Adhyaya 203: Enumeration and Description of Classes of Sins and Their Consequences

Verse 1

अथ पापसमूहानुक्रमवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ अन्यान्यपि च पापानि चित्रगुप्तो दिदेश ह ॥ व्यामिश्रान्कथ्यमानांश्च शृणुध्वं तान्महौजसः

Ab paapon ki poori list suno. Rishi putra ne kaha, Chitragupta ne aur bhi bahut paap bataye the. Ab un mixed paapon ke baare mein suno jo main batata hoon.

Verse 2

शीलसंयमहीनानां कृष्णपक्षानुगामिनाम् ॥ महापापैरुपेतानां कथ्यतां तत्पराभवम्

Ab un logon ka haal suno jo bura karte hain aur apne aap ko control nahi kar paate. Jo andhere ki taraf chale jaate hain aur bade paap karte hain, unka kya bura hota hai woh batao.

Verse 3

राजद्विष्टा गुरुद्विष्टाः सर्वे ते वै विगर्हिताः ॥ अविश्वास्या ह्यसम्भाष्याः कुक्षिमात्रपरायणाः

Jo raja se nafrat karte hain aur jo guru se nafrat karte hain, woh sab bure log hain. Inpe bharosa nahi karna chahiye, inse baat nahi karni chahiye. Yeh sirf apna pet bharne mein lage rehte hain.

Verse 4

हिंसाविहारिणः क्रूराः सूचकाः कार्यदूषकाः ॥ गवेडकस्य वधकाः महिषाजादिकस्य च

Jo log marte hain aur usmein maza lete hain, woh log bahut kathor hain. Jo log chugli karte hain aur dusron ka kaam bigaad dete hain. Jo gay rakhanewale ko maarte hain aur bhains bakri jaisi cheezein maarte hain.

Verse 5

दावाग्निं ये च मुञ्चन्ति ये च सौकरिकास्तथा ॥ तत्र कालमसंख्येयं पच्यन्ते पापकािरिणः ॥

Jungle mein aag lagane wale log, aur jo suar maarte hain, woh sab bahut bade gunehgaar hain. Yeh log narak mein bahut lambe takat hain. Wahan yeh pakaye jaate hain, aur time ka koi hisaab nahi.

Verse 6

कर्मक्षयाद्यदा भूयो मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥ अल्पायुषो भवन्तीह व्याधिग्रस्ताश्च नित्यशः ॥

Jab inke paap ka hisaab poora ho jata hai, tab yeh phir se insaan bante hain. Lekin is duniya mein inki umar bahut chhoti hoti hai. Aur yeh log hamesha bimari mein phanse rehte hain.

Verse 7

गर्भ एव विपद्यन्ते म्रियन्ते बालकास्तथा ॥ परिरिङ्गरताः केचिन्म्रियन्ते पुरुषाधमाः ॥

Kuch bacche maa ke pet mein hi mar jaate hain. Kuch paida hoke thoda bade hote hain, phir mar jaate hain. Kuch to itne bade hote hain ki chalna shuru karte hain, tab bhi mar jaate hain. Yeh sab bure log hote hain.

Verse 8

काष्ठवंशे च शस्त्रे च वायुनाज्वलनेन च ॥ तोयेन वा पाशबन्धैः पतनेन विषेण वा ॥

Koi lakdi se mar jaate hain, koi hathiyar se. Koi hawa mein, koi aag mein. Koi paani mein doob ke, koi rassi se bandh ke. Koi kahin se gir ke, koi zeher khake.

Verse 9

मातापितृवधं कष्टं मित्रसम्बन्धिबन्धुजम् ॥ बहुशः प्राप्नुवन्त्येते विद्रवं चाप्यभीक्ष्णशः ॥

Yeh log baar-baar apne maa baap ko kho dete hain, apne doston ko, apne rishtedaaron ko. Yeh bahut takleef uthate hain. Aur yeh log baar-baar bhaagte bhi rehte hain, kabhi chain se nahi rehte.

Verse 10

मूलकर्मकरा ये च गरदाः पुरदाहकाः ॥ ये च पञ्जरकर्त्तारो ये च शूलोपघातकाः ॥

Jo log bade bure kaam karte hain, woh sab narak mein jayenge. Jaise jo log zeher dete hain, ya sheher ko aag lagate hain. Jo log pinjre banate hain jisme log band karke mar jate hain. Aur jo log bhaala ya teer se maarte hain.

