Adhyaya 46

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच हेमकूटगिरेः शृङ्गे महाकूटैः सुशोभनम् / स्फाटिकं देवदेवस्य विमानं परमेष्ठिनः

Demikianlah dalam Śrī Kūrma Purāṇa, pada Saṁhitā enam-ribu śloka bagian awal, dimulailah bab ke-46. Sūta berkata: Di puncak Gunung Hemakūṭa yang indah oleh puncak-puncak agung, berdirilah vimāna kristal milik Dewa para dewa, Sang Parameśvara.

Verse 2

अथ देवादिदेवस्य भूतेशस्य त्रिशूलिनः / देवाः सिद्धगणा यक्षाः पूजां नित्यं प्रकुर्वते

Kemudian para dewa, rombongan Siddha, dan para Yakṣa senantiasa melakukan pemujaan harian kepada Dewa para dewa: Bhūteśa, Sang pemegang triśūla.

Verse 3

स देवो गिरिशः सार्धं महादेव्या महेश्वरः / भूतैः परिवृतो नित्यं भाति तत्र पिनाकधृक्

Di sana Sang Dewa Girīśa, Mahēśvara, bersinar abadi bersama Mahādevī; dikelilingi para bhūta, Mahādeva pemegang busur Pināka tampak mulia.

Verse 4

विभक्तचारुशिखरः कैलासो यत्र पर्वतः / निवासः कोटियक्षाणां कुबेरस्य च धीमतः / तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत्

Di tempat itu berdiri Gunung Kailāsa dengan puncak-puncak indah yang bertingkat; itulah kediaman para yakṣa berjumlah krore dan juga Kubera yang bijaksana. Di sana pula ada tempat suci yang agung milik Bhava (Śiva), Dewa para dewa.

Verse 5

मन्दाकिनी तत्र दिव्या रम्या सुविमलोदका / नदी नानाविधैः पद्मैरनेकैः समलङ्कृता

Di sana mengalir Mandākinī yang ilahi, menawan, dengan air yang amat jernih; sungai itu berhias banyak teratai dari beragam jenis.

Verse 6

देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिंनरैः / उपस्पृष्टजला नित्यं सुपुण्या सुमनोरमा

Airnya senantiasa disentuh oleh para dewa, dānava, gandharva, yakṣa, rākṣasa, dan kiṃnara; karena itu sungai itu selalu sangat suci, penuh pahala, dan amat indah dipandang.

Verse 7

अन्याश्च नद्यः शतशः स्वर्णपद्मैरलङ्कृताः / तासां कूलेषु देवस्य स्थानानि परमेष्ठिनः / देवर्षिगणजुष्टानि तथा नारायणस्य च

Ada pula ratusan sungai lain yang berhias teratai emas. Di tepi-tepinya terdapat tempat-tempat suci milik Sang Tuhan Parameṣṭhin, yang didatangi para devarṣi; dan demikian pula ada pula kediaman suci Nārāyaṇa.

Verse 8

सितान्तशिखरे चापि पारिजातवनं शुभम् / तत्र शक्रस्य विपुलं भवनं रत्नमण्डितम् / स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं हेमगोपुरसंयुतम्

Di puncak Putih berdiri hutan Pārijāta yang suci dan membawa berkah. Di sana tampak istana Śakra yang luas, berhias permata—bertiang kristal dan berpintu gerbang emas yang megah.

Verse 9

तत्राथ देवदेवस्य विष्णोर्विश्वामरेशितुः / सुपुण्यं भवनं रम्यं सर्वरत्नोपशोभितम्

Di sana berdiri kediaman Viṣṇu, Dewa para dewa, Penguasa alam semesta dan para dewa abadi—sangat suci dan indah, berkilau oleh segala permata.

