Adhyaya 29: The Birth and Marriages of the Direction-Goddesses and the Daśamī Observance

Verse 1

महातपा उवाच । शृणु राजन्नवहितः प्रजापाल कथामिमाम् । यदा दिशः समुत्पन्नाः श्रोत्रेभ्यः पृथिवीपते ॥ २९.१ ॥

Mahatapa ne kaha, Raja, dhyaan se suno. Praja ki hifazat karne wale, yeh kahani suno. Jab dishaen paida hui thi kaanon se.

Verse 2

ब्रह्मणः सृजतः सृष्टिमादिसर्गे समुत्थिते । चिन्ताभून्महती को मे प्रजाः सृष्टा धरिष्यति ॥ २९.२ ॥

Jab Brahma duniya bana rahe the, unka ek kaam shuru hua. Tab unko chinta hui. Sochne lage ki maine jo log banaye hain unka kya hoga.

Verse 3

एवं चिन्तयतस्तस्य अवकाशं प्रजास्विह । प्रादुर्बभूवुः श्रोत्रेभ्यः दश कन्या महाप्रभाः ॥ २९.३ ॥

Woh itna soch rahe the ki achanak unke kaanon se dus kanya nikli. Woh sab bahut chamakdar thi. Brahma ko rasta mil gaya.

Verse 4

पूर्वा च दक्षिणा चैव प्रतीची चोत्तरा तथा । ऊर्ध्वाधरा च षण्मुख्याः कन्या ह्यासंस्तदा नृप ॥ २९.४ ॥

Raja, us waqt chh ladkiyan thin. Purvi, dakshini, pashchimi, uttari - char dishaon wali. Aur upar wali, neeche wali - yeh bhi thin. Yeh chh roop the.

Verse 5

अन्याश्चतस्त्रस्तेषां तु कन्याः परमशोभनाः । रूपस्विन्यो महाभागा गाम्भीर्येण समन्विताः ॥ २९.५ ॥

Unme se char aur ladkiyan thin. Bahut khoobsurat, chamakdar chehra. Bhagwan ne unhe acha banaya tha. Unme gehraai thi, izzat thi.

Verse 6

ता ऊचुः प्रणयाद्देवं प्रजापतिमकल्मषम् । अवकाशं तु नो देहि देवदेव प्रजापते ॥ २९.६ ॥

Woh sab Prajapati ke paas gayi. Prajapati bhagwan the, koi buraai nahi thi unme. Pyaar se unse boli - Deva, humein jagah do. Devon ke dev, humein thoda space do.

Verse 7

यत्र तिष्ठामहे सर्वा भर्तृभिः सहिताः सुखम् । पतयश्च महाभागा देहि नोऽव्यक्तसम्भव ॥ २९.७ ॥

Humein aisi jagah do jahan hum apne pati ke saath reh saken. Khush reh saken sab milkar. Hmare pati bhi wahan reh saken. Aapka aasli roop kisi ko nahi pata, aap hi humein yeh do.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । ब्रह्माण्डमेतत् सुश्रॊण्यः शतकोटिप्रविस्तरम् । तस्यान्ते स्वेच्छया भद्रा उष्यतां मा विलम्बत ॥ २९.८ ॥

Brahma bole - Sundaar ladki, yeh brahmand bahut bada hai. Sau koti tak faila hua hai. Iske end mein jao. Apni marzi se reho. Time mat lagao.

Verse 9

भर्तॄंश्च वः प्रयच्छामि सृष्ट्वा रूपस्विनोऽनघाः । यथेष्टं गम्यतां देशो यस्या यो रोचतेऽधुना ॥ २९.९ ॥

Main tum sabko pati de deta hoon. Woh sab acche dikhte hain aur koi dosh nahi. Ab tum jahan marzi jao, jahan tumhe accha lage.

Verse 10

एवमुक्ताश्च ताः सर्वा यथेष्टं प्रययुस्तदा । ब्रह्मापि ससृजे तूर्णं लोकपालान् महाबलान् ॥ २९.१० ॥

Jab Brahma ne yeh kaha, toh woh sab wahan se chale gayi jahan unhe jaana tha. Brahma ne jaldi se duniya ke rakshak bana diye.

Verse 11

सृष्ट्वा तु लोकपालांस्तु ताः कन्याः पुनराह्वयत् । विवाहं कारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ २९.११ ॥

Rakshak bana ke Brahma ne un ladkiyon ko wapas bulaya. Brahma, jo sabka bade papa hain, unki shaadiyan karwa di.

Verse 12

एकामिन्द्राय स प्रादादग्नयेऽन्यां यमाय च । निरृताय च देवाय वरुणाय महात्मने ॥ २९.१२ ॥

Brahma ne ek ladki Indra ko di, ek Agni ko, aur ek Yama ko. Phir Nirriti devta ko bhi diya aur Varun ko bhi.

Verse 13

वायवे धनदेशाय ईशानाय च सुव्रत । ऊर्ध्वां स्वयमधिष्ठाय शेषायाधो व्यवस्थिताम् ॥ २९.१३ ॥

Brahma ne Vayu ko bhi diya, Kubera ko bhi, aur Ishan ko bhi. Ek ladki upar rehti hai, aur Shesh ke liye neeche hai.

Verse 14

एवं दत्त्वा पुनर्ब्रह्मा तिथिं प्रादाद्दिशां पुनः । दशमीं भर्तृनाम्नास्तु दध्यन्नं भोजनं प्रभुः ॥ २९.१४ ॥

Brahma ne yeh sab dekar fir se dishaon ko tithi di. Dasvin tithi ka naam Bharttri rakha. Us din Prabhu ne kaha ki dahi-chawal khana hai.

Verse 15

ततः प्रभृति ता देव्यः सेन्द्राद्याः परिकीर्तिताः । दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ॥ २९.१५ ॥

Tab se woh sab deviyan, Indra wali aur baaki sab, ka naam liya jaane laga. Dasvin tithi un sab mein sabse pyaari ho gayi.

Verse 16

तस्यां दध्याशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः । तस्य पापक्शयं तास्तु कुर्वन्त्यहरहर्नृप ॥ २९.१६ ॥

Us tithi mein jo insaan sirf dahi khata hai, woh achha vrat rakhta hai. Uske paap din bhar kam hote rehte hain, raja.

Verse 17

यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म दिशां नियतमानसः । स प्रतिष्ठामवाप्नोति ब्रह्मलोके न संशयः ॥ २९.१७ ॥

Jo insaan dil se sunta hai ki dishaon ki shuruwat kaise hui, woh Brahma ke dham mein pakka jagah pata hai. Koi shak nahi.