Atharva Veda 19.42.4: Kanda 19, Anuvaka 5, Sukta 42, Mantra 4

Sukta 42

Sanskrit (Devanagari)

अं॒हो॒मुचं॑ वृष॒भं य॒ज्ञिया॑नां वि॒राज॑न्तं प्रथ॒मम॑ध्व॒राणा॑म्। अ॒पां नपा॑तम॒श्विना॑ हुवे॒ धिय॑ इन्द्रि॒येण॑ त इन्द्रि॒यं द॑त्त॒मोजः॑

Recitation with translationAtharva Veda 19.42.4

IAST Transliteration

aṃhómúcaṃ vr̥ṣabháṃ yajñíyānāṃ virā́jantaṃ prathamám adhvarā́ṇām | apā́ṃ napā́tam aśvínā huvè dhíya indriyéṇa te indriyáṃ dattám ójaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

The releaser from anguish, the Bull of the worshipful, shining, the first of sacrifices; the Child of the Waters—O Aśvins, him I invoke with prayers. By your vital power grant ye vital power—bestow might.

Translation

वो भगवान जो तकलीफ से आज़ाद करता है, यज्ञ में सबसे बड़ा है। वो पानी का बेटा है और चमकता है। हे अश्विन देवता, मैं उन्हे पुकार रहा हूँ। आप अपनी शक्ति देके मुझमे भी शक्ति डाल दो। मुझे ताकत दो।

The meaning

What it says

The speaker praises the distress-releaser as the bull and foremost of sacrifices, shining as Apāṃ Napāt, and invokes him with prayers; the Aśvins are asked to grant indriya (vital faculty) and ojas (might).

The inner meaning

Affliction is met by re-igniting the ‘water-born fire’ (Apāṃ Napāt): vitality hidden under fatigue and fear. The Aśvins, divine physicians, restore integrated functioning (indriya) and strength (ojas) by re-establishing luminous order in the body-mind.

The truth in it

Healing often means recovering the bright core of life-force beneath depletion; when vitality is honored and invoked, strength returns as coordinated function rather than mere stimulation.

What it is for

Kind of hymn

Bhaisajya (Healing/Strengthening) + Śānti (distress-removal)

Its aim

To remove affliction and to obtain indriya (vital capacity) and ojas (strength), with Aśvins as bestowers

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

Pada patha

अंहो-मुचम् । वृषभम् । यज्ञियानाम् । विराजन्तम् । प्रथमम् । अध्वराणाम् । अपाम् । नपातम् । अश्विना । हुवे । धियः । इन्द्रियेण । ते । इन्द्रियम् । दत्तम् । ओजः ।

अंहोमुचम्

the releaser from distress/sinthe releaser from distress; remover of calamity/sin (powerful deliverer)Adjective (epithet)पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनRole कर्म (हुवे इत्यस्य)Root अंहोमुच् (प्रातिपदिक; अंहस् + मुच् ‘मोचयितृ’)

वृषभम्

the bull (strong one)bull; the strong one, chief (metaphor of potency)Nounपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनRole कर्म (हुवे इत्यस्य)Root वृषभ (प्रातिपदिक)

यज्ञियानाम्

of the worship-worthy onesof the worshipful/sacrificial beings; those worthy of offering (gods/ritual powers)Adjective (used substantively)पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचनRole सम्बन्ध (वृषभम् इत्यस्य)Root यज्ञिय (प्रातिपदिक)

विराजन्तम्

shining, resplendentshining forth, resplendent; manifestly powerfulParticiple (adjectival)पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (शतृ-प्रत्यय)Role कर्म (हुवे इत्यस्य)Root वि + राज् (धातु) → विराजन्त् (वर्तमान कृदन्त)

प्रथमम्

the firstfirst, foremost; preeminentAdjectiveपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनRole कर्म (हुवे इत्यस्य)Root प्रथम (प्रातिपदिक)

अध्वराणाम्

of the rites/sacrificesof the rites/sacrifices (adhvara); of sacrificial performancesNounपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचनRole सम्बन्ध (प्रथमम् इत्यस्य)Root अध्वर (प्रातिपदिक)

अपाम्

of the watersof waters; aquatic/cosmic watersNounस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचनRole सम्बन्ध (नपातम् इत्यस्य)Root अप् (प्रातिपदिक)

नपातम्

the offspring/son (descendant)offspring/son; ‘child of the waters’ (a divine epithet)Nounपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनRole कर्म (हुवे इत्यस्य)Root नपात् (प्रातिपदिक)

अश्विना

O Aśvins (Divine Twins)O Aśvins (dual); divine healers and rescuersNoun (dual deity name)पुंलिङ्ग, सम्बोधन-द्विवचन (हे अश्विनौ)Role सम्बोधनRoot अश्विन् (प्रातिपदिक; द्विवचन-देवता) → अश्विना (सम्बोधन/प्रथमा-द्विवचनरूप)

हुवे

I invoke/callI call, I invoke; summon by mantraVerbलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदRole क्रियाRoot हू (धातु)

धियः

prayers/thoughtswith thoughts/prayers; inspired formulations (mantric intentions)Nounस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनRole कर्म (हुवे इत्यस्य; ‘धियः’ = प्रार्थनाः/धियः)Root धि (प्रातिपदिक)

इन्द्रियेण

with (your) power/strengthwith vital power/force (indriya); with potency of sense and strengthNounनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचनRole करणRoot इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

ते

of you/yourto you/for you; yourPronounषष्ठी, एकवचनRole सम्बन्धRoot त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

इन्द्रियम्

power, vigorvigor, power, capacity; effective strengthNounनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनRole कर्म (दत्तम् इत्यस्य)Root इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

दत्तम्

given, bestowedgiven, granted; bestowed (as boon)Participle (verbal adjective)नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (इन्द्रियम् इत्यस्य विशेषणम्)Role कर्म-विशेषणRoot दा (धातु) → दत्त (भूतकृदन्त; क्त)

ओजः

vital strength, mightmight, sap, energy; concentrated strengthNounनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र प्रायः प्रथमा—‘ओजः (अस्ति)’/अथवा apposition)Role कर्तृ/कर्म (वाक्य-रचनानुसार; ‘इन्द्रियम् दत्तम् ओजः’ इति समनाधिकरणम्)Root ओजस् (प्रातिपदिक)

Sandhi Notes

• अंहो-मुचम् | वृषभम् | यज्ञियानाम् | वि-राजन्तम् | प्रथमम् | अध्वराणाम् | अपाम् | नपातम् | अश्विना (हे अश्विनौ) | हुवे | धियः | इन्द्रियेण | ते | इन्द्रियम् | दत्तम् | ओजः । प्रमुख-सन्धयः: अंहो॒मुचं॑ = अंहो + मुचम् (समास/सन्धि)
• वि॒राज॑न्तम् = वि + राजन्तम्
• अ॒पां नपा॑तम् = अपाम् + नपातम् (पदसन्धिः न दृश्यते)
• इन्द्रि॒येण॑ त = इन्द्रियेण + ते (स्वर-लेखनेन पृथक्)

Seer, deity and metre

Rishi

Atharvanic tradition (not explicit here)

Devata

Aśvins (primary); also Apāṃ Napāt / distress-releasing power

Chandas

Triṣṭubh-like (requires metrical audit)

Rasa

Vira and Adbhuta

Sayana's Commentary

The Seer

The Deity

The Metre

The Rite

In the Home

Substances

Healing Context

Magic Charm Layer

Symbols in this Mantra

Yogic Application

Chanting Notes

Practical Application

Scholarly Questions