Adhyaya 210: Inquiry into Moral Agency (Karma) and Practical Means for the Dissolution of Sin: the Śiśumāra Contemplation

Verse 1

पुनः पतिव्रतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ रहस्यं धर्ममाख्यानं त्वयोक्तं तु महायशः ॥ स्त्रीणां माहात्म्यमुद्दिश्य भास्करस्य मतं यथा ॥

Ab phir se patni ke baare mein baat karte hain. Narad ne kaha, bade bhai, tumne dharam ki ek chhupi hui baat batayi hai. Aur yeh baat auraton ke baare mein hai, jaise Surya bhagwan ne samjhaya tha.

Verse 2

इदं हि सर्वभूतेषु परं कौतूहलं मम ॥ तदहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व महातपाः ॥

Mujhe sab baaton mein ek cheez ka bahut sawal hai. Main yeh sunna chahta hoon. Aap mujhe bataiye, aap jo bade tapaswi hain.

Verse 3

ये नरा दुःखसन्तप्तास्तपस्तीव्रं समाश्रिताः ॥ नानाव्रतशतोपायैः सुखहेतोर्महाप्रभ ॥

Jo log dukh mein jale hain woh bada tap karte hain. Sukh paane ke liye sau tarike try karte hain. Vrat rakhte hain, tarah-tarah ke upay lagate hain.

Verse 4

मनसा निश्चितात्मानस्त्यक्त्वा सर्वप्रियाप्रियम् ॥ काङ्क्षन्ते बहवः केचित्केनचिद्विनिहन्यते ॥

Bahut log mann pakad ke chhod dete hain jo pasand hai aur jo nahi pasand. Phir bhi woh result ki umeed rakhte hain. Par kuch log kuch wajah se ruk jaate hain.

Verse 5

श्रुता लोके श्रुतिस्तात श्रेयो धर्मा हि नित्यशः ॥ सम्यक्कृच्छ्राश्रितस्याथ कथं पापे मतिर्भवेत् ॥

Log kehte hain aur Vedon mein bhi likha hai ki dharam accha raasta hai. Jo sahi se mushkil kaam karta hai uska mann bura kaam ki taraf kaise jayega?

Verse 6

कस्यैतच्चेष्टितं तात कर्त्ता कारयितापि वा ॥ कः कर्षति जगच्चैको भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥

Yeh sab kaun kar raha hai? Kaun karwaa raha hai? Ek hi kaun hai jo poori duniya ko khich raha hai? Chaar tarah ke jeev sab saath mein chal rahe hain.

Verse 7

कं वा द्वेषं पुरस्कृत्य मतिस्तस्य प्रवर्तते ॥ सुखदुःखादि लोकेऽस्मिन्प्रकरोति सुदारुणम् ॥

Kis nafrat ko lekar insaan ka dimaag chalta hai. Is duniya mein woh bahut bura haal laata hai. Sukh dukh jaisi cheezein hoti hain.

Verse 8

यद्येवं तु मया गुह्यं दुर्विज्ञेयं सुरैरपि ॥ शक्यं श्रोतुं महाराज तदाख्याहि तपोधन ॥

Agar yeh baat sunni hai to bata do. Yeh chupi hui baat hai, devta bhi isse samajh nahi paate. Maharaj, tum tapasya karte ho, isliye batao.

Verse 9

नारदेनैवमुक्तस्तु धर्मराजो महामनाः ॥ विनयात्प्रश्रितं वाक्यमिदमाह महामुनिम् ॥

Narad ne jab yeh kaha to Dharmaraj ne bade vinamra ho ke jawab diya. Unhone bade rishi se kaha.

Verse 10

न कश्चिद्दृश्यते लोके कर्ता कारयितापि वा ॥ यद्वै परमधर्मात्मन् यस्मिन्कर्म प्रतिष्ठितम् ॥

Is duniya mein koi bhi apne aap kaam nahi karta. Na kisi ko kaam karwata dekha jaata. Dharam ke hisaab se sab kuch chalta hai.

