Varaha Purana 204.3: Adhyaya 204, Shloka 3

Description of the Dispatching of Messengers (Yama’s Envoys) and Chitragupta’s Orders

Devanagari script

व्रीडितः किम्भवाञ्ज्ञातं किं तिष्ठति पराङ्मुखः ॥ किं न गच्छसि वेगेन किं त्वया सुचिरं कृतम् ॥

Recitation with translationVaraha Purana 204.3

Transliteration

vrīḍitaḥ kim bhavāñ jñātaṃ kiṃ tiṣṭhati parāṅmukhaḥ || kiṃ na gacchasi vegena kiṃ tvayā suciraṃ kṛtam

Translation

शरम आ रही है क्या? क्या समझे हो तुम? मुँह क्यों फेर के खड़े हो? जल्दी क्यों नहीं जाते? इतना टाइम क्यों लगा दिया?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• व्रीडितः: ashamed
• व्रीडितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्रीड् (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (PPP used adjectivally: ashamed, Masculine Nom. Sing.)

• किम्: what?
• किम्: Sambandha (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक (Interrogative)

• भवान्: you (sir)
• भवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Honorific pronoun, Nominative, Singular)

• ज्ञातम्: known, understood
• ज्ञातम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (PPP: known/understood)

• किम्: what?
• किम्: Sambandha (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• तिष्ठति: stands, remains
• तिष्ठति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (Present, 3rd person, Singular)

• पराङ्मुखः: turned away, facing away
• पराङ्मुखः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पराङ्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (one whose face is turned away)

• किम्: why/what?
• किम्: Sambandha (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• गच्छसि: you go
• गच्छसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (Present, 2nd person, Singular)

• वेगेन: with speed, quickly
• वेगेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instrumental, Singular; adverbial use)

• किम्: what?
• किम्: Sambandha (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instrumental, Singular)

• सुचिरम्: for a long time, long
• सुचिरम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (PPP: done)

Speaker

Citragupta (implied continuation of his speech)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Messenger Motif
• Afterlife Administration

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It shows a dramatized command structure in Purāṇic afterlife narratives, where messengers are urged to execute duties efficiently.

Which geographic location is identified?

No geographic location is identified.

What is the primary ethical instruction?

Within the narrative frame, it reinforces the inevitability and administrative certainty of karmic enforcement.