wewangian dan upacara penghormatan lainnya, hendaklah ia diberi santapan; kemudian pergilah ke tīrtha Pañcanada yang termasyhur di tiga dunia.

Verse 26

पंच नादाः कृता यत्र हरेणासुरभीषणाः । तेन पंचनदं नाम सर्वपातकनाशनम् ॥ २६ ॥

Di tempat di mana Hari menciptakan lima gema dahsyat yang menakutkan para asura, karena itu disebut Pañcanada, pemusnah segala dosa.

Verse 27

तत्र स्नानेन दानेन निर्भयो जायते नरः । कोटितीर्थँ ततो गच्छेद्यत्र रुद्रेण मोहिनि ॥ २७ ॥

Dengan mandi suci dan bersedekah di sana, seseorang menjadi tanpa rasa takut. Wahai Mohinī, kemudian pergilah ke Koṭitīrtha, tempat Rudra bersemayam.

Verse 28

कोटितीर्थान्युपाहृत्य स्थापितानि महात्मना । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरं हरम् ॥ २८ ॥

Dengan menghimpun pahala dari berjuta-juta tīrtha, sang mahātmā menegakkannya di sana. Siapa yang mandi di tīrtha itu dan memandang Hari sebagai Koṭīśvara memperoleh buah dari tīrtha yang tak terhitung itu.

Verse 29

पंचयज्ञभवं पुण्यं तत्प्रभत्याप्नुयात्सदा । तत्रैव वामनो देवः सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितः ॥ २९ ॥

Oleh pengaruh tempat itu, seseorang senantiasa memperoleh pahala suci yang lahir dari lima mahāyajña. Dan di tempat yang sama, Dewa Vāmana ditegakkan—ditahbiskan oleh semua dewa.

Verse 30

तस्मात्तं तत्र संपूज्य अग्निष्टोमफलं लभेत् । ततोऽश्वितीर्थमासाद्ये श्रद्धावान्विजितेन्द्रियः ॥ ३० ॥

Karena itu, dengan memuja beliau di sana menurut tata-vidhi, seseorang memperoleh buah yajña Agniṣṭoma. Lalu, dengan penuh śraddhā dan menaklukkan indria, ia mencapai Aśvitīrtha dan melanjutkan sebagaimana mestinya.॥30॥

Verse 31

स्नात्वा तत्र यशस्वी च रूपवांश्च नरो भवेत् । ततो वाराहतीर्थं च प्राप्य विष्णुप्रकल्पितम् ॥ ३१ ॥

Dengan mandi suci di sana, seseorang menjadi termasyhur dan elok rupanya. Lalu ia mencapai Varāha-tīrtha yang ditetapkan oleh Śrī Viṣṇu, dan melanjutkan ziarah sebagaimana patut.॥31॥

Verse 32

आप्लुत्य श्रद्धया तत्र नरः सद्गतिमाप्नुयात् । ततो व्रजेत्सोमतीर्थँ यत्र सोमो वरानने ॥ ३२ ॥

Dengan mandi suci di sana penuh śraddhā, seseorang meraih sadgati, tujuan yang mulia. Lalu, wahai yang berwajah elok, hendaklah ia pergi ke Soma-tīrtha, tempat Dewa Soma bersemayam.॥32॥

Verse 33

तपस्तप्त्वा ह्यरोगोऽभूत्तत्र स्नानं समाचरेत् । दत्वा च तत्र गामेकां राजसूयफलं लभेत् ॥ ३३ ॥

Dengan menjalankan tapa, ia sungguh menjadi bebas dari penyakit; maka hendaklah orang mandi suci di tīrtha itu. Dan dengan mendanakan seekor sapi di sana, ia memperoleh pahala setara yajña Rājasūya.॥33॥

Verse 34

भूतेश्वरं च तत्रैव ज्वालामालेश्वरं तथा । तांडलिंगं समभ्यर्च्य न भूयो भवमाप्नुयात् ॥ ३४ ॥

Di sana juga, dengan memuja Bhūteśvara, demikian pula Jvālāmāleśvara dan Tāṇḍa-liṅga dengan khidmat, seseorang tidak lagi jatuh ke dalam bhava duniawi; yakni terbebas dari kelahiran kembali.॥34॥

Verse 35

एकहंसे नरः स्नात्वा गो सहस्रफलं लभेत् । कृतशौचे नरः स्नात्वा पुंडरीकफलं लभेत् ॥ ३५ ॥

Seorang pria yang mandi di tirtha Ekahaṃsa memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seribu ekor sapi. Seorang pria yang mandi di Kṛtaśauca memperoleh pahala setara dengan mempersembahkan puṇḍarīka (teratai putih).

Verse 36

ततो मुंजवटं नाम प्राप्य देवस्य शूलिनः । समुष्य च निशामेकां प्रार्च्येशं गणपोभवेत् ॥ ३६ ॥

Kemudian, setelah mencapai tempat bernama Muñjavaṭa yang disucikan oleh Dewa pemegang trisula (Śiva), hendaklah tinggal di sana semalam. Dengan memuja Īśa (Śiva) dengan tata cara yang benar, ia menjadi pemimpin di antara para gaṇa.

Verse 37

प्रसाद्य यक्षिणीं तत्र द्वारस्थामुपवासकृत् । स्नात्वाभ्यर्च्याशयेद्विप्रान्महापातकशांतये ॥ ३७ ॥

Di sana, setelah berpuasa, hendaklah menenangkan Yakṣiṇī yang berjaga di ambang pintu. Lalu, sesudah mandi dan melakukan pemujaan, hendaklah memberi jamuan kepada para brāhmaṇa demi meredakan dosa-dosa besar (mahāpātaka).

