Dhyanabindu Upanishad: Verse 34

Sanskrit (Devanagari)

रेचकेन तु विद्यात्मा ललाटस्थं त्रिलोचनम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं निष्कलं पापनाशनम् ॥

अञ्जपत्रमधःपुष्पमूर्ध्वनालमधोमुखम् ।

कदलीपुष्पसंकाशं सर्ववेदमयं शिवम् ॥

शतारं शतपत्राढ्यं विकीर्णाम्बुजकर्णिकम् ।

तत्रार्कचन्द्रवह्नीनामुपर्युपरि चिन्तयेत् ॥

पद्मस्योद्घाटनं कृत्वा बोधचन्द्राग्निसूर्यकम् ।

तस्य हृद्बीजमाहृत्य आत्मानं चरते ध्रुवम् ॥

Padapatha (Word Split)

रेचकेन । तु । विद्या-आत्मा । ललाट-स्थम् । त्रि-लोचनम् ।

शुद्ध-स्फटिक-संकाशम् । निष्कलम् । पाप-नाशनम् ॥

अञ्ज-पत्रम् । अधः-पुष्पम् । मूर्ध्व-नालम् । अधो-मुखम् ।

कदली-पुष्प-संकाशम् । सर्व-वेद-मयम् । शिवम् ॥

शत-अरम् । शत-पत्र-आढ्यम् । विकीर्ण-अम्बुज-कर्णिकम् ।

तत्र । अर्क-चन्द्र-वह्नीनाम् । उपरि-उपरि । चिन्तयेत् ॥

पद्मस्य । उद्घाटनम् । कृत्वा । बोध-चन्द्र-अग्नि-सूर्यकम् ।

तस्य । हृद्-बीजम् । आहृत्य । आत्मानम् । चरते । ध्रुवम् ॥

Recitation with translationDhyanabindu Upanishad 34

IAST Transliteration

recakena tu vidyātmā lalāṭasthaṃ trilocanam | śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ niṣkalaṃ pāpanāśanam ||

añjapatram adhaḥpuṣpaṃ mūrdhvanālam adhomukham |

kadalīpuṣpasaṅkāśaṃ sarvavedamayaṃ śivam ||

śatāraṃ śatapatrāḍhyaṃ vikīrṇāmbujakarṇikam |

tatrārkacandravahnīnām uparyupari cintayet ||

padmasyodghāṭanaṃ kṛtvā bodhacandrāgnisūryakam |

tasya hṛdbījam āhṛtya ātmānaṃ carate dhruvam ||

Translation

साँस बाहर छोड़ते वक्त माथे पर शिव जी को सोचो। वो तीन आँखों वाले हैं, साफ शीशे जैसा, पाप खत्म करने वाले। एक उल्टा कमल सोचो, फूल नीचे और डाली ऊपर। वो केले के फूल जैसा है, शिव जी उसमे हैं जो सारे वेद से बने हैं। उसमे सूरज, चाँद और आग एक के ऊपर एक दिखाओ। कमल खोलो, बीज पकड़ो, और खुद को पक्का पा जाओगे।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

By exhalation (recaka), the knower whose very nature is knowledge should contemplate, in the forehead-region, the three-eyed (principle), resembling pure crystal, partless, the destroyer of sin. (He should contemplate) a lotus-leaf with the flower turned downward, the stalk upward, facing downward; resembling a banana-blossom, Śiva who is constituted of all the Vedas; having a hundred spokes, endowed with a hundred petals, with a scattered lotus-pericarp. There, one should contemplate, one above another, the sun, the moon, and the fire. Having opened the lotus, (one should contemplate) the awakening (bodha-) moon, fire, and sun; drawing forth its heart-seed, one abides as the Self, steadfast.

Verse Context

• Ātman–Brahman realization through inner visualization (dhyāna) and purification; nirvikala (partless) consciousness
• Mahavakya: Indirect support to Advaitic import of ‘ayam ātmā brahma’ (the Self as Brahman) by identifying the ‘three-eyed Śiva’ as the partless inner Self rather than an external deity
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular (later Upaniṣadic yogic verses; not strictly Vedic chandas)