Home›Upanishads›Brahmavidya›Verse 77
←Previous Verse
Next Verse→

Brahmavidya Upanishad: Verse 77

सर्वभूतस्थितं देवं सर्वेशं नित्यमर्चयेत् । आत्मरूपं तमालोक्य ज्ञानरूपं निरामयम् ॥

दृश्यन्तं दिव्यरूपेण सर्वव्यापी निरञ्जनः । हंस हंस वदेद्वाक्यं प्राणिनां देहमाश्रितः ।

सप्राणापानयोर्ग्रन्थिरजपेत्यभिधीयते ॥

सहस्रमेकं द्वयुतं षट्शतं चैव सर्वदा । उच्चरन्पठितो हंसः सोऽहमित्यभिधीयते ॥७७-७९॥

सर्व-भूत-स्थितम् । देवम् । सर्व-ईशम् । नित्यम् । अर्चयेत् । आत्म-रूपम् । तम् । आलोक्य । ज्ञान-रूपम् । निरामयम् ॥

दृश्यन्तम् । दिव्य-रूपेण । सर्व-व्यापी । निरञ्जनः । हंस । हंस । वदेत् । वाक्यम् । प्राणिनाम् । देहम् । आश्रितः ॥

स-प्राण-अपानयोः । ग्रन्थिः । अजपः । इति । अभिधीयते ॥

सहस्रम् । एकम् । द्वि-युतम् । षट्-शतम् । च । एव । सर्वदा । उच्चरन् । पठितः । हंसः । सः । अहम् । इति । अभिधीयते ॥

Recitation with translationBrahmavidya Upanishad 77

sarvabhūtasthitaṃ devaṃ sarveśaṃ nityam arcayet | ātmarūpaṃ tam ālokya jñānarūpaṃ nirāmayam ||

dṛśyantaṃ divyarūpeṇa sarvavyāpī nirañjanaḥ | haṃsa haṃsa vaded vākyaṃ prāṇināṃ deham āśritaḥ |

saprāṇāpānayor granthir ajapa ity abhidhīyate ||

sahasram ekaṃ dvyutaṃ ṣaṭśataṃ caiva sarvadā | uccaran paṭhito haṃsaḥ so'ham ity abhidhīyate ||77–79||

भगवान सब में बस ता है, सब का मालिक है। उसे हमेशा पूजा करना चाहिए। जब तुम उसे अपने आप के रूप में देखते हो, वो ज्ञान से बना है और बीमारी से आज़ाद है। वो एक अलग रूप में दिखता है, सब जगह फैला हुआ, बिल्कुल साफ। जीवों के शरीर में रह कर वो हंस हंस बोलता है। साँस के ग्रंथि को अजपा कहते हैं, यह बिना बोले जाप है। हमेशा एक हज़ार, बारह सौ, और छह सौ बार होता है। जो हंस पढ़ा जाता है उसे सोहम कहते हैं, मतलब मैं वही हूँ।

One should always worship the God abiding in all beings, the Lord of all. Having beheld Him as the Self—whose nature is knowledge, free from disease—(one sees Him) appearing in a divine form, all-pervading, stainless. Dwelling in the bodies of living beings, (He) utters the utterance ‘haṃsa, haṃsa’. The knot of prāṇa and apāna is called ‘ajapa’ (the unuttered recitation). Always, (it is) one thousand, two hundred, and six hundred (times): the haṃsa that is uttered/recited is called ‘so’ham’ (“I am He”).