Verse 38

प्रदक्षिणमुपावृत्य पुष्करं च ततो व्रजेत् । तत्र स्नात्वा पितॄन्प्रार्च्य कृतकृत्यो नरो भवेत् ॥ ३८ ॥

Setelah menyelesaikan pradakṣiṇā dan kembali, hendaklah kemudian pergi ke Puṣkara. Di sana, setelah mandi dan memuja para Pitṛ (leluhur) dengan semestinya, seseorang menjadi tuntas kewajibannya.

Verse 39

कन्यादानं च यस्तत्र कार्तिक्यां वै समाचरेत् । प्रसन्ना देवतास्तस्य यच्छंत्यभिमतं फलम् ॥ ३९ ॥

Barangsiapa di sana pada bulan Kārtika melaksanakan kanyā-dāna dengan tata cara yang benar, para dewa berkenan dan menganugerahkan buah yang diinginkan.

Verse 40

कपिलश्च महायक्षो द्वारपालोऽत्र संस्थितः । विघ्नं करोति पापानां सुकृतं च प्रयच्छति ॥ ४० ॥

Di sini berdiri Kapila, Yakṣa agung, sebagai penjaga gerbang; ia menghalangi para pendosa dan menganugerahkan pahala suci kepada yang berbudi.

Verse 41

पत्नी तस्य महाभागा नाम्नोलूखलमेखला । आहत्य दुंदुभिं सा तु भ्रमते नित्यमेव हि ॥ ४१ ॥

Istri beliau yang mulia dikenal dengan nama Ulūkhalamekhalā; ia menabuh dundubhi (genderang suci) dan senantiasa berkeliling.

Verse 42

वारयेत्पापिनः स्नानात्तथा सुकृतिनो नयेत् । ततो रामह्रदं गच्छेत्स्नात्वा तत्र विधानतः ॥ ४२ ॥

Orang berdosa hendaknya dicegah dari mandi di sana, sedangkan yang berbuat kebajikan hendaknya diantar untuk mandi. Lalu pergilah ke Rāma-hrada, mandi sesuai tata-aturan, dan laksanakan ritusnya.

Verse 43

देवान्पितॄनृषीनिष्ट्वा भुक्तिं मुक्तिं च विंदति । राममभ्यर्च्य सच्छद्धः स्वर्णं दत्त्वा धनी भवेत् ॥ ४३ ॥

Dengan memuja para Deva, Pitṛ, dan Ṛṣi menurut tata-aturan, seseorang meraih bhukti (kesejahteraan) dan mukti (pembebasan). Dan siapa yang dengan श्रद्धा sejati memuja Rāma serta mendanakan emas, ia menjadi makmur.

Verse 44

वंशमूलं समासाद्य स्रात्वा स्वं वंशमुद्दरेत् । कायशोधनके स्नात्वा शुद्धदेहो हरिं विशेत् ॥ ४४ ॥

Dengan mencapai tīrtha Vamśamūla dan mandi di sana, seseorang mengangkat serta menebus garis keturunannya. Setelah mandi di Kāyaśodhana, dengan tubuh yang suci ia memasuki Hari (Viṣṇu).

Verse 45

लोकोद्धारं ततः प्राप्य स्नात्वाभ्यर्च्य जनार्दनम् । प्राप्नोति शाश्वतं लोकं यत्र विष्णुः सनातनः ॥ ४५ ॥

Kemudian, setelah mencapai tirtha Lokoddhāra, mandi suci dan memuja Janārdana menurut tata-ritus, ia meraih alam kekal tempat Viṣṇu Yang Abadi bersemayam.

Verse 46

श्रीतीर्थं च ततः प्राप्य शालग्राममनुत्तमम् । स्नात्वाभ्यर्च्य हरिं नित्यं पश्यति स्वांतिके स्थितम् ॥ ४६ ॥

Lalu, setelah mencapai Śrī-tīrtha dan Śālagrāma yang tiada banding, ia mandi suci, memuja Hari setiap hari, dan memandang-Nya hadir dekat di sisinya.

Verse 47

कपिलाह्रदमासाद्य स्नात्वाभ्यर्च्य सुरान्पितॄन् । सहस्रकपिलापुण्यं लभते नात्र संशयः ॥ ४७ ॥

Setelah mencapai Kapilā-hrada, mandi di sana dan memuja para dewa serta leluhur, ia memperoleh pahala setara sedekah seribu sapi kapilā—tanpa keraguan.

Verse 48

कपिलं तत्र विश्वेशं समभ्यर्च्य विधानतः । देवैश्च सत्कृतो भद्रे साक्षाच्छिवपदं लभेत् ॥ ४८ ॥

Wahai yang mulia, dengan memuja Viśveśa dalam wujud Kapila menurut tata-ritus, ia dimuliakan para dewa dan langsung meraih kedudukan Śiva.

Verse 49

सूर्यतीर्थे ततो भानुं सोपवासः समर्चयेत् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं लब्ध्वा व्रजेद्दिवम् ॥ ४९ ॥

Kemudian di Sūrya-tīrtha hendaknya ia memuja Bhānu (Dewa Surya) sambil berpuasa; setelah memperoleh pahala setara yajña Agniṣṭoma, ia menuju surga.

Verse 50

पृथिवीविवरद्वारि स्थितो गणपतिः स्वयम् । तं दृष्ट्वाथ समभ्यर्च्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् ॥ ५० ॥

Di gerbang celah bumi berdiri Gaṇapati sendiri. Setelah memandang-Nya dan memuja dengan tata cara yang benar, seseorang memperoleh buah yajña (kurban suci).

Verse 51

देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते रूपमुत्तमम् । ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मज्ञानमवाप्नुयात् ॥ ५१ ॥

Dengan mandi suci di tīrtha Dewi, seseorang memperoleh rupa yang unggul. Dan dengan mandi di Brahmāvarta, seseorang meraih pengetahuan tentang Brahman.