Verse 11

यस्य वै कीर्त्यते नाम येन चाज्ञाप्यते जगत् ॥ व्यवहरामि वचश्चाहं यः करोति स्वयं कृतम् ॥

Jiska naam liya jaata hai, jiske bol pe duniya chalti hai. Main usi ka kaam karta hoon, main usi ki baat bolta hoon. Woh khud sab kuch karta hai.

Verse 12

दिव्येऽस्मिन् सदसि ब्रह्मन् ब्रह्मर्षिगणसंवृते ॥ यथाश्रुतं यथादृष्टं कथयिष्याम्यहं विभो ॥

Brahman, yeh sabha bahut special hai. Brahmarishi log isme ghire hain. Main tumhe wahi bataunga jo maine suna hai, jaise suna tha. Aur jo dekha hai, waise hi bataunga.

Verse 13

स्वकर्म भुज्यते तात सम्भूतैर्यत्कृतं स्वयम् ॥ आत्मानं पातयत्यात्मा किञ्चित्कर्म च कारयेत् ॥

Beta, insaan apne kaam ka phal khud bhugta hai. Jo tune kiya hai, wahi tumhe milta hai. Khud ko neeche girana bhi khud hai, aur kaam shuru karna bhi khud hai.

Verse 14

वायुना भाविता संज्ञा संसारे सा दृढीकृता ॥ तामेव भजते जन्तुः सुकृतं वाथ दुष्कृतम् ॥

Hawa se insaan ki soch banti hai. Yeh soch sansar mein pakki ho jaati hai. Phir insaan wahi karta hai, achha kaam ho ya bura kaam.

Verse 15

अभिघाताभिभूतस्तु आत्मनात्मानमुद्धरेत् ॥ आत्मा शत्रुश्च बन्धुश्च न कश्चिद्बन्धुरात्मनः ॥

Jab bada dukh aaye, toh khud ko khud sambhalna chahiye. Khud hi dushman hai aur khud hi dost hai. Koi aur sach mein dost nahi hai.

Verse 16

बन्धुं बन्धुपरिक्लेशं निर्मितं पूर्वकर्मभिः ॥ जगत्यामुपभुङ्क्ते वै जीवा योनिशतैरपि ॥

Pichle janmon ke kaam se rishte bante hain. Aur in rishton mein bada takleef hoti hai. Jeev sau janmon tak yeh sab bhugta hai.

Verse 17

मिथ्याप्रवृत्तः शब्दोऽयं जगद्भ्रमति सर्वशः ॥ यावत्तत्कुरुते कर्म तावत्कर्म स्वयंकृतम् ॥

Yeh baat galat disha mein chal rahi hai, isliye duniya idhar-udhar bhatkti hai. Jab tak koi koi kaam karta hai, tab tak woh kaam uski apni zimmedari hai.

Verse 18

यथा यथा क्षयं याति ह्यशुभं पुरुषस्य वै ॥ तथा तथा शुभा बुद्धिर्मनुजस्य प्रवर्तते ॥

Jaise-jaise insaan ke andar buri baatein kam hoti hain, waise-waise uski samajh sahi ho jaati hai. Acchi soch aane lagti hai.

Verse 19

शुभाशुभकरीं बुद्धिं लभते पौरवैहिकीम् ॥ दुष्कृतैः कर्मभिर्देही शुभैर्वा स्वयमर्जितैः ॥ क्लेशक्शयं पापहरं शुभं कर्म करोत्यथ ॥

Insaan ki buddhi acchi aur buri dono tarah ka kaam karti hai. Yeh uske pehle ke karam par depend karti hai. Agar bura kaam kiya toh paap banta hai, accha kiya toh punya. Accha kaam karne se paap door hota hai aur dukh khatam hota hai.

Verse 20

शुभाशुभं नरः प्राप्य कर्माकर्म तथैव च ॥ विवृते विमले कर्मण्यअमरेषु महीयते ॥

Insaan acche aur bure dono result pata hai. Kaam karna aur na karna, dono seekhta hai. Phir woh log accha kaam karte hain jo saaf aur sahi hota hai. Aise log devtaon mein bade maane jaate hain.

