Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

दुर्योधनस्य लज्जा-प्रायोपवेशविचारः

Duryodhana’s Shame and Consideration of Prāyopaveśa

विनिन्दतां तथा5७त्मानं जीवितं च धनच्युतम्‌ । न तथा हि सभामध्ये तस्या भवितुमहति । वैमनस्यं यथा दृष्टवा तव भार्या: स्वलंकृता:,“वह धनसे वज्चित हुए अपने आत्मा तथा जीवनकी निन्दा करे--उन्हें बार-बार धिकक्‍कारे। सभामें उसके साथ जो बर्ताव किया गया था, उससे उसके हृदयमें इतना दुःख नहीं हुआ होगा, जितना कि तुम्हारी रानियोंको वस्त्राभूषणोंसे विभूषित देखकर हो सकता है!

vaiśampāyana uvāca |

vinindatāṃ tathātmānaṃ jīvitaṃ ca dhanacyutam |

na tathā hi sabhāmadhye tasyā bhavitum arhati |

vaimanasyaṃ yathā dṛṣṭvā tava bhāryāḥ su-alaṅkṛtāḥ ||

Waiśampāyana berkata: “Biarlah ia berulang kali mencela dirinya sendiri, bahkan hidupnya, kini setelah ia tercerabut dari harta. Sebab duka yang bangkit di hatinya ketika melihat para permaisurimu berhias megah dengan busana dan perhiasan akan lebih besar daripada pedih yang semestinya ia rasakan akibat perlakuan yang diterimanya di balairung sidang.”

विनिन्दताम्let (the two) censure
विनिन्दताम्:
Karta
TypeVerb
Rootवि-निन्द्
Formलोट् (imperative/benedictive sense), परस्मैपद, 3, Dual
तथाthus/so; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
आत्मानम्self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma
TypeNoun
Rootजीवित
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
धनच्युतम्deprived of wealth
धनच्युतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधनच्युत
FormNeuter, Accusative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
तथाso; to that extent
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सभामध्येin the assembly-hall
सभामध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसभा + मध्य
FormMasculine, Locative, Singular
तस्याof her
तस्या:
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
भवितुम्to be/to happen
भवितुम्:
TypeVerb
Rootभू
FormInfinitive (tumun), Parasmaipada (base)
अर्हतिis fit/deserves
अर्हति:
TypeVerb
Rootअर्ह्
Formलट् (present), परस्मैपद, 3, Singular
वैमनस्यम्dejection/resentment
वैमनस्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवैमनस्य
FormNeuter, Accusative, Singular
यथाas; to the extent that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (base)
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
भार्याःwives/queens
भार्याः:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Plural
स्वलङ्कृताःwell-adorned
स्वलङ्कृताः:
TypeAdjective
Rootसु + अलङ्कृत
FormFeminine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
sabhā (assembly/court)
T
tava bhāryāḥ (your wives/queens)
V
vastra (garments, implied)
Ā
ābharaṇa (ornaments, implied)