Verse 52

सुतीर्थके नरः स्नात्वा देवर्षिपितृमानवान् । समभ्यर्च्याश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् ॥ ५२ ॥

Setelah mandi di Sutīrthaka, orang yang memuja dengan benar para dewa, para resi ilahi, para leluhur, dan tamu manusia, memperoleh pahala yajña Aśvamedha.

Verse 53

कामेश्वरस्य तीर्थे तु स्नात्वा श्रद्धासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्म प्राप्नोति शाश्वतम् ॥ ५३ ॥

Namun, siapa yang mandi di tīrtha Kāmeśvara dengan śraddhā yang teguh, terbebas dari segala penyakit dan mencapai Brahman yang kekal.

Verse 54

स्नातस्य मातृतीर्थे तु श्रद्धयाभ्यर्चकस्य तु । आसप्तमं कुलं देवि वर्द्धते श्रीरनुत्तमा ॥ ५४ ॥

Wahai Dewi, bagi orang yang mandi di Mātṛtīrtha dan bersembahyang dengan penuh śraddhā, kemakmuran suci yang tiada banding bertambah dalam garis keluarganya hingga generasi ketujuh.

Verse 55

ततः सीतावनं गच्छेत्तत्र तीर्थं महच्छुभे । पुनातिदर्शनादेवपुरुषानेकविशतिंम् ॥ ५५ ॥

Kemudian hendaknya pergi ke Sītāvana; di sana ada tīrtha yang agung dan suci. Hanya dengan memandangnya, dua puluh satu orang disucikan.

Verse 56

केशान्प्रक्षिप्य वै तत्र पूतो भवति पापतः । दशाश्वमेधिकं तत्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ५६ ॥

Dengan melepaskan rambut di sana sebagai persembahan, seseorang menjadi suci dari dosa. Tīrtha itu bernama Daśāśvamedhika, termasyhur di tiga dunia.

Verse 57

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य मुक्तो भवति किल्बिषैः । मानुषाह्वें ततस्तीर्थं प्राप्य स्रानं समाचरेत् ॥ ५७ ॥

Hanya dengan memandang tīrtha itu, seseorang terbebas dari dosa. Karena itu, setelah mencapai tīrtha bernama Mānuṣāhva, hendaknya mandi suci menurut tata-ritus.

Verse 58

यदीच्छेन्मानुषं जन्म पुनश्च विधिनंदिनि । मानुषाच्च ततस्तीर्थात्कोशमात्रे महानदी ॥ ५८ ॥

Wahai Vidhinandini, bila seseorang menginginkan kelahiran sebagai manusia kembali, maka dari tīrtha bernama Mānuṣa, pada jarak hanya satu krośa, terdapat sungai besar.

Verse 59

आपगा नाम विख्याता तत्र स्नात्वा विधानतः । श्यामाकं पयसा सिद्धं भोजयद्द्विजसत्तमान् ॥ ५९ ॥

Di sana ada aliran suci terkenal bernama Āpagā. Setelah mandi menurut tata-ritus, hendaknya memberi makan para dvija utama dengan biji śyāmāka yang dimasak dalam susu.

Verse 60

तस्य पापं क्षयं याति पितॄणां श्राद्धतो गतिः । नभस्ये मासि कृष्णे तु पितृपक्षे महालये ॥ ६० ॥

Dengan pelaksanaan śrāddha itu, dosa-dosanya lenyap, dan melalui śrāddha para leluhur memperoleh perjalanan menuju keadaan yang luhur. Terutama pada paruh gelap bulan Nabhasya, yakni masa Pitṛpakṣa, periode Mahālaya.

Verse 61

चतुर्दश्यां तु मध्याह्ने पिंडदो मुक्तिमाप्नुयात् । ब्राह्मोदुंबरकं गच्छेद्ब्रह्मणः स्थानकं ततः ॥ ६१ ॥

Pada hari caturdaśī, saat tengah hari, siapa yang mempersembahkan piṇḍa akan meraih pembebasan. Sesudah itu ia menuju Brāhmodumbaraka, tempat suci kediaman Brahmā.

Verse 62

तत्र ब्रह्मर्षिकुंडेषु स्नातः सोमफलं लभेत् । वृद्धकेदारके तीर्थे स्थाणुं दंडिसमन्वितम् ॥ ६२ ॥

Di sana, setelah mandi di kolam-kolam Brahmarṣi-kuṇḍa, seseorang memperoleh pahala setara yajña Soma. Dan di tīrtha Vṛddha-Kedāraka ia menatap serta memuja Sthāṇu (Śiva) bersama para pertapa pemegang daṇḍa.

Verse 63

समर्च्य यत्र चाप्नोति नरोंऽतर्द्धानमिच्छया । कलश्यां च ततो गच्छेद्यत्र देवी स्वयं स्थिता ॥ ६३ ॥

Di tempat itu, setelah memuja dengan benar, seseorang memperoleh daya untuk lenyap dari pandangan sesuai kehendaknya. Dari sana hendaklah ia menuju Kalaśyā, tempat Sang Dewi sendiri bersemayam.

Verse 64

स्नात्वास्यामंबिकां प्रार्च्य तरेत्संसारसागरम् । सरके कृष्णभूतायां दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् ॥ ६४ ॥

Dengan mandi di sini dan memuja Ambikā dengan tata cara yang benar, seseorang menyeberangi samudra saṃsāra. Dan di Saraka, ketika alirannya tampak berwarna gelap, ia beroleh darśana Tuhan Maheśvara.

Verse 65

शैवं पदमवाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः । तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां सरके संति भामिनि ॥ ६५ ॥

Seorang manusia yang dipenuhi śraddhā mencapai kedudukan Śaiva. Wahai yang elok, di Saraka dikatakan ada tiga krore tempat ziarah suci (tīrtha).

