Akshi Upanishad: Verse 5
विरागमुपयात्यन्तर्वासनास्वनुवासरम्। क्रियासूदररूपासु क्रमते मोदतेऽन्वहम्॥ ग्राम्यासु जडचेष्टासु सततं विचिकित्सते। नोदाहरति मर्माणि पुण्यकर्माणि सेवते॥ अनन्योद्वेगकारीणि मृदुकर्माणि सेवते। पापाद्बिभेति सततं न च भोगमपेक्षते॥ स्नेहप्रणयगर्भाणि पेशलान्युचितानि च। देशकालोपपन्नानि वचनान्यभिभाषते॥४–७॥
विरागम् । उपयाति । अन्तः । वासनासु । अनु-वासरम् । क्रिया-सूदर-रूपासु । क्रमते । मोदते । अन्वहम् । ग्राम्यासु । जड-चेष्टासु । सततम् । विचिकित्सते । न । उदाहरति । मर्माणि । पुण्य-कर्माणि । सेवते । अनन्य-उद्वेग-कारीणि । मृदु-कर्माणि । सेवते । पापात् । बिभेति । सततम् । न । च । भोगम् । अपेक्षते । स्नेह-प्रणय-गर्भाणि । पेशलानि । उचितानि । च । देश-काल-उपपन्नानि । वचनानि । अभिभाषते ॥४–७॥
virāgam upayāty antarvāsanāsv anuvāsaram | kriyāsūdararūpāsu kramate modate’nvaham || grāmyāsu jaḍaceṣṭāsu satataṃ vicikitsate | nodāharati marmāṇi puṇyakarmāṇi sevate || ananyodvegakārīṇi mṛdukarmāṇi sevate | pāpād bibheti satataṃ na ca bhogam apekṣate || sneha-praṇaya-garbhāṇi peśalāny ucitāni ca | deśakālopapannāni vacanāny abhibhāṣate ||4–7||
दिन बाद उसका मन चीज़ों से उठता जाता है। वो अच्छे कामों में रहता है, रोज़ खुश रहता है। दुनिया के कामों में वो हमेशा सोच समझ के चलता है। वो ऐसी बातें नहीं बोलता जो दूसरों को दुख पहुंचे। वो पुण्य का काम करता है। वो नरम काम करता है जो दूसरों को परेशान न करे। वो हमेशा पाप से डरता है, मज़े की चीज़ों के पीछे नहीं भागता। वो प्यार और दोस्ती से बात करता है। जो बात सही है, जगह और टाइम के हिसाब से सही है, वही बोलता है।
He attains dispassion day by day with respect to the latent tendencies within. He proceeds among actions that are of a ‘good/beautiful’ form and rejoices daily. Regarding worldly, inert behaviors he is continually doubtful (discriminating). He does not utter hurtful points; he practices meritorious deeds. He practices gentle actions that do not cause agitation to others. He continually fears sin and does not seek enjoyment. He speaks words that contain affection and friendliness—pleasant and appropriate—fitting to place and time.
- upayāty antarvāsanāsv anuvāsaram → upayāti antaḥ vāsanāsu anuvāsaram (y→i before vowel; sv from su)
- kriyāsūdararūpāsu → kriyāsu udāra-rūpāsu
- modate’nvaham → modate anvaham (’ = a-elision)
- no(d)āharati → na udāharati (o = a+u)
- pāpād → pāpāt (final d from t before voiced consonant)
- vacanāny abhibhāṣate → vacanāni abhibhāṣate (y-sandhi)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