Verse 10

तत्र नारायणः श्रीमान् लक्ष्म्या सह जगत्पतिः / आस्ते सर्वामरश्रेष्ठः पूज्यमानः सनातनः

Di sana Nārāyaṇa yang mulia, Penguasa jagat, bersemayam bersama Lakṣmī. Ia Yang Kekal, termulia di antara para dewa, duduk dipuja dengan hormat.

Verse 11

तथा च वसुधारे तु वसूनां रत्नमण्डितम् / स्थानानामष्टकं पुण्यं दुराधर्षं सुरद्विषाम्

Demikian pula di Vasudhārā terdapat delapan tempat suci milik para Vasu, berhias permata—laksana gugusan tīrtha yang mujur, tak mudah diganggu bahkan oleh musuh para dewa.

Verse 12

रत्नधारे गिरिवरे सप्तर्षोणां महात्मनाम् / सप्ताश्रमाणि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि तु

Di gunung utama Ratnadhara, milik para Mahātmā Tujuh Ṛṣi, terdapat tujuh āśrama suci, masing-masing disertai kediaman para siddha.

Verse 13

तत्र हैमं चतुर्द्वारं वज्रनीलादिमण्डितम् / सुपुण्यं सुमहत् स्थानं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

Di sana berdiri kota keemasan berpintu empat, berhias wajra, nilam, dan permata lainnya; itulah kediaman Brahmā yang kelahirannya tak termanifest, amat suci dan sangat luas.

Verse 14

तत्र देवर्षयो विप्राः सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽपरे / उपासते सदा देवं पितामहमजं परम्

Di sana para dewa-rsi, brahmana suci, para Siddha, dan Brahmarṣi lainnya senantiasa memuja Sang Dewa—Pitamaha, Yang Tak Lahir, Yang Mahatinggi.

Verse 15

स तैः संपूजितो नित्यं देव्या सह चतुर्मुखः / आस्ते हिताय लोकानां शान्तानां परमा गतिः

Ia, Sang Bermuka Empat (Brahmā), senantiasa dipuja oleh mereka bersama Sang Dewi; demi kesejahteraan dunia-dunia Ia bersemayam, menjadi tujuan tertinggi dan perlindungan para insan yang tenteram dan terkendali.

Verse 16

अथैकशृङ्गशिखरे महापद्मैरलङ्कृतम् / स्वच्छामृतजलं पुण्यं सुगन्धं सुमहत् सरः

Kemudian, di puncak Ekaśṛṅga terdapat sebuah danau suci yang sangat luas, berhias teratai agung; airnya jernih laksana amerta, penuh kesucian dan semerbak harum.

Verse 17

जैगीषव्याश्रमं तत्र योगीन्द्रैरुपशोभितम् / तत्रासौ भगवान् नित्यमास्ते शिष्यैः समावृतः / प्रशान्तदोषैरक्षुद्रैर्ब्रह्मविद्भिर्महात्मभिः

Di sana berdiri pertapaan Jaigīṣavya, dihiasi para yogin agung. Di sana Sang Bhagavān senantiasa bersemayam dikelilingi murid-muridnya—para mahātmā, pengenal Brahman, tenang dari cela dan tak berjiwa picik.

Verse 18

शङ्खो मनोहरश्चैव कौशिकः कृष्ण एव च / सुमना वेदनादश्च शिष्यास्तस्य प्रधानतः

Śaṅkha, Manohara, Kauśika, dan Kṛṣṇa—serta Sumanā dan Vedanāda—adalah murid-murid utamanya.

Verse 19

सर्वे योगरताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महावीर्या ब्रह्मविद्यापरायणाः

Mereka semua tekun dalam yoga, tenteram, tubuhnya berlumur abu suci; berdaya rohani besar, mereka bersembahyang dengan sepenuh hati pada pengetahuan Brahman.

Verse 20

तेषामनुग्रिहार्थाय यतीनां शान्तचेतसाम् / सान्निध्यं कुरुते भूयो देव्या सह महेश्वरः

Untuk menganugerahi para yati yang berhati tenteram, Maheśvara bersama Sang Dewi kembali menampakkan kehadiran-Nya yang dekat.