Verse 66

रुद्रकोटिस्तथा कूपे सरोमध्ये व्यस्थिता । तस्मिन्सरसि यः स्नात्वा रुद्रकोटिं स्मरेन्नरः ॥ ६६ ॥

Demikian pula Rudrakoṭi ditegakkan pada sebuah sumur yang berada di tengah danau. Siapa yang mandi di danau itu lalu mengingat Rudrakoṭi॥

Verse 67

पूजिता रुद्रकोटिस्तु तेन स्यान्नात्र संशयः । ईहास्पदं च तत्रैव तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ६७ ॥

Dengan demikian, olehnya Rudrakoṭi telah dipuja—tanpa keraguan. Dan di sana juga ada tīrtha, landasan laku suci, yang memusnahkan dosa.

Verse 68

यस्मिन्मुक्तिमवाप्नोति दर्शनादेव मानवः । तत्रस्थानर्चयित्वा च देवान्पितृगणानपि ॥ ६८ ॥

Tempat suci yang dengan sekadar memandangnya manusia meraih mokṣa; setelah tinggal di sana hendaknya ia juga memuja para dewa dan para Pitṛ.

Verse 69

न दुर्गतिमवाप्नोति मनसा चिंतितं लभेत् । केदारं च महातीर्थं सर्वकल्मषनाशनम् ॥ ६९ ॥

Seseorang tidak jatuh ke dalam kesengsaraan; ia memperoleh apa yang diinginkan dalam hati. Kedāra adalah mahātīrtha, pemusnah segala noda (kalmaṣa).

Verse 70

तत्र स्नात्वा च पुरुषः सर्वदानफलं लभेत् । अन्यजन्मेति विख्यातं सरकस्य तु पूर्वतः ॥ ७० ॥

Dengan mandi suci di sana, seseorang memperoleh pahala setara dengan semua sedekah. Di hadapan Saraka, tempat suci itu termasyhur bernama ‘Anyajanma’.

Verse 71

सरो महत्स्वच्छजलं देवौ हरिहरौ यतः । विष्णुश्चतुर्भुजस्तत्र लिंगाकारः शिवः स्थितः ॥ ७१ ॥

Di sana ada danau besar berair jernih, tempat dua dewa—Hari dan Hara—bersemayam. Di sana Viṣṇu berdiri bertangan empat, dan Śiva menetap dalam wujud liṅga.

Verse 72

तत्र स्नात्वा च तौ दृष्ट्वा स्तुत्वा मोक्षं लभेन्नरः । नागह्रदे ततो गत्वा स्नात्वा चैत्रे सितांतके ॥ ७२ ॥

Dengan mandi suci di sana, memandang kedua-Nya dan memuji-Nya, seseorang meraih mokṣa. Lalu pergi ke Nāgahṛda dan mandi pada akhir paruh terang bulan Caitra, ia memperoleh pahala yang disebutkan.

Verse 73

श्राद्धदो मुक्तिमाप्नोति यमलोकं न पश्यति । ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्तीर्थं देवनिषेवितम् ॥ ७३ ॥

Orang yang mempersembahkan śrāddha meraih pembebasan dan tidak melihat alam Yama. Sesudah itu ia menuju Triviṣṭapa (surga), ke tīrtha yang kerap diziarahi para dewa.

Verse 74

यत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रमोचिनी । तत्र स्नात्वार्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् ॥ ७४ ॥

Di tempat Sungai Vaitaraṇī yang suci mengalir—yang melepaskan dari dosa—di sana setelah mandi suci hendaknya memuja Śiva, pemegang trisula, yang berpanji lembu.

Verse 75

सर्वपाप विशुद्धात्मा गच्छत्येव परां गतिम् । रसावर्ते नरः स्नात्वा सिद्धिमाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ ७५ ॥

Seseorang yang jiwanya disucikan dari segala dosa pasti mencapai keadaan tertinggi. Dengan mandi suci di Rasāvarta, ia meraih siddhi yang tiada bandingnya.

Verse 76

चैत्रस्य सितभूतायां स्नानं कृत्वा विलेपके । पूजयित्वा शिवं भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ७६ ॥

Pada paruh terang bulan Caitra, setelah mandi suci di Vilepaka dan memuja Śiva dengan bhakti, seseorang terbebas dari segala dosa.

Verse 77

ततो गच्छेन्नरो देवि फलकीवनमुत्तमम् । यत्र देवाः सगंधर्वास्तप्यंते परमं तपः ॥ ७७ ॥

Kemudian, wahai Dewi, hendaknya seseorang pergi ke Phalakīvana yang mulia, tempat para dewa bersama Gandharva menjalankan tapa tertinggi.

Verse 78

तत्र नद्यां दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा विधानतः । देवान्पितॄंस्तर्पयित्वा ह्यग्निष्टोमातिरात्रभाक् ॥ ७८ ॥

Di sana, di sungai Dṛṣadvatī, bila seseorang mandi sesuai tata-vidhi lalu mempersembahkan tarpaṇa kepada para dewa dan leluhur, ia memperoleh pahala setara Agniṣṭoma dan Atirātra Soma-yajña.

Verse 79

दर्शे तथा विधुदिने तत्र श्राद्धं करोति यः । गयाश्राद्ध समं तत्र लभते फलमुत्तमम् ॥ ७९ ॥

Siapa yang melakukan śrāddha di sana pada hari Darśa (bulan baru) dan juga pada tithi suci bagi Candra (Vidhudina), ia memperoleh pahala utama setara Gayā-śrāddha.

Verse 80

श्राद्धे फलमरण्यस्य स्मरणं पितृतृप्तिदम् । पाणिघाते ततस्तीर्थे पितॄन्संतर्प्य मानवः ॥ ८० ॥

Dalam upacara śrāddha, mengingat Phalamaraṇya memberi kepuasan bagi para Pitṛ (leluhur). Setelah itu, di tīrtha bernama Pāṇighāta, hendaknya seseorang mempersembahkan tarpaṇa untuk menenteramkan para Pitṛ.

