Dhyanabindu Upanishad 20: Verse 20
इडया वायुमापूर्य पूरयित्वोदरस्थितम् । ओङ्कारं देहमध्यस्थं ध्यायेज्ज्वालावलीवृतम् ॥
ब्रह्मा पूरक इत्युक्तो विष्णुः कुम्भक उच्यते ।
रेचो रुद्र इति प्रोक्तः प्राणायामस्य देवताः ॥२०-२१॥
इडया । वायुम् । आपूर्य । पूरयित्वा । उदर-स्थितम् ।
ओङ्कारम् । देह-मध्य-स्थम् । ध्यायेत् । ज्वाला-आवली-वृतम् ।
ब्रह्मा । पूरकः । इति । उक्तः । विष्णुः । कुम्भकः । उच्यते ।
रेचः । रुद्रः । इति । प्रोक्तः । प्राणायामस्य । देवताः ॥
iḍayā vāyum āpūrya pūrayitvodarasthitam | oṅkāraṃ dehamadhyasthaṃ dhyāyej jvālāvalīvṛtam ||
brahmā pūraka ity ukto viṣṇuḥ kumbhaka ucyate |
reco rudra iti proktaḥ prāṇāyāmasya devatāḥ ||20–21||
साँस अंदर खींचो, पेट को भर के रखना। फिर ओम का ध्यान करो, जो शरीर के बीच में है, आग से घिरा हुआ। साँस अंदर खींचना ब्रह्मा है, साँस रोकना विष्णु है, साँस बाहर करना रुद्र है। यह तीनो प्राणायाम के देवता हैं।
Having drawn in the air through iḍā and filled (it), with it abiding in the abdomen, one should meditate on Oṃkāra situated in the middle of the body, surrounded by a series of flames. Brahmā is said to be the inhalation (pūraka); Viṣṇu is called the retention (kumbhaka); exhalation (recaka) is declared to be Rudra—these are the deities of prāṇāyāma.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.