Verse 21

स्वर्गः शुभफलप्राप्तिर्निरयः पापसंभवः ॥ नैव कश्चित्प्रदाता च नापहर्ता प्रदृश्यते ॥

Acche kaam karne se swarg milta hai, bura kaam karne se narak. Koi doosra nahi deta, koi le bhi nahi jaata. Jo karam kiya, uska phal khud milta hai.

Verse 22

नारद उवाच ॥ यद्येवं स्वकृतं कर्म समन्वेति शुभाशुभम् ॥ शुभस्येह भवेर्दवृद्धिरशुभस्य क्षयोऽपि वा ॥

Narad ne kaha, agar insaan ke apne kiye hue karam uske saath chalte hain, toh acche aur bure dono result aate hain. Kya ho sakta hai ki is zindagi mein accha badh na jaaye ya bura kam ho jaaye?

Verse 23

मनसा कर्मणा वापि तपसा चरितेन वा ॥ यथा न रोहते जन्तुस्तथा त्वं वक्तुमर्हसि ॥

Mann se, kaam se, tapasya se ya apne aacharan se, insaan kaise wapas nahi badhta, yeh tum mujhe samjhao. Matlab bura kaise dobara nahi uthta.

Verse 24

यम उवाच ॥ इदं पुण्यं पवित्रं च ह्यशुभानां शुभप्रदम् ॥ कीर्तयिष्यामि ते सम्यक्पापदोषक्षयं सदा ॥

Yam ne kaha, main tumhe ek aisi baat bataunga jo punya wali hai aur saaf karti hai. Yeh buri cheezon ko khatam karti hai aur accha laati hai. Isse paap aur dosh hamesha kam hote hain.

Verse 25

प्रणम्य शिरसा सम्यक्पापपुण्यकराय च ॥ कर्तृणे जगतो नित्यं विश्वस्य जगतो ह्यहम् ॥

Main sar jhuka ke usko pranam karta hoon jo paap aur punya dono karta hai. Woh is duniya ka karta hai aur hamesha se hai. Main poori duniya ka sochta hoon.

Verse 26

येन सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ अनादिमध्यानिधनं दुर्विज्ञेयं सुरासुरैः ॥

Usne hi yeh sab banaya hai, teenon duniya, chalne wale aur na chalne wale sab. Uska na shuru hai, na beech, na ant. Devta aur asur bhi use samajh nahi paate.

Verse 27

यः समः सर्वभूतेषु जितात्मा शान्तमानसः ॥ स पापेभ्यो विमुच्येत ज्ञानवान्सर्ववेदवित् ॥

Jo insaan sabke saath ek jaisa rehta hai, apne aap ko control mein rakhta hai, aur uska mann shant rehta hai. Woh gyaani hota hai aur sab Vedon ko jaanta hai. Aise insaan ke saare paap dhul jaate hain.

Verse 28

गुणागुणपरिज्ञाता ह्यक्षयस्य क्षयस्य च ॥ ध्याने नैव ह्यसम्मूढः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo samajhta hai ki kya achha hai aur kya bura, aur jaanta hai ki kya rehta hai aur kya khatam ho jaata hai. Woh dhyaan mein ulajhta nahi hai. Uske paap toot jaate hain.

Verse 29

स्वदेहे परदेहे च सुखदुःखेन नित्यशः ॥ विचारज्ञो भवेद्यस्तु स मुच्येतैनसा ध्रुवम् ॥

Jo insaan apne aur doosron ke shareer mein sukhi aur dukhi dono tarah ki baatein samajhta rehta hai. Woh pakka paap se aazaad ho jaata hai.

Verse 30

अहिंस्रः सर्वभूतेषु तृष्णाक्रोधविवर्जितः ॥ शुभन्यायः सदा यश्च स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo kisi ko takleef nahi deta, na kisi cheez ka lalach karta hai, na gussa karta hai. Hamesha sahi kaam karta rehta hai. Aise insaan ke paap khatam ho jaate hain.

Verse 31

प्राणायामैश्च निर्गृह्य त्वधः सन्धानारणानि च ॥ व्यवस्थितमना यस्तु स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo pranayam karke apni saans ko rokna seekhta hai, aur neeche wale exercises bhi karta hai. Uska mann pakka sthir rehta hai. Uske paap bhi toot jaate hain.