Verse 11

पिशुनाः कलहाश्चैव ये च मिथ्याविदूषकाः ॥ गोकुञ्जरखरोष्ट्राणां चर्मका मांसभेदकाः ॥

Jo log jhoothi baatein failate hain aur jhagda karwate hain. Jo log jhooth bolke doosron ki badnaami karte hain. Aur jo gaay, haathi, gadha aur oont ki chamdi utarte hain ya unka maans kaat te hain.

Verse 12

उद्वेजनकराश्चण्डाः पच्यन्ते नरकेषु ते ॥ तत्र कालं तु सम्प्राप्य यातनाश्च सुदुःसहाः ॥

Yeh sab log jo dar paida karte hain, woh narak mein pakte hain. Wahan jab unka time poora hota hai, tab bhi unhe bahut dard hota hai. Jo bardasht karna bahut mushkil hota hai.

Verse 13

कर्मक्षयो यदा भूयो मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥ हीनाङ्गाः सुदरिद्राश्च भवन्ति पुरुषाधमाः ॥

Jab unke bure kaam ka phal khatam ho jata hai, tab phir se insaan bante hain. Lekin woh shareer se kharab hote hain. Bahut gareeb hote hain. Aur log unhe achha nahi maante.

Verse 14

श्रवणच्छेदनं चैव नासाच्छेदनमेव च ॥ छेदनं हस्तपादानां प्राप्नुवन्ति स्वकर्मणा ॥

Apne hi kiye hue kaam ki wajah se unke kaan kat jate hain. Naak bhi kat jati hai. Haath paon bhi kat jate hain. Yeh sab unke apne karam ka result hai.

Verse 15

शारीरं मानसिकं दुःखं प्राप्नुवन्ति पुनःपुनः ॥ गलवेदनास्तथोग्राश्च तथा मस्तकवेदनाः

Baar-baar shareer aur mann dono mein dard hota hai. Gala bahut dukhta hai, aur sar bhi bahut dukhta hai.

Verse 16

कुक्ष्यामयं तथा तीव्रं प्राप्नुवन्ति नराधमाः ॥ जडान्ध बधिरा मूका पङ्गवः पादसर्पिणः

Pet ka bada bimari milta hai bure logon ko. Kuch dimaag se dheere ho jaate hain, kuch andhe ho jaate hain, kuch behre, kuch bol nahi paate, kuch langde hain, aur kuch pair se rengte hain.

Verse 17

एकपक्षहताः काणाः कुनखाश्चामयाविनः ॥ कुब्जाः खञ्जास्तथा हीना विकलाश्च घटोदराः

Kuch ek taraf se kamzor ho jaate hain, kuch aankh se andhe. Naakhun bide ho jaate hain, bimari lag jaati hai. Kuch kubde ho jaate hain, kuch langde, kuch poora kamzor, aur pet bada ho jaata hai.

Verse 18

गलत्कुष्ठाः श्वित्रकुष्ठा भवन्ति स्वैश्च कर्मभिः ॥ वाताण्डाश्चाण्डहीनाश्च प्रमेहमधुमेहिनः

Apne hi karam se unhe chamdi ki bimari lagti hai, daag padte hain. Kuch purushon ki bimari ho jaati hai, kuch mein wo kam ho jaata hai. Kuch ko meh ki bimari ho jaati hai, aur kuch ko chini ki bimari.

Verse 19

बहुभिर्दारुणैर्घोरैर्व्याधिभिः समनुद्गताः ॥ इत्येतान्हिंसकान्क्रूरान्घातयन्तु सुदारुणान्

Bahut saari dard wali bimariyan in logon ko pakadti hain. Jo log zulm karte hain aur bade bure hain, unko aise hi maar daalna chahiye.

Verse 20

मिथ्याप्रलापिनो दूतान्पाचयन्तु यथाक्रमम् ॥ कर्कशाः पुरुषाः सत्याः ये च योषानिरर्थकाः

Jhoothi baatein karne wale duto ko saza do, ek-ek karke. Jo log kadwi baat karte hain, unhe bhi saza do. Aur jo auraton se bekaar mein baat karte hain, unhe bhi.

Verse 21

एषां चतुर्विधा भाषा या मिथ्याप्यभिधीयते ॥ हास्यरूपेण या भाषा चित्ररूपेण वा पुनः

In logon ki chaar tarah ki jhoothi boli hoti hai. Ek tarah hai mazaak mein baat karna. Doosri tarah hai dikhawa karke baat karna, jaise koi acting kar raha ho.