sarvabhūtasthitamdwelling in all beings
sarvabhūtasthitam:
TypeAdjective
Rootsarva-bhūta-sthita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण (देवम्)
devamthe Lord (deva)
devam:
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
sarveśamthe Lord of all
sarveśam:
TypeNoun
Rootsarva-īśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; देवम्-विशेषण
nityamalways
nityam:
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
arcayetshould worship
arcayet:
TypeVerb
Root√arc (अर्च्)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ātmarūpamof the nature of the Self
ātmarūpam:
TypeAdjective
Rootātma-rūpa (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, द्वितीया एकवचन; विशेषण (तम्/देवम्)
tamhim/that
tam:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
ālokyahaving beheld
ālokya:
TypeVerb
Rootā-√lok (लोक्)
Formक्त्वान्त (अव्यय), पूर्वकालिक क्रिया
jñānarūpamof the nature of knowledge
jñānarūpam:
TypeAdjective
Rootjñāna-rūpa (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, द्वितीया एकवचन; विशेषण (तम्)
nirāmayamfree from disease/affliction
nirāmayam:
TypeAdjective
Rootnir-āmaya (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, द्वितीया एकवचन; विशेषण (तम्)
dṛśyantambeing seen/appearing
dṛśyantam:
TypeAdjective
Root√dṛś (दृश्) → dṛśyat (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं/नपुंसक, द्वितीया एकवचन; विशेषण (तम्)
divyarūpeṇaby/with a divine form
divyarūpeṇa:
TypeNoun
Rootdivya-rūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन (करण)
sarvavyāpīall-pervading
sarvavyāpī:
TypeAdjective
Rootsarva-vyāpin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषण (निरञ्जनः/देवः)
nirañjanaḥstainless, untainted
nirañjanaḥ:
TypeAdjective
Rootnir-añjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
haṃsahaṃsa (the breath-mantra)
haṃsa:
TypeNoun
Roothaṃsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; मन्त्र-शब्द (उच्चारण)
haṃsahaṃsa
haṃsa:
TypeNoun
Roothaṃsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; पुनरुक्ति
vadetshould utter/say
vadet:
TypeVerb
Root√vad (वद्)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
vākyamthe utterance/phrase
vākyam:
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
prāṇināmof living beings
prāṇinām:
TypeNoun
Rootprāṇin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
dehambody
deham:
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
āśritaḥresiding in
āśritaḥ:
TypeAdjective
Rootā-√śri (श्रि) → āśrita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषण (निरञ्जनः/हंसः)
sawith
sa:
TypeIndeclinable
Rootsa (उपसर्ग/सह-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (समासाङ्ग)
prāṇāpānayoḥof prāṇa and apāna
prāṇāpānayoḥ:
TypeNoun
Rootprāṇa-apāna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी द्विवचन (यहाँ षष्ठी: 'of prāṇa and apāna')
granthiḥknot/junction
granthiḥ:
TypeNoun
Rootgranthi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
ajapaajapa (spontaneous, unuttered japa)
ajapa:
TypeNoun
Roota-japa (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, प्रथमा एकवचन
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण-चिह्न)
abhidhīyateis called
abhidhīyate:
TypeVerb
Rootabhi-√dhā (धा)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग
sahasrama thousand
sahasram:
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (संख्या)
ekamone
ekam:
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण (सहस्रम्)
dvyutamtwo thousand
dvyutam:
TypeNoun
Rootdvi-uta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (संख्या: 2000)
ṣaṭśatamsix hundred
ṣaṭśatam:
TypeNoun
Rootṣaṭ-śata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (संख्या: 600)
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय
evaindeed/just
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण)
sarvadāalways
sarvadā:
TypeIndeclinable
Rootsarvadā (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक)
uccaranuttering
uccaran:
TypeVerb
Rootud-√car (चर्) → uccarat (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; क्रियाविशेषणार्थ (उच्चरन्)
paṭhitaḥrecited
paṭhitaḥ:
TypeAdjective
Root√paṭh (पठ्) → paṭhita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषण (हंसः)
haṃsaḥhaṃsa
haṃsaḥ:
TypeNoun
Roothaṃsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
saḥhe/that
saḥ:
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
ahamI
aham:
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा एकवचन
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय
abhidhīyateis called
abhidhīyate:
TypeVerb
Rootabhi-√dhā (धा)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग
  • syāc chākini (पाठानुसार अन्यत्र) नहीं
  • देहमाश्रितः = देहम् + आश्रितः (म् + आ → मा)
  • ajapa ity = ajapa iti (अ + इ → इत्य्)
  • so'ham = saḥ aham (विसर्ग-लोप, अवग्रह)
Central concept
Ātman = Brahman; ajapa-japa (haṃsa/so’ham) as contemplative support to non-dual knowledge
The mahavakyas
Strongly aligned with अहं ब्रह्मास्मि / तत्त्वमसि: ‘so’ham’ functions as an identity-formula pointing to the non-difference of jīva and Brahman.
Veda
Krishna Yajur Veda
Chandas
Mixed śloka-style anuṣṭubh with extended pādas (later metrical Sanskrit; not strictly Vedic chandas)

Yoga and practice

Ajapa-japa with the breath (‘haṃsa/so’ham’); prāṇāpāna-saṃyoga (nāḍī-śodhana, kumbhaka as preparatory); meditation on the indwelling Lord (antaryāmin) culminating in self-inquiry into the witnessing consciousness.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play