Verse 21

अन्यानिचाश्रमाणि स्युस्तस्मिन् गिरिवरोत्तमे / मुनीनां युक्तमनसां सरांसि सरितस्तथा

Di gunung yang paling mulia itu ada pula pertapaan-pertapaan lain milik para muni yang pikirannya terikat dalam yoga, juga danau-danau serta sungai-sungai yang mengalir.

Verse 22

तेषु योगरता विप्रा जापकाः संयतेन्द्रियाः / ब्रह्मण्यासक्तमनसो रमन्ते ज्ञानतत्पराः

Di antara mereka, para resi brāhmaṇa yang tekun dalam yoga, giat ber-japa, dan mengekang indria; dengan batin terpaut pada Brahman, mereka bersukacita, bertekad pada pengetahuan pembebas.

Verse 23

आत्मन्यात्मानमाधाय शिखान्तान्तरमास्थितम् / धायायन्ति देवमीशानं येन सर्वमिदं ततम्

Mereka menempatkan Sang Diri di dalam Sang Diri, lalu bermeditasi kepada Dewa Īśāna yang bersemayam di ruang batin pada puncak kepala—Dia yang meliputi seluruh alam semesta ini.

Verse 24

सुमेघे वासवस्थानं सहस्त्रादित्यसंनिभम् / तत्रास्ते भगवानिन्द्रः शच्या सह सुरेश्वरः

Di wilayah awan yang mulia terdapat kediaman Vāsava (Indra), bercahaya laksana seribu matahari. Di sana Bhagavān Indra, penguasa para dewa, bersemayam bersama Śacī.

Verse 25

गजशैले तु दुर्गाया भवनं मणितारणम् / आस्ते भगवती दुर्गा तत्र साक्षान्महेश्वरी

Di Gajashaila berdiri tempat suci Durga yang berhias permata. Di sana Bhagavatī Durgā bersemayam—tampak nyata sebagai Maheśvarī, Sang Dewi Mahakuasa.

Verse 26

उपास्यमाना विविधैः शक्तिभेदैरितस्ततः / पीत्वा योगामृतं लब्ध्वा साक्षादानन्दमैश्वरम्

Dengan dipuja melalui beragam perbedaan śakti di berbagai tempat dan cara, (sang pencari) setelah meminum amerta Yoga, meraih secara langsung kebahagiaan berdaulat milik Īśvara.

Verse 27

सुनीलस्य गिरेः शृङ्गे नानाधातुसमुज्ज्वले / राक्षसानां पुराणि स्युः सरांसि शतशो द्विजाः

Di puncak Gunung Sunīla yang berkilau oleh aneka mineral, terdapat benteng-benteng kuno para Rākṣasa; dan di sana ada ratusan danau, wahai kaum dwija.

Verse 28

तथा पुरशतं विप्राः शतशृङ्गे महाचले / स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं यक्षाणाममितौजसाम्

Demikian pula, wahai para brāhmaṇa, di gunung agung Śataśṛṅga terdapat seratus kota milik para Yakṣa yang berdaya tak terukur, dihiasi tiang-tiang kristal bening.

Verse 29

श्वेतोदरगिरेः शृङ्गे सुपर्णस्य महात्मनः / प्राकारगोपुरोपेतं मणितोरणमण्डितम्

Di puncak Gunung Śvetodara berdiri kediaman Suparṇa (Garuḍa) yang berhati luhur, lengkap dengan tembok keliling dan menara gerbang, serta dihias gerbang lengkung bertatah permata.

Verse 30

स तत्र गरुडः श्रीमान् साक्षाद् विष्णुरिवापरः / ध्यात्वास्ते तत् परं ज्योतिरात्मानं विष्णुमव्ययम्

Di sana Garuḍa yang mulia, seakan-akan Viṣṇu sendiri dalam wujud lain, tetap tenggelam dalam samādhi, merenungkan Cahaya Tertinggi: Viṣṇu yang tak binasa, Sang Ātman sendiri.