Verse 81

राजसूय फलं प्राप्य सांख्यं योगं च विंदति । ततस्तु मिश्रके तीर्थे स्नात्वा मर्त्यो विधानतः ॥ ८१ ॥

Setelah memperoleh pahala setara Rājasūya, seseorang meraih pengetahuan Sāṅkhya dan Yoga. Kemudian, dengan mandi sesuai tata cara di tīrtha Miśraka, seorang fana memperoleh buah kebajikan itu.

Verse 82

सर्वतीर्थफलं प्राप्य लभते गतिमुत्तमाम् । ततो व्यासवने गत्वा स्नात्वा तीर्थे मनोजवे ॥ ८२ ॥

Dengan memperoleh pahala semua tīrtha, seseorang mencapai keadaan tertinggi. Sesudah itu, pergi ke hutan Vyāsa dan mandi di tīrtha bernama Manojava, ia menjadi semakin suci.

Verse 83

मनीषिणं विभुं दृष्ट्वा मनसा चिंतितं लभेत् । गत्वा मधुवनं चैव देव्यास्तीर्थे नरः शुचिः ॥ ८३ ॥

Dengan memandang Sang Resi bijaksana yang mahakuasa, seseorang memperoleh apa yang diinginkan dalam hati. Dan dengan pergi ke Madhuvana serta ke tīrtha Sang Dewi, ia menjadi suci dan meraih buah yang dicita-citakan.

Verse 84

स्नात्वा देवानृषीनिष्ट्वा लभते सिद्धिमुत्तमाम् । कौशिकीसंगमे तीर्थे दृषद्वत्यां नरः प्लुतः ॥ ८४ ॥

Dengan mandi di sana serta memuja para dewa dan para ṛṣi menurut tata cara, seseorang meraih siddhi tertinggi. Di tīrtha pertemuan Kauśikī, siapa yang menyelam di sungai Dṛṣadvatī memperoleh buah itu.

Verse 85

नियतो नियताहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो व्यासस्थलीं गच्छेद्यत्र व्यासेन धीमता ॥ ८५ ॥

Seseorang yang berdisiplin dan makan dengan teratur terbebas dari segala dosa. Setelah itu hendaknya ia pergi ke Vyāsa-sthalī, tempat suci tempat resi bijak Vyāsa bersemayam dan menyucikan dunia dengan karyanya.

Verse 86

पुत्रशोकाभिभूतेन देहत्यागो विनिश्चितः । पुनरुत्थापितो देवैस्तत्र गत्वा न शोकभाक् ॥ ८६ ॥

Dilanda duka karena putranya, ia memutuskan meninggalkan raga; namun para dewa membangkitkannya kembali. Setelah pergi ke sana, ia tidak lagi menjadi pemilik kesedihan.

Verse 87

किंदुशूकूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाप्य च । गच्छेद्धि परमां सिद्धिं मृतो मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ ८७ ॥

Setelah mencapai sumur bernama Kiṃduśūka dan mempersembahkan satu prastha biji wijen, seseorang meraih siddhi tertinggi; dan setelah wafat, ia dapat memperoleh moksha.

Verse 88

आह्नं च मुदितं चैव द्वै तीर्थे भुवि विश्रुते । तयोः स्नात्वा विशुद्धात्मा सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥ ८८ ॥

‘Āhna’ dan ‘Mudita’ adalah dua tīrtha yang termasyhur di bumi. Dengan mandi suci di keduanya, jiwa yang tersucikan mencapai Sūryaloka, alam Sang Surya.

Verse 89

मृगमुच्यं ततो गत्वा गंगायां प्रणतः स्थितः । अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत् ॥ ८९ ॥

Kemudian pergilah ke Mṛgamucya dan berdirilah di Gaṅgā dengan tunduk penuh hormat. Dengan memuja Mahādeva di sana, seseorang memperoleh pahala setara Aśvamedha-yajña.

Verse 90

कोटितीर्थं ततो गत्वा स्नात्वा कोटीश्वरं शिवम् । दृष्ट्वा स्तुत्वा श्रद्दधानः कोटियज्ञफलं लभेत् ॥ ९० ॥

Kemudian pergi ke Koṭitīrtha dan mandi di sana; siapa yang dengan iman memandang serta memuji Śiva sebagai Koṭīśvara memperoleh pahala suci setara dengan sepuluh juta yajña.

Verse 91

ततो वामनकं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । यत्र वामनजन्माभूद्बलेर्यज्ञजिहीर्षया ॥ ९१ ॥

Selanjutnya hendaknya pergi ke Vāmanaka, termasyhur di tiga dunia, tempat kelahiran Bhagavān Vāmana demi mengambil (menyelesaikan) yajña Bali.

Verse 92

तत्र विष्णुपदे स्नात्वा पूजयित्वा च वामनम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते ॥ ९२ ॥

Di sana, setelah mandi di Viṣṇupada dan memuja Bhagavān Vāmana, orang yang batinnya tersucikan dari segala dosa dimuliakan di alam Viṣṇu.

Verse 93

ज्येष्ठाश्रमं च तत्रैव सर्वपातकनाशनम् । ज्येष्ठस्य शुक्लैकादश्यां सोपवासः परेऽहनि ॥ ९३ ॥

Di sana pula ada Jyeṣṭhāśrama, pemusnah segala dosa. Pada Ekādaśī paruh terang bulan Jyeṣṭha hendaknya berpuasa, lalu keesokan harinya melakukan pāraṇa (penyudahan).

