Adhyaya 42: Ritual Procedure for the Phālguna Bright-Fortnight Dvādaśī Narasiṃha Worship, with the Narrative of King Vatsa

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वत् फाल्गुनमासे तु शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । उपोष्य प्रोक्तविधिना हरिमाराधयेत् सुधीः ॥ ४२.१ ॥

Durvasa ne kaha, Phalgun mahine mein, jab chaand barh raha ho, usme dwadashi ko vrat rakhna hai. Uske baad jo bataya gaya hai usi tarah Hari ki puja karni hai.

Verse 2

नरसिंहाय पादौ तु गोविन्दायेत्युरू तथा । कटिं विश्वभुजे पूज्य अनिरुद्धेत्युरस्तथा ॥ ४२.२ ॥

Narasimha ke liye pair, Govind ke liye taange. Vishwabhuj ke liye kamar, Aniruddh ke liye chaati, aise puja karni hai.

Verse 3

कण्ठं तु शितिकण्ठाय पिङ्गकेशाय वै शिरः । असुरध्वंसनायेति चक्रं तोयात्मने तथा । शङ्खमित्येव सम्पूज्य गन्धपुष्पफलैस्तथा ॥ ४२.३ ॥

Shiv ji ki throat ke liye puja karo. Unke baal lambe hain, unke sir ke liye bhi puja karo. Chakra ke liye bolo ki yeh daanavon ko khatam karta hai. Shankh ke liye bhi puja karo. Ithar, phool aur phal se sabko samman do.

Verse 4

तदग्रे घटमादाय सितवस्त्रयुगान्वितम् । तस्योपरि नृसिंहं तु सौवर्णं ताम्रभाजने । सौवर्णशक्तितः कृत्वा दारुवंशमयेऽपि वा ॥ ४२.४ ॥

Aage ek matka rakho jise safed kapde se dhak do. Uske upar Narasimha bhagwan ki moorti rakh do. Agar paisa hai toh sona se bana lo, nahi toh lakdi se bhi chal jayega.

Verse 5

रत्नगर्भघटे स्थाप्य तं संपूज्य च मानवः । द्वादश्यां वेदविदुषे ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४२.५ ॥

Us moorti ko ratno wale matke mein rakh do aur puja karo. Phir dwadashi ke din ise kisi pandit ko de do jo Vedon ka gyaan rakhta hai.

Verse 6

एवं कृते फलं प्राप्तं यत् पुरा पार्थिवेन तु । तस्याहं संप्रवक्ष्यामि वत्सनाम्ना महामुने ॥ ४२.६ ॥

Aisa karne se wahi phal milega jo pehle ek raja ko mila tha. Main ab tumhe us raja ki kahani batata hoon jiska naam Vatsa tha.

Verse 7

आसीत् किम्पुरुषे वर्षे राजा परमधार्मिकः । भारत इति च विख्यातस्तस्य वत्सः सुतोऽभवत् ॥ ४२.७ ॥

Kimpurusha naam ki jagah ek raja tha jo bahut dharam ka kaam karta tha. Uska naam Bharata tha aur uska beta Vatsa tha.

Verse 8

स शत्रुभिर्जितः सङ्ख्ये हृतकोशो द्विपादवान् । वनं प्रायात् सपत्नीको वसिष्ठस्याश्रमेऽवसत् ॥ ४२.८ ॥

Dushmano ne use yuddh mein hara diya. Uska khazana loot liya gaya, haathi reh gaye. Woh apni patni ke saath jungle chala gaya. Vashishth ke ashram mein rehne laga.

Verse 9

कालेन गच्छता सोऽथ वसिष्ठेन महर्षिणा । किं कार्यमिति स प्रोक्तो वसस्यास्मिन् महाश्रमे ॥ ४२.९ ॥

Kuch time baad Vashishth rishi ne use poocha. Yeh bada ashram hai, ab kya karna chahte ho? Aise hi puch diya.

Verse 10

राजोवाच । भगवन् हृतकोशोऽहं हृतराज्यो विशेषतः । शत्रुभिर्हतसंकल्पो भवन्तं शरणं गतः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ४२.१० ॥

Raja ne kaha, Bhagwan, mera khazana chhin liya gaya. Mera rajya bhi gaya. Dushmano ne mujhe tod diya. Main aapke paas aaya hoon. Mujhe kuch batao, mujhe upar uthao.

Verse 11

एवमुक्तो वसिष्ठस्तु तस्येमां द्वादशीं मुने । विधिना प्रत्युवाचाथ सोऽपि सर्वं तथा अकरोत् ॥ ४२.११ ॥

Vashishth ne use dwadashi vrat ke baare mein bataya. Sahi tarika bataya. Raja ne wahi kiya jo Vashishth ne kaha.

Verse 12

तस्य व्रतान्ते भगवान्नारसिंहस्तुतोष ह । चक्रं प्रादाच्च शत्रूणां विध्वंसनकरं परम् ॥ ४२.१२ ॥

Jab vrat khatam hua, Bhagwan Narsimha khush ho gaye. Unhone ek chakra diya. Yeh chakra dushmano ko khatam kar sakta tha.

Verse 13

तेनास्त्रेण स्वकं राज्यं जितवान् स नृपोत्तमः । राज्ये स्थित्वाऽश्वमेधानां सहस्रमकरोद्विभुः । अन्ते च विष्णुलोकाख्यं पदमाप च सत्तम ॥ ४२.१३ ॥

Us raja ne us hathiyar se apna rajya jeet liya. Phir usne apne raj mein hazaar ashwamedh yagya kiye. Aakhiri mein woh Vishnu ke paas gaya.

Verse 14

एषा धन्या पापहरा द्वादशी भवतो मुने । कथिता या प्रयत्नेन श्रुत्वा कुरु यथेप्सितम् ॥ ४२.१४ ॥

Muni, yeh Dwadashi bahut achhi hai. Yeh paap mita deti hai. Maine tumhe poora bataya hai. Ab tum jo chaaho karo.