Verse 31

अन्यच्च भवनं पुण्यं श्रीशृङ्गे मुनिपुङ्गवाः / श्रीदेव्याः सर्वरत्नाढ्यं हैमं सुमणितोरणम्

Dan lagi, wahai para resi utama, di Śrīśṛṅga ada kediaman suci milik Śrī Devī: istana keemasan yang kaya segala permata, dihiasi gerbang bertatah permata indah.

Verse 32

तत्र सा परमा शक्तिर्विष्णोरतिमनोरमा / अनन्तविभवा लक्ष्मीर्जगत्संमोहनोत्सुका

Di sana berdiri Śakti Viṣṇu yang paling memesona—Lakṣmī yang berkemuliaan tanpa batas—dengan hasrat untuk memikat dan menawan segenap jagat.

Verse 33

अध्यास्ते देवगन्धर्वसिद्धचारणवन्दिता / विचिन्त्य जगतोयोनिं स्वशक्तिकिरणोज्ज्वला

Ia bersemayam, dipuja para Dewa, Gandharwa, Siddha, dan Cāraṇa; merenungi rahim-sumber alam semesta, ia bercahaya oleh sinar kuasa sucinya sendiri.

Verse 34

तत्रैव देवदेवस्य विष्णोरायतनं महत् / सरांसि तत्र चत्वारि विचित्रकमलाश्रया

Di sana berdiri tempat suci agung milik Viṣṇu, Dewa para dewa; dan di sana pula ada empat telaga, dihiasi teratai yang menakjubkan.

Verse 35

तथा सहस्त्रशिखरे विद्याधरपुराष्टकम् / रत्नसोपानसंयुक्तं सरोभिश्चोपशोभितम्

Demikian pula, di puncak Sahasraśikhara berdiri kota delapan-bagian milik para Vidyādhara; lengkap dengan tangga permata dan makin indah oleh telaga-telaganya.

Verse 36

नद्यो विमलपानीयाश्चित्रनीलोत्पलाकराः / कर्णिकारवनं द्विव्यं तत्रास्ते शङ्करोमया

Di sana mengalir sungai-sungai berair jernih, dihiasi hamparan teratai biru yang beraneka; di sana pula ada rimba karṇikāra yang ilahi—di sanalah Aku, Śaṅkara, bersemayam oleh kuasa-Ku sendiri.

Verse 37

पारियात्रे महाशैले महालक्ष्म्याः पुरं शुभम् / रम्यप्रासादसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्

Di gunung agung Pāriyātra terdapat kota suci Mahālakṣmī; dipenuhi istana yang elok, serta dihias lonceng dan cāmara (kipas upacara).

Verse 38

नृत्यद्भिरप्सरः सङ्घैरितश्चेतश्च शोभितम् / मृदङ्गमुरजोद्घुष्टं वीणावेणुनिनादितम्

Dham itu dihiasi di segala penjuru oleh rombongan Apsara yang menari; bergema oleh tabuhan mṛdaṅga dan muraja, serta dipenuhi alunan vīṇā dan seruling (veṇu).

Verse 39

गन्धर्वकिंनराकीर्णं संवृतं सिद्धपुङ्गवैः / भास्वद्भित्तिसमाकीर्णं महाप्रासादसंकुलम्

Tempat itu dipenuhi Gandharva dan Kiṃnara, serta dikelilingi para Siddha yang utama. Ia sesak oleh dinding-dinding yang bercahaya dan dipadati istana-istana agung yang menjulang.

Verse 40

गणेश्वराङ्गनाजुष्टं धार्मिकाणां सुदर्शनम् / तत्र सा वसते देवी नित्यं योगपरायणा

Tempat itu dihiasi para wanita mulia Gaṇeśvara dan tampak indah bagi orang-orang dharmika. Di sanalah Sang Dewi bersemayam senantiasa—selalu teguh dalam Yoga.

