Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

तीर्थयात्रा: सागरतीर्थ-शूर्पारक-प्रभासगमनम्

Pilgrimage to Sea Tīrthas, Śūrpāraka, and Prabhāsa

स वृत्तवांस्तेषु कृताभिषेक: सहानुजः: पार्थिवपुत्रपौत्र: । समुद्रगां पुण्यतमां प्रशस्तां जगाम पारिक्षित पाण्डुपुत्र:,परीक्षितनन्दन! सदाचारी पाण्डुकुमार युधिष्ठिर कश्यपपुत्र सूर्यदेवके पौत्र थे (क्योंकि उनकी उत्पत्ति सूर्यकुमार धर्मसे हुई थी)। वे भाइयोंसहित उन तीर्थोमें स्नान करके समुद्रगामिनी पुण्यमयी प्रशस्ता नदीके तटपर गये

sa vṛttavāṁs teṣu kṛtābhiṣekaḥ sahānujāḥ pārthiva-putra-pautraḥ | samudragāṁ puṇyatamāṁ praśastāṁ jagāma pārīkṣita pāṇḍuputraḥ ||

Waiśampāyana berkata: Setelah menunaikan tata cara mandi suci sebagaimana ditetapkan di tirtha-tirtha itu, Yudhiṣṭhira putra Pāṇḍu—seorang yang teguh dalam dharma dan keturunan raja-raja—berangkat bersama adik-adiknya dan, wahai Parīkṣit, mencapai tepi sungai yang amat suci dan termasyhur, yang mengalir menuju samudra.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृत्तवान्of good conduct, well-behaved
वृत्तवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत्तवत् (वृत्त + वत्)
FormMasculine, Nominative, Singular
तेषुamong/in those (tirthas/places)
तेषु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
कृताभिषेकःhaving performed the anointing/bath (ablution)
कृताभिषेकः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृताभिषेक (कृत + अभिषेक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सहtogether with
सह:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसह
अनुजैःwith (his) younger brothers
अनुजैः:
Karana
TypeNoun
Rootअनुज
FormMasculine, Instrumental, Plural
पार्थिवपुत्रपौत्रःgrandson of a king's son (royal descendant)
पार्थिवपुत्रपौत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिवपुत्रपौत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
समुद्रगाम्ocean-going (river)
समुद्रगाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसमुद्रगा (समुद्र + गा)
FormFeminine, Accusative, Singular
पुण्यतमाम्most holy
पुण्यतमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपुण्यतम (पुण्य + तम)
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रशस्ताम्praised, excellent
प्रशस्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रशस्त
FormFeminine, Accusative, Singular
जगामwent
जगाम:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
पारिक्षितO Parikshit
पारिक्षित:
Sampradana
TypeNoun (proper name)
Rootपारिक्षित
FormMasculine, Vocative, Singular
पाण्डुपुत्रःson of Pandu (Yudhishthira)
पाण्डुपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डुपुत्र (पाण्डु + पुत्र)
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Parīkṣit
Y
Yudhiṣṭhira
P
Pāṇḍu
Y
Younger brothers of Yudhiṣṭhira (the Pāṇḍavas)
T
Tīrthas (sacred fords)
A
An ocean-flowing sacred river (unnamed here)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic discipline: a ruler’s greatness is shown through right conduct—performing purificatory rites properly and approaching sacred places with humility and restraint, not merely for prestige.

After bathing at various tīrthas, Yudhiṣṭhira travels with his younger brothers and arrives at a highly praised, supremely sacred river that flows to the ocean, as Vaiśampāyana narrates to King Parīkṣit.