Verse 32

निराशः सर्वतस्तिष्ठेदिष्टार्थेषु न लोलुपः ॥ परीतात्मा त्यजेत्प्राणान्सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥

Kisi cheez ki umeed mat rakho, sab taraf se azaad raho. Jo tumhe chahiye uske peeche mat pado. Apne aap ko sambhal ke rakhho. Phir chahe jaan bhi chali jaaye, saare paap se chhut milegi.

Verse 33

श्रद्दधानो जितक्रोधः परद्रव्यविवर्जकः ॥ अनसूयश्च यो मर्त्यः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo insaan sachche dil se bhagwan ko maanta hai, gusse pe control rakhta hai, doosron ki cheezein nahi churata, aur kisi se bura nahi sochta. Aisa insaan saare paapon se azaad ho jaata hai.

Verse 34

गुरुशुश्रूषया युक्तस्त्वहिंसानिरतश्च यः ॥ अक्षुद्रशीलस्तु नरः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo apne guru ki seva karta hai, kisi ko takleef nahi deta, aur uska kaam chhota-mota nahi hota. Aisa insaan bhi saare paapon se chhut paata hai.

Verse 35

प्रशस्तानि च यः कुर्यादप्रशस्तानि वर्जयेत् ॥ मङ्गले परमो यश्च स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo acha kaam karta hai aur bura kaam chhod deta hai. Jo hamesha achha sochta hai aur achha karta hai. Woh bhi saare paapon se azaad ho jaata hai.

Verse 36

योऽभिगच्छति तीर्थानि विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ पापादुपरतो नित्यं स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo teerthon par jaata hai, dil se saaf ho ke. Aur bura kaam karna chhod deta hai. Aisa insaan bhi saare paapon se chhut jaata hai.

Verse 37

नारद उवाच ॥ एतच्छ्रेयॊहितं चैव सर्वेषां वै परन्तप ॥ उपपन्नं च युक्तं च तत्त्वया समुदाहृतम् ॥

Narad ne kaha ki yeh baat sabke liye acchi hai. Yeh sabko bhala karti hai. Tumne jo bataya woh sahi hai aur saaf-saaf samajh mein aata hai.

Verse 38

विविधैः कारणोपायैः सम्यक्तत्त्वार्थदर्शितैः ॥ संशयोऽभून्मम पुरा स त्वया नाशितः प्रभो ॥

Tumne alag-alag tarike se samjhaya hai. Isse mujhe jo shak tha woh door ho gaya. Prabhu, tumne mera doubt clear kar diya.

Verse 39

ततोऽप्यल्पतरश्चेत्स्यादुपायो योगवित्तम ॥ कथ्यतां मे महाभाग येन पापं प्रणश्यति ॥

Agar isse bhi aasan koi tarika ho to batao. Tum yoga ke bade jaanak ho. Aisa rasta batao jisse paap khatam ho jaye.

Verse 40

दुष्करं पूर्वमुक्तं हि योगधर्मस्य साधनम् ॥ पापापहरणं लोके यदन्यत्सुखसाधनम् ॥

Jo yoga ka tarika pehle bataya woh mushkil hai. Usse paap door karna aasan nahi hai. Koi aur tarika batao jo aasan ho aur paap mita de.

Verse 41

अल्पोपायकरेण चैव सुखोपायं च सर्वशः ॥ येन पापकृतान्दोषानपोहतिसुदारुणान् ॥

Aisa tarika batao jisme mehnat kam lage. Jo bilkul aasan ho. Usse bade paap jo humne kiye hain woh sab mit jayen.

Verse 42

आत्मायत्ताश्च ये नित्यं न च विस्तारविस्तरः ॥ गुणैश्च विविधैर्युक्ता इह लोके परत्र च ॥

Mujhe woh baatein batao jo insaan khud kar sakta hai. Inka koi lamba explanation nahi chahiye. Inme kaafi gun hain, duniya mein bhi aur upar bhi.

