Dhyanabindu Upanishad: Verse 35

Sanskrit (Devanagari)

रेचकेन तु विद्यात्मा ललाटस्थं त्रिलोचनम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं निष्कलं पापनाशनम् ॥

अञ्जपत्रमधःपुष्पमूर्ध्वनालमधोमुखम् ।

कदलीपुष्पसंकाशं सर्ववेदमयं शिवम् ॥

शतारं शतपत्राढ्यं विकीर्णाम्बुजकर्णिकम् ।

तत्रार्कचन्द्रवह्नीनामुपर्युपरि चिन्तयेत् ॥

पद्मस्योद्घाटनं कृत्वा बोधचन्द्राग्निसूर्यकम् ।

तस्य हृद्बीजमाहृत्य आत्मानं चरते ध्रुवम् ॥

Padapatha (Word Split)

रेचकेन । तु । विद्या-आत्मा । ललाट-स्थम् । त्रि-लोचनम् ।

शुद्ध-स्फटिक-संकाशम् । निष्कलम् । पाप-नाशनम् ॥

अञ्ज-पत्रम् । अधः-पुष्पम् । मूर्ध्व-नालम् । अधो-मुखम् ।

कदली-पुष्प-संकाशम् । सर्व-वेद-मयम् । शिवम् ॥

शत-अरम् । शत-पत्र-आढ्यम् । विकीर्ण-अम्बुज-कर्णिकम् ।

तत्र । अर्क-चन्द्र-वह्नीनाम् । उपरि-उपरि । चिन्तयेत् ॥

पद्मस्य । उद्घाटनम् । कृत्वा । बोध-चन्द्र-अग्नि-सूर्यकम् ।

तस्य । हृद्-बीजम् । आहृत्य । आत्मानम् । चरते । ध्रुवम् ॥

Recitation with translationDhyanabindu Upanishad 35

IAST Transliteration

recakena tu vidyātmā lalāṭasthaṃ trilocanam | śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ niṣkalaṃ pāpanāśanam ||

añjapatram adhaḥpuṣpaṃ mūrdhvanālam adhomukham |

kadalīpuṣpasaṅkāśaṃ sarvavedamayaṃ śivam ||

śatāraṃ śatapatrāḍhyaṃ vikīrṇāmbujakarṇikam |

tatrārkacandravahnīnām uparyupari cintayet ||

padmasyodghāṭanaṃ kṛtvā bodhacandrāgnisūryakam |

tasya hṛdbījam āhṛtya ātmānaṃ carate dhruvam ||

Translation

साँस बाहर करते वक्त माथे पर शिव जी को सोचो। तीन आँखें हैं उनकी, साफ शीशे जैसा, पाप नहीं बचता। एक उल्टा कमल सोचो, फूल नीचे और डाली ऊपर। वो केले के फूल जैसा है, शिव जी उसमे हैं जो सारे वेद से बने हैं। उसमे सूरज, चाँद और आग एक के ऊपर एक सोचो। कमल खोलो, बीज पकड़ो, और खुद को पक्का महसूस करोगे।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

By exhalation, the knowledge-natured adept should contemplate in the forehead the three-eyed, pure-crystal-like, partless destroyer of sin; the lotus-leaf with the flower downward, stalk upward, downward-facing; resembling a banana-blossom—Śiva made of all the Vedas; with a hundred spokes, rich with a hundred petals, with a dispersed lotus-pericarp. There one should contemplate, one above another, the sun, moon, and fire. Having opened the lotus and contemplated the awakening moon, fire, and sun, drawing forth its heart-seed, one abides firmly as the Self.

Verse Context

• Nirvikala (partless) Self as Śiva; dhyāna leading to steadiness (dhruvatva) in Ātman
• Mahavakya: Supports mahāvākya purport by contemplatively internalizing divinity as the Self (closest to ‘ayam ātmā brahma’ and ‘tat tvam asi’ in intent, though not quoted)
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular (post-Vedic yogic śloka style)