Verse 94

स्नात्वा तत्र विधानेन श्रेष्ठत्वं लभते नृषु । श्राद्धं तत्र कृतं देवि पितॄणामतितुष्टिदम् ॥ ९४ ॥

Dengan mandi di sana menurut tata-vidhi, seseorang meraih kemuliaan di antara manusia. Wahai Devī, śrāddha yang dilakukan di sana memberi kepuasan tertinggi bagi para leluhur.

Verse 95

तत्रैव कोटितीर्थं च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा कोटियज्ञफलं लभेत् ॥ ९५ ॥

Di sana juga ada Koṭitīrtha, termasyhur di tiga alam. Barangsiapa mandi suci di tirtha itu memperoleh pahala setara dengan seratus juta yajña.

Verse 96

तत्र कोटीश्वरं नाम देवदेवं महेश्वरम् । समभ्यर्च्य विधानेन गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ ९६ ॥

Di sana, dengan memuja Mahādeva—Tuhan para dewa—yang bernama Koṭīśvara menurut tata-vidhi, seseorang memperoleh anugerah Gaṇapati dan keadaan gāṇapatya.

Verse 97

सूर्यतीर्थं च तत्रैव स्नात्वात्र रविलोकभाक् । कुलोत्तारणके तीर्थे गत्वा स्नानं समाचरन् ॥ ९७ ॥

Di sana juga ia mandi suci di Sūrya-tīrtha dan memperoleh berkah darśana Sang Surya. Lalu ia pergi ke tirtha bernama Kulottāraṇaka dan melaksanakan mandi ritual dengan semestinya.

Verse 98

उद्धृत्य स्वकुलं स्वर्गे कल्पांतं निवसेत्ततः । पवनस्य ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् ॥ ९८ ॥

Setelah mengangkat dan menyelamatkan garis keturunannya, ia tinggal di surga hingga akhir kalpa. Dengan mandi di danau Pavana dan memandang Dewa Maheśvara, demikianlah buahnya diperoleh.

Verse 99

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शैवं पदमवाप्नुयात् । स्नात्वा च हनुमत्तीर्थे नरो मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ ९९ ॥

Terbebas dari segala dosa, ia mencapai kedudukan Śaiva yang luhur. Dan dengan mandi suci di Hanumat-tīrtha, seseorang sungguh memperoleh mokṣa.

Verse 100

शालहोत्रस्य राजर्षेस्तीर्थे स्नात्वाघवर्जितः । श्रीकुंभाख्ये सरस्वत्यास्तीर्थए स्नात्वाथ यज्ञवाक् ॥ १०० ॥

Dengan mandi suci di tirtha Rajaresi Śālahotra, seseorang terbebas dari dosa. Lalu, setelah mandi di tirtha Sarasvatī yang bernama Śrī-Kumbha, ia memperoleh daya sabda suci yang layak untuk yajña.

Verse 101

स्नातश्च नैमिषे कुंडे नैमिषस्नानपुण्यभाक् । स्नात्वा वेदवतीतीर्थे स्त्री सतीत्वमवाप्नुयात् ॥ १०१ ॥

Orang yang mandi di kolam Naimiṣa memperoleh pahala suci dari mandi di Naimiṣa. Dan dengan mandi di Tīrtha Vedavatī, seorang wanita meraih satītvam, kemuliaan kesetiaan sebagai istri suci.

Verse 102

ब्रह्मतीर्थे नरः स्रात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः । ब्रह्मणः परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति ॥ १०२ ॥

Dengan mandi suci di Brahma-tīrtha, seseorang memperoleh kemuliaan dan pahala brāhmaṇya. Itulah kediaman tertinggi Brahmā; siapa yang sampai ke sana tidak lagi berduka.

Verse 103

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा स्वर्गतिं समवाप्नुयात् । सप्तसारस्वतं तीर्थं प्राप्य स्नात्वा च मुक्तिभाक् ॥ १०३ ॥

Dengan mandi suci di Soma-tīrtha, seseorang meraih jalan menuju surga. Dan setelah mencapai tirtha bernama Sapta-Sārasvata lalu mandi di sana, ia menjadi penerima anugerah mokṣa.

Verse 104

यत्र सप्त सरस्वत्यः सम्यगैक्यं समागताः । सुप्रभा कांचनाक्षी च विशाला च मनोहरी ॥ १०४ ॥

Di tempat di mana tujuh aliran Sarasvatī berpadu dengan sempurna menjadi satu pertemuan suci—Suprabhā, Kāñcanākṣī, Viśālā, dan Manoharī.

Verse 105

सुनंदा च सुवेणुश्च सप्तमी विमलोदका । तथैवौशनसे तीर्थे स्नात्वा मुच्येत पातकैः ॥ १०५ ॥

Di perairan suci bernama Sunandā, Suveṇu, Saptamī, dan Vimalodakā—demikian pula di Tīrtha Auśanasa—barangsiapa mandi suci dibebaskan dari dosa.

Verse 106

कपाल मोचने स्नात्वा ब्रह्महापि विशुध्यति । वैश्वामित्रे नरः स्नातो ब्राह्मण्यं समवाप्नुयात् ॥ १०६ ॥

Dengan mandi suci di Kapāla-mocana, bahkan pelaku brahma-hatyā pun menjadi bersih. Dan orang yang mandi di Tīrtha Vaiśvāmitra memperoleh pahala brāhmaṇya.

Verse 107

ततः पृथूदके स्नात्वा मुच्यते भवबंधनात् । अवकीर्णे नरः स्नात्वा ब्रह्मचर्यफलं लभेत् ॥ १०७ ॥

Kemudian, dengan mandi suci di Pṛthūdaka, seseorang terbebas dari belenggu kelahiran-duniawi. Dan orang yang mandi di Avakīrṇa memperoleh buah brahmacarya.