Verse 43

कर्मणामशुभानां च विविधोत्पत्तिजन्मनाम् ॥ यः समर्थः स्फोटयितुं तन्मे ब्रूहि महातपाः ॥

Bade tapaswi, mujhe woh upay batao jo bure karamo ko tod ke phenk de. Yeh karam kahin se bhi aaye ho, janam se ya kahin aur se.

Verse 44

यम उवाच ॥ यथा स भगवानाह धर्ममेतं प्रजापतिः ॥ तदहं भावयिष्यामि नमस्कृत्य स्वयम्भुवम् ॥

Yam ne kaha, jaise Prajapati ne dharam bataya tha, main wahi bataunga. Pehle Svayambhu ko pranam karta hoon, jo khud se paida hue.

Verse 45

लोकानां श्रेयसोऽर्थं तु पापानां तु विनाशनम् ॥ क्रियाकारनियोगं च प्रोच्यमानं निबोध मे ॥

Duniya ke bhale ke liye aur paap mitane ke liye main batata hoon. Yeh hai karm aur rehne ka sahi tarika, dhyan se suno.

Verse 46

प्राप्नुयादीप्सितान्कामान्पापैर्मुक्तो यथासुखम् ॥ यः कुर्याद्धर्मसंयुक्तं विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

Paap se aazaad ho ke insaan jo chahta hai woh aaram se paa leta hai. Bas dharam ke saath kaam karna chahiye, dil se saaf ho ke.

Verse 47

यस्तु कारयते रूपं शिशुमारं प्रजापतिम् ॥ दृष्ट्वा नमस्येत्प्रयतः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo koi Prajapati ka roop banwata hai, jise Shishumar kehte hain. Aur use dekh ke saaf dil se namaskar karta hai. Woh insaan apne saare paapon se azaad ho jata hai.

Verse 48

यदा तस्य शरीरस्थं सोमं पश्येत्समाहितः ॥ महापातकनाशस्तु तदा तस्य विधीयते ॥

Jab koi dhyan se us shareer mein Soma ko dekhta hai. Tab uske bade-bade paap khatam ho jate hain. Yeh pakka hai.

Verse 49

ललाटे तूत्थितं दृष्ट्वा मुच्यते च स पातकैः ॥ कण्ठस्थं पातकैः सर्वैर् हृदिस्थं च कृताकृतैः ॥

Maatha dekhne se paap khatam hote hain. Gala dekhne se saare paap mit jate hain. Dil mein dekhne se jo kiya aur jo nahi kiya, dono ka hisaab saaf ho jata hai.

Verse 50

मनसा कर्मणा वाचा यत्किञ्चित्कलुषं कृतम् ॥ उदरस्थं तु तं दृष्ट्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥

Soch se, kaam se, ya bolne se jo galti ho gayi. Pet wale hisse ko dekhne se woh saaf ho jati hai. Isme koi shak nahi hai.

Verse 51

वाङ्मनोभिः कृतानां तु पापानां विप्रमोक्षणम् ॥ यदा लाङ्गलकण्ठे तु स्थितं पश्येद्दिवाकरम् ॥

Bolne aur sochne se jo paap ho gaye hain, unse chhutkara paane ke liye. Us galayi hisse mein Suraj ko dekhna chahiye jahan hal ka danda lagta hai.

Verse 52

तदा स दुष्कृतान्सर्वान्विनाशयति मानवः ॥ यदा सोमं गुरुं सर्वं यः कुर्यात्तु प्रदक्षिणम् ॥

Tab us insaan ke saare bade kaam nasht ho jaate hain. Jab koi Soma ko guru maan ke uska parikrama karta hai, Soma jo sabka guru hai.

Verse 53

ध्यायेत ह्यक्षयं यस्तु स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ भृगुर्बुधः शनैश्चारो लोहिताङ्गश्च वीर्यवान् ॥

Jo insaan Akshay ka dhyan karta hai, woh paap se aazad ho jaata hai. Bhrigu, Budh, Shani, aur Lohitang, yeh sab balwan hain.

Verse 54

सौम्यरूपो यदा चन्द्रः कुरुते च प्रदक्षिणाम् ॥ हृदि कृत्वा तु तत्पापं यो ध्यायेदक्षरं शुचिः ॥

Jab Chandrama apna saaf roop dikhata hai aur parikrama karta hai. Jo insaan apne dil mein us paap ko rakhe aur Akshar ka dhyan kare, woh saaf ho jaata hai.