Verse 41

महालक्ष्मीर्महादेवी त्रिशूलवरधारिणी / त्रिनेत्रा सर्वशसक्तीभिः संवृता सदसन्मया / पश्यन्ति तत्र मुनयः सिद्धा ये ब्रह्मवादिनः

Di sana para resi-siddha, para pengujar Brahman, memandang Mahālakṣmī Sang Mahādevī: pemegang triśūla yang mulia, bermata tiga, dikelilingi segala śakti ilahi, dan berhakikat sat–asat, yang nyata dan tak-nyata.

Verse 42

सुपार्श्वस्योत्तरे भागे सरस्वत्याः पुरोत्तमम् / सरांसि सिद्धजुष्टानि देवभोग्यानि सत्तमाः

Di sebelah utara Gunung Supārśva terdapat tīrtha Sarasvatī yang paling utama. Di sana ada danau-danau yang sering didatangi para Siddha—layak menjadi kenikmatan para dewa, wahai yang terbaik di antara yang baik.

Verse 43

पाण्डुरस्य गिरेः शृङ्गे विचित्रद्रुमसंकुले / सन्धर्वाणां पुरशतं दिव्यस्त्रीभिः समावृतम्

Di puncak Gunung Pāṇḍura yang rimbun oleh pepohonan menakjubkan beraneka rupa, tampak seratus kota para Gandharva, dikelilingi para wanita surgawi.

Verse 44

तेषु नित्यं मदोत्सिक्ता वरनार्यस्तथैव च / क्रीडन्ति मुदिता नित्यं विलासैर्भोगतत्पराः

Di sana para wanita unggul senantiasa mabuk oleh sukacita; mereka terus bersenang-senang dengan gembira, tenggelam dalam kenikmatan dan permainan yang memesona.

Verse 45

अञ्जनस्य गिरेः शृङ्गे नारीणां पुरमुत्तमम् / वसन्ति तत्राप्सरसो रम्भाद्या रतिलालसाः

Di puncak Gunung Añjana berdiri kota wanita yang paling utama; di sana para Apsarā, dipimpin Rambhā, tinggal dengan hasrat pada kenikmatan dan permainan asmara.

Verse 46

चित्रसेनादयो यत्र समायान्त्यर्थिनः सदा / सा पुरी सर्वरत्नाढ्या नैकप्रस्त्रवणैर्युता

Di tempat itu Citrasena dan yang lain senantiasa datang sebagai pemohon; kota itu kaya akan segala permata dan dihiasi banyak mata air serta aliran air yang mengalir.

Verse 47

अनेकानि पुराणि स्युः कौमुदे चापि सुव्रताः / रुद्राणां शान्तरजसामीश्वरार्पितचेतसाम्

Wahai yang berkaul mulia, banyak Purāṇa memang ada; dan dalam tradisi Kaumudī pun (diajarkan) bagi para Rudra—mereka yang rajahnya telah ditenteramkan dan batinnya dipersembahkan kepada Īśvara.

Verse 48

तेषु रुद्रा महायोगा महेशान्तरचारिणः / समासते परं ज्योतिरारूढाः स्थानमुत्तमम्

Di antara mereka, para Rudra—mahāyogin yang bergerak di dalam kesadaran Mahādeva—bersemayam setelah naik ke Cahaya Tertinggi, pada keadaan yang paling luhur.

Verse 49

पिञ्जरस्य गिरेः शृङ्गे गणेशानां पुरत्रयम् / नन्दीश्वरस्य कपिले तत्रास्ते सुयशा यतिः

Di puncak Gunung Piñjara berdiri Tripura milik para Gaṇeśa; dan di Kapila, milik Nandīśvara, berdiam sang pertapa Suyaśā yang termasyhur.