Verse 108

मधुस्रावेऽथप्रयातः स्नातो मुच्यते पातकैः । स्नात्वा तीर्थे च वासिष्ठे वासिष्ठं लोकमाप्नुयात् ॥ १०८ ॥

Lalu, setelah pergi ke Madhusrāva, orang yang mandi suci di sana terbebas dari dosa. Dan setelah mandi di Tīrtha Vāsiṣṭha, ia mencapai loka Vasiṣṭha.

Verse 109

अरुणासंगमे स्नात्वा त्रिरात्रोपोषितो नरः । स्नात्वा मुक्तिमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १०९ ॥

Seseorang yang berpuasa tiga malam lalu mandi suci di pertemuan sungai Arunā memperoleh mokṣa; tiada perlu keraguan lagi.

Verse 110

समुद्रास्तत्र चत्वारस्तेषु स्नातो नरः शुभे । गोसहस्रफलं लब्ध्वा स्वग्रलोके महीयते ॥ ११० ॥

Wahai yang suci, di sana ada empat samudra. Barangsiapa mandi di dalamnya memperoleh pahala setara sedekah seribu sapi dan dimuliakan di alam surga.

Verse 111

सोमतीर्थं च तत्रान्यत्तस्मिन्स्नात्वा च मोहिनि । चैत्रे षष्ठ्यां च शुक्लायां श्राद्धं कृत्वोद्धरेत्पितॄन् ॥ १११ ॥

Wahai Mohinī, di sana ada tirtha lain bernama Soma-tīrtha. Setelah mandi di sana, bila pada bulan Caitra, hari keenam paruh terang, dilakukan śrāddha, maka para leluhur terangkat (terbebaskan).

Verse 112

अथ पञ्चवटे स्नात्वा योगमूर्तिधरं शिवम् । समभ्यर्च्य विधानेन दैवतैः सहमोदते ॥ ११२ ॥

Kemudian, setelah mandi di Pañcavaṭa, ia memuja Śiva yang berwujud Yoga menurut tata-ritus; lalu bersukacita bersama para dewa.

Verse 113

कुरुतीर्थे ततः स्नातः सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् । स्वर्गद्वारे प्लुतो मर्त्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ ११३ ॥

Selanjutnya, setelah mandi di Kuru-tīrtha, seseorang meraih segala siddhi. Setelah berendam di ‘Gerbang Surga’, seorang fana dimuliakan di alam surga.

Verse 114

स्नातो ह्यनरके तीर्थे मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । ततो गच्छेन्नरो देवि काम्यकं वनमुत्तमम् ॥ ११४ ॥

Dengan mandi di Anaraka Tīrtha, seseorang terbebas dari segala dosa. Lalu, wahai Dewi, hendaknya ia pergi menuju hutan Kāmyaka yang utama.

Verse 115

यस्मिन्प्रविष्टमात्रस्तु मुच्यते सर्वसंचयैः । अथादित्यवनं प्राप्य दर्शनादेव मुक्तिभाक् ॥ ११५ ॥

Di tempat suci itu, baru saja masuk pun seseorang terbebas dari seluruh timbunan dosa. Maka, setelah mencapai Āditya-vana, hanya dengan darśana—memandangnya—ia menjadi bagian dari mokṣa.

Verse 116

स्नानं रविदिने कृत्वा तत्र वांछितमाप्नुयात् । यज्ञोपवीतिके स्नात्वा स्वधर्मफलभाग्भवेत् ॥ ११६ ॥

Dengan mandi suci pada hari Minggu di sana, seseorang memperoleh hasil yang diinginkan. Dengan mandi di Yajñopavītika, ia menjadi penerima buah dharma yang ditetapkan baginya sendiri.

Verse 117

ततश्चतुःप्रवाहाख्ये तीर्थे स्नात्वा नरोत्तमः । सर्वतीर्थफलं प्राप्य मोदते दिवि देववत् ॥ ११७ ॥

Kemudian, wahai insan utama, setelah mandi di tīrtha bernama Catuḥpravāha, ia memperoleh pahala semua tempat ziarah dan bersukacita di surga laksana dewa.

Verse 118

स्नातस्तीर्थे विहारे तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । दुर्गातीर्थे नरः स्नात्वा न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ११८ ॥

Setelah mandi di tīrtha dan melakukan vihāra suci di sana, seseorang memperoleh segala kebahagiaan. Dan orang yang mandi di Durgā-tīrtha tidak jatuh ke nasib yang buruk.

Verse 119

ततः सरस्वतीकूपे पितृतीर्थापराह्वये । स्नात्वा संतर्प्य देवादींल्लभते गतिमुत्तमाम् ॥ ११९ ॥

Sesudah itu, di Sumur Sarasvatī yang juga disebut Pitṛ-tīrtha, ia mandi suci dan mempersembahkan tarpaṇa untuk para dewa dan lainnya, lalu meraih tujuan tertinggi.

Verse 120

स्नात्वा प्राचीसरस्वत्यां श्राद्धं कृत्वा विधानतः । दुर्लभं प्राप्नुयात्कामं देहांते स्वर्गतिं लभेत् ॥ १२० ॥

Setelah mandi suci di Prācī Sarasvatī dan melaksanakan śrāddha menurut tata-aturan, seseorang meraih bahkan tujuan yang sukar dicapai; dan pada akhir hayat memperoleh jalan menuju surga.

Verse 121

शुक्रतीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धदः प्रोद्धरेत्पितॄन् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां चैत्रे कृष्णे विशेषतः ॥ १२१ ॥

Sesudah mandi di Śukra-tīrtha, orang yang mempersembahkan śrāddha di sana mengangkat (menebus) para leluhur; terutama pada hari ke-8 atau ke-14 paruh gelap bulan Caitra.