Verse 55

जघनस्थं शुचिर्दृष्ट्वा नरश्चन्द्रमसं मुने ॥ नमस्येत्प्रयतो भूत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Hey muni, jab insaan Chandrama ko neeche dekhe, woh saaf ho ke usko pranaam kare. Uske saare paap mit jaate hain.

Verse 56

आर्द्रस्थमार्द्रकर्मा तु ध्यात्वा चाष्टशताक्षरम् ॥ यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च द्वावन्योऽन्यं प्रपश्यतः ॥

Jab Chandrama aur Surya ek dusre ko dekhte hain. Tab jo insaan us waqt Akshar ka dhyan karta hai, uske kaam naram pad jaate hain.

Verse 57

सम्पूर्णौ विमलौ सम्यग्भ्राजमानौ स्वतेजसा ॥ कृत्वा हृदि तथा पापं यो ध्यायेत्परमव्ययम् ॥

Jab dil mein bhagwan ki photo saaf aur poori ban jaye, jaise chamak rahi ho. Phir jo us param bhagwan ko dhyan mein laye, uske paap khatam ho jate hain.

Verse 58

वामनं ब्राह्मणं दृष्ट्वा वाराहं च जलोत्थितम् ॥ धरणी चोद्धृता येन सिंहं चापि महामुने ॥

Brahman roop mein Vaman ko dekho. Paani se nikle hue Varah ko bhi dekho, jisne dharti ko uthaya tha. Sher wala roop bhi dekho, bade rishi.

Verse 59

नमस्येद्वै पयोभक्षः स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ प्राणायामं च यः कुर्यात्सोऽपि पापात्प्रमुच्यते ॥

Jo sirf doodh pi ke bhagwan ko namaste kare, woh paap se chhut jata hai. Aur jo saans ka vrat kare, woh bhi paap se chhut jata hai.

Verse 60

यम उवाच ॥ देवर्षे श्रूयतां पुण्यं यद्ब्रवीषि महामुने ॥ त्वदुक्त्या मे कथयतः शृणुष्वावहितोऽनघ ॥

Yam bole, dev rishi, jo punya baat tum keh rahe ho woh sun lo. Bade rishi, tumhari baat main ab batata hoon, dhyan se suno.

Verse 61

संसारे प्राप्तदोषस्य जायमानस्य देहिनः ॥ पततां च गतो भावः पापकर्मक्षयेण तु ॥

Jo is duniya mein paida hote hain, unme dosh aa jata hai. Girne wale logon ka haal badal jata hai jab paap khatam ho jate hain.

Verse 62

तत्त्वार्थं वेत्ति यः सम्यक्पुरुषं प्रकृतिं तथा ॥ ज्ञात्वा वा यो न मुह्येत पदं प्राप्नोति शाश्वतम् ॥

Jo insaan sach mein samajhta hai ki purush aur prakriti ka asli matlab kya hai. Aur yeh jaan ke bhi bhram mein nahi padta, woh hamesha ke liye sachchi jagah paa leta hai.

Verse 63

उत्थाय ब्राह्मणं गच्छेन्नरो भक्त्या समन्वितः ॥ अभिगम्य प्रदानॆन स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Insaan ko bhav ke saath uth ke brahman ke paas jana chahiye. Jakar kuch dena chahiye, aur isse uske saare paap dhul jaate hain.

Verse 64

कैवल्यमभिसम्पन्ने श्रद्धधानो भवेन्ररः ॥ अनन्यमानसः कुर्याद्यथा धर्मानुशासनम् ॥

Jab yeh gyan poora ho, tab insaan ko pakka vishwas rakhna chahiye. Mann ek kar ke dharam ke hisaab se chalna chahiye.

Verse 65

तदा निर्मलतां याति चन्द्रमाः शारदो यथा ॥ प्राणायामशतं कृत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Tab woh itna saaf ho jata hai jaise sharad mein chaand chamakta hai. Sau baar pranayam kar ke uske saare paap khatam ho jaate hain.