Verse 50

तथा च जारुधैः शृङ्गे देवदेवस्य धीमतः / दीप्तमायतनं पुण्यं भास्करस्यामितौजसः

Demikian pula, di puncak bernama Jārudha terdapat tempat suci yang bercahaya milik Devadeva, Bhāskara yang bijaksana, dengan kemilau tak terukur.

Verse 51

तस्यैवोत्तरदिग्भागे चन्द्रस्थानमनुत्तमम् / रमते तत्र रम्यो ऽसौ भगवान् शीतदीधितिः

Di wilayah yang sama, ke arah utara, terdapat kediaman Bulan yang tiada banding; di sana Sang Bhagavān yang elok, berhias sinar sejuk, bersukacita dan bersemayam.

Verse 52

अन्यच्च भवनं दिव्यं हंसशैले महर्षयः / सहस्त्रयोजनायामं सुवर्णमणितोरणम्

Dan lagi, wahai para maharṣi, di Haṃsaśaila ada sebuah kediaman surgawi lainnya—membentang seribu yojana—dengan gerbang berhias emas dan permata berkilau.

Verse 53

तत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा सिद्धसङ्घैरभिष्टुतः / सावित्र्या सह विश्वात्मा वासुदेवादिभिर्युतः

Di sana Bhagavān Brahmā bersemayam, dipuji oleh rombongan para Siddha; bersama Sāvitrī, sebagai Ātman semesta, dikelilingi Vāsudeva dan para dewa lainnya.

Verse 54

तस्य दक्षिणदिग्भागे सिद्धानां पुरमुत्तमम् / सनन्दनादयो यत्र वसन्ति मुनिपुङ्गवाः

Di bagian selatan wilayah itu terdapat kota agung para Siddha, tempat Sanandana dan para resi utama lainnya berdiam.

Verse 55

पञ्चशैलस्य शिखरे दानवानां पुरत्रयम् / नातिदूरेण तस्याथ दैत्यचार्यस्य धीमतः

Di puncak Pañcaśaila berdiri Tripura, kota tiga lapis milik para Dānava; dan tidak jauh darinya, kala itu ada kediaman guru bijaksana kaum Daitya.

Verse 56

सुगन्धशैलशिखरे सरिद्भिरुपशोभितम् / कर्दमस्याश्रमं पुण्यं तत्रास्ते भगवानृषिः

Di puncak Gunung Sugandha, dihiasi aliran sungai, terdapat āśrama suci Kardama; di sanalah Bhagavān Ṛṣi Kardama bersemayam.

Verse 57

तस्यैव पूर्वदिग्भागे किञ्चिद् वै दक्षिणाश्रिते / सनत्कुमारो भगवांस्तत्रास्ते ब्रह्मवित्तमः

Di bagian timur wilayah itu, sedikit condong ke selatan, berdiam Bhagavān Sanatkumāra, sang mahapandita pengetahuan Brahman.

Verse 58

सर्वेष्वेतेषु शैलेषु ततान्येषु मुनीश्वराः / सरांसि विमला नद्यो देवानामालयानि च

Wahai para muni agung, di semua gunung ini dan banyak gunung lainnya terdapat danau-danau suci nan jernih, sungai-sungai tanpa noda, serta kediaman-kediaman para dewa.

Verse 59

सिद्धलिङ्गानि पुण्यानि मुनिभिः स्थापितानि तु / वन्यान्याश्रमवर्याणि संख्यातुं नैव शक्नुयाम्

Sungguh, liṅga-liṅga suci bernama Siddha yang ditegakkan para resi, serta pertapaan-pertapaan hutan yang utama, begitu banyak hingga aku tak mampu menghitungnya.

Verse 60

एष संक्षेपतः प्रोक्तो जम्बूद्वीपस्य विस्तरः / न शक्यं विस्तराद् वक्तुं मया वर्षशतैरपि

Demikianlah secara ringkas keluasan Jambūdvīpa telah diuraikan; namun untuk menuturkannya secara terperinci, bahkan dalam ratusan tahun pun aku tak sanggup.