Verse 122

सोपवासो ब्रह्मतीर्थे मुक्तिभाङ्नात्र संशयः । स्थाणुतीर्थे ततः स्नात्वा दृष्ट्वा स्थाणुवटं नरः ॥ १२२ ॥

Berpuasa di Brahma-tīrtha, seseorang menjadi penerima mokṣa—tanpa keraguan. Lalu mandi di Sthāṇu-tīrtha dan memandang pohon beringin Sthāṇu, ia memperoleh pahala suci.

Verse 123

मुच्यते पातकैर्घोरैरितिप्राह पितामहः । दर्शनात्स्थाणुलिंगस्य यात्रा पूर्णा प्रजायते ॥ १२३ ॥

Pitāmaha (Brahmā) menyatakan: ‘Dengan memandang Sthāṇu-liṅga, seseorang terbebas dari dosa-dosa yang mengerikan.’ Hanya dengan darśana Sthāṇu-liṅga, ziarah menjadi sempurna.

Verse 124

कुरुक्षेत्रस्य देवेशि सत्यं सत्यं मयोदितम् । कुरुक्षेत्रसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥ १२४ ॥

Wahai Dewi Penguasa para dewa, aku menyatakan ini sebagai kebenaran—kebenaran sejati: tiada tīrtha yang setara Kurukṣetra, tidak pernah ada dan tidak akan ada.

Verse 125

तत्र द्वादश यात्रास्तु कृत्वा भूयो न जन्मभाक् । पूर्तमिष्टं तपस्तप्तं हुतं दत्तं विधानतः ॥ १२५ ॥

Di sana, setelah menunaikan dua belas ziarah suci, seseorang tidak lahir kembali. Dalam perbuatan itu terpenuhi kebajikan umum dan yajña, tapa, persembahan homa, serta dana sesuai tata‑cara.

Verse 126

तत्र स्यादक्षयं सर्वमिति वेदविदो विदुः । मन्वादौ च युगादौ च ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः ॥ १२६ ॥

Di sana segala sesuatu menjadi ‘aksaya’ (tak habis pahalanya), demikian para ahli Weda menyatakan—terutama pada awal Manvantara, awal Yuga, serta saat gerhana Bulan dan Matahari.

Verse 127

महापाते च संक्रांतौ पुण्ये चाप्यन्यवासरे । स्नातस्तत्र कुरुक्षेत्रे फलानंत्यमवाप्नुयात् ॥ १२७ ॥

Pada Mahāparva, saat Saṅkrānti, maupun hari suci lainnya—siapa yang mandi suci di Kurukṣetra di sana memperoleh buah rohani yang tiada habisnya.

Verse 128

कलिजानां तु पापानां पावनाय महात्मनाम् । ब्रह्मणा कल्पितं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सुखावहम् ॥ १२८ ॥

Untuk menyucikan dosa manusia kelahiran Kali‑yuga dan demi kesejahteraan para mahātmā, Brahmā menetapkan tīrtha bernama Kurukṣetra, pemberi sukha dan kebaikan.

Verse 129

य इमां कीर्तयेत्पुण्यां कथां पापप्रणाशिनीम् । श्रृणुयाद्वा नरो भक्त्या सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ १२९ ॥

Siapa yang melantunkan kisah suci ini yang melenyapkan dosa, atau mendengarnya dengan bhakti—ia pun terbebas dari dosa.

Verse 130

यद्यद्ददाति यस्तत्र कुरुक्षेत्रे रविग्रहे । तत्तदेव सदाप्नोति नरो जन्मनि जन्मनि ॥ १३० ॥

Di Kurukṣetra pada saat gerhana matahari, apa pun yang didermakan seseorang, itulah yang pasti ia peroleh, kelahiran demi kelahiran.

Verse 131

अथ किं बहुनोक्तेन विधिजे श्रृणु निश्चितम् । सेवेतैव कुरुक्षेत्रं यदीच्छेद्भवमोक्षणम् ॥ १३१ ॥

Apa gunanya berkata panjang lebar? Wahai putra Sang Pencipta, dengarlah yang pasti: bila menginginkan mokṣa dari saṃsāra, layani dan berlindunglah pada Kurukṣetra.

Verse 132

एतदेव महत्पुण्यमेतदेव महत्तपः । एतदेव महज्ज्ञानं यद्व्रजेत्स्थाणुतीर्थकम् ॥ १३२ ॥

Inilah jasa suci yang agung; inilah tapa yang agung; inilah pengetahuan yang agung—yakni pergi ke tīrtha suci bernama Sthāṇu-tīrtha.

Verse 133

कुरुक्षेत्रसमं तीर्थं नान्यद्भुवि शुभावहम् । साचारो वाप्यनाचारो यत्र मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १३३ ॥

Di bumi tiada tīrtha yang setara Kurukṣetra; tiada tempat lain yang sedemikian membawa keberkahan. Di sana, baik yang berdisiplin maupun yang kurang berdisiplin, dapat meraih mokṣa.

Verse 134

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानघे । कुरुक्षेत्रस्य माहात्म्यं सर्वपापनिकृंतनम् ॥ १३४ ॥

Wahai yang tanpa noda, segala yang engkau tanyakan telah kukisahkan. Inilah kemuliaan Kurukṣetra, yang memotong habis segala dosa.

Verse 135

पुण्यदं मोक्षदं चैव किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १३५ ॥

Ini menganugerahkan pahala suci dan juga membebaskan menuju moksha—apa lagi yang ingin engkau dengar?

Verse 136

इति श्रीहृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने उत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे कुरुक्षेत्रमाहात्म्ये तीर्थयात्रावर्णनं नाम पञ्चषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६५ ॥

Demikian berakhir bab ke-65 berjudul “Uraian Ziarah ke Tīrtha Suci” dalam Kurukṣetra-māhātmya, di dalam dialog Vasu dan Mohinī, pada bagian Uttara dari Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, bagian kisah luas (Bṛhad-upākhyāna).