Sita Upanishad: Verse 32

Sanskrit (Devanagari)

वैखानसऋषेः पूर्वं विष्णोर्वाणी समुद्भवेत् । त्रयीरूपेण सङ्कल्प्य वैखानसऋषेः पुरा । उदितो यादृशः पूर्वं तादृशं शृणु मेऽखिलम् । शश्वद्ब्रह्ममयं रूपं क्रियाशक्तिरुदाहृता । साक्षाच्छक्तिर्भगवतः स्मरणमात्ररूपा—आविर्भावप्रादुर्भावात्मिका; निग्रहानुग्रहरूपा; भगवत्सहचारिणी; अनपायिनी; अनवरतसहाश्रयिणी; उदितानुदिताकारा; निमेषोन्मेष-सृष्टि-स्थिति-संहार-तिरोधान-अनुग्रहादि-सर्वशक्तिसामर्थ्यात् साक्षाच्छक्तिरिति गीयते ॥३२–३४॥

Padapatha (Word Split)

वैखानस-ऋषेः । पूर्वम् । विष्णोः । वाणी । समुद्भवेत् । त्रयी-रूपेण । सङ्कल्प्य । वैखानस-ऋषेः । पुरा । उदितः । यादृशः । पूर्वम् । तादृशम् । शृणु । मे । अखिलम् । शश्वत् । ब्रह्म-मयम् । रूपम् । क्रिया-शक्तिः । उदाहृता । साक्षात् । शक्तिः । भगवतः । स्मरण-मात्र-रूपा । आविर्भाव-प्रादुर्भाव-आत्मिका । निग्रह-अनुग्रह-रूपा । भगवत्-सहचारिणी । अनपायिनी । अनवरत-सह-आश्रयिणी । उदित-अनुदित-आकारा । निमेष-उन्मेष । सृष्टि-स्थिति-संहार-तिरोधान-अनुग्रह-आदि । सर्व-शक्ति-सामर्थ्यात् । साक्षात्-शक्तिः । इति । गीयते ।

Recitation with translationSita Upanishad 32

IAST Transliteration

vaikhānasaṛṣeḥ pūrvaṃ viṣṇor vāṇī samudbhavet | trayīrūpeṇa saṅkalpya vaikhānasaṛṣeḥ purā | udito yādṛśaḥ pūrvaṃ tādṛśaṃ śṛṇu me’khilam | śaśvad brahmamayaṃ rūpaṃ kriyāśaktir udāhṛtā | sākṣācchaktir bhagavataḥ smaraṇamātrarūpā—āvirbhāvaprādurbhāvātmikā; nigrahānugraharūpā; bhagavatsahacāriṇī; anapāyinī; anavaratasahāśrayiṇī; uditānudītākārā; nimeṣonmeṣa-sṛṣṭi-sthiti-saṃhāra-tirodhāna-anugrahādi-sarvaśaktisāmarthyāt sākṣācchaktir iti gīyate ||32–34||

Translation

वैखानस रिशि से पहले विष्णु की वाणी पैदा हुई। यह तीन वेद रूप में बनी थी। मैं तुम्हे पूरा बताता हूँ कैसे यह पहले आई थी। इसका रूप हमेशा ब्रह्मा से बना है। इसको क्रिया शक्ति कहते हैं। यह भगवान की सीधी शक्ति है। यह बस याद करने से दिख जाती है। यह दिखने और छुपने वाली है। यह रोकने और दया देने वाली है। यह भगवान के साथ रहती है। यह कभी नहीं जाती। यह हमेशा साथ रहती है। यह दिखती है और नहीं भी दिखती। जैसे आँख झपके और खुले, वैसे ही यह सब करती है - बनाती है, चलाती है, मिटाती है, छुपाती है, और दया करती है। इसलिए इसको सीधी शक्ति कहते हैं।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Before the Vaikhānasa seer, the speech (vāṇī) of Viṣṇu arises. Having conceived it in the form of the threefold Veda (trayī), formerly, before the Vaikhānasa seer—hear from me in full what manner it arose at first. Its form, ever consisting of Brahman, is declared to be the power of action (kriyā-śakti). It is sung as the direct power (sākṣāt-śakti) of the Lord: having the nature of manifestation and appearance, of the form of mere remembrance; of the form of restraint and grace; accompanying the Lord; non-departing; continuously co-abiding; having the form of arisen and unarisen; and, by virtue of competence for all powers such as creation, maintenance, dissolution, concealment, and grace in the blinking and opening (of the eye), it is called the direct power.

Verse Context

• Śakti (kriyā-śakti) as Brahman’s operative power; īśvara-śakti and manifestation (āvirbhāva)
• Mahavakya: Indirect: supports mahāvākya teaching by grounding śruti (trayī) in īśvara-śakti; no direct identification like ‘tat tvam asi’ stated
• Atharva
• Chandas: Prose mixed with śloka (post-Vedic, largely non-metrically strict)