Verse 22

अरहस्यं रहस्यं वा पैशुन्येन तु निन्दनात् ॥ उद्वेगजनना वापि कटुका लोकगर्हिताः

Kisi ki burai karna, chaahe chhupi baat ho ya khuli baat, yeh buri baat hai. Log aisi baat ko pasand nahi karte. Jo baat dil mein ghabraahat paida kare, jo kadvi ho, woh bhi log nahi maante.

Verse 23

स्नेहक्षयकरां रूक्षां भिन्नवृत्तविभूषिताम् ॥ कदलीगर्भनिस्सारां मर्मस्पृक्कटुकाक्षराम्

Jo baat pyaar ko khatam karti hai, jo sookhi aur kadvi hai, woh buri hai. Kela ke ped ki tarah andar se khaali baat. Jo dil ko ched de, jismein sirf kadve shabd hon.

Verse 24

स्वरहीनामसंख्येयां भाषन्ते च निरर्थकम् ॥ अयन्त्रितमुखा ये च ये निबद्धाः प्रलापिनः

Yeh log bekaar ki baatein karte hain, jinke koi matlab nahi. Unki awaaz mein bhi sur nahi hota. Muh ka koi control nahi, bas bolte rehte hain. Jaise koi baat karna band hi nahi karna chahta.

Verse 25

दूषयन्ति हि जल्पन्तोऽनृजवो निष्ठुराः शठाः ॥ निर्दया गतलज्जाश्च मूर्खा मर्मविभेदिनः

Yeh log baat karte rehte hain lekin seedhe nahi hain. Zabaan teekhi hai, dil mein khot hai. Koi sharam nahi, koi daya nahi. Doosron ki kamzori pakad ke chedte hain. Yeh log sabko bigad dete hain.

Verse 26

न मर्षयन्ति येऽन्येषां कीर्त्यमानाञ्छुभान्गुणान् ॥ दुर्वाचः परुषांश्चण्डान्बन्धयध्वं नराधमान्

Jab koi achchi baat sunte hain doosron ki, jala jaate hain. Bolne mein gande hain, tez hain, gusse mein rehte hain. Aise logon ko pakad ke rokna chahiye. Yeh sabse neech log hain.

Verse 27

ततस्तिर्यक्प्रजायन्ते बहुधा कीटपक्षिणः ॥ लोके दोषकराश्चैव लोकद्विष्टास्तथा परे ॥

Isliye yeh log janam lete hain jaanwar ban ke. Kuch keede makkari ban jaate hain, kuch chirya pakshi. Log inhein pasand nahi karte. Yeh samajh mein bhi paap karte hain aur log bhi inhe nafrat karte hain.

Verse 28

परिभूताऽविज्ञाता नष्टचित्ता अकीर्त्तयः ॥ अनर्च्याश्चाप्यनर्हाश्च स्वपक्षे ह्यवमानिताः

Log inhe izzat nahi dete, pehchante bhi nahi. Inka dimaag kharab ho jaata hai, koi achcha naam nahi rehta. Inki koi kadar nahi, koi inhe samman nahi deta. Apne hi log inhe niche samajhte hain.

Verse 29

त्यक्त्वा मित्राणि मित्रेषु ज्ञातिभिश्च निराकृताः ॥ लोकदोषकराश्चैव लोकद्वेष्याश्च ये नराः

Yeh apne doston ko chhod dete hain, dosti tod dete hain. Apne parivar ke log bhi inhe thukra dete hain. Yeh samajh mein gadbad karte hain aur log inhe nafrat se dekhte hain.

Verse 30

अन्यैरपि कृतं पापं तेषां पतति मस्तके ॥ वज्रं शस्त्रं विषं वापि देहाद्देहनिपातनम्

Doosron ke kiye hue paap bhi unke sar par girta hai. Bijli se mar jana, hathiyar se mar jana, ya zeher se mar jana. Yeh sab mein shareer shareer se alag ho jata hai, matlab achanak maut aa jati hai.

Verse 31

मिथ्याप्रलापिनामेषामुक्ता क्लेशपरम्परा ॥ स्तेयहारं प्रहारं च नीतिहारं तथैव च

Jhooth bolne wale logon ke liye ek ke baad ek takleef aati hai. Chori hona, maarna-pitna, aur sahi kaam karna chhod dena. Yeh sab unke saath hota hai.

Verse 32

स्तेयकर्माणि कुर्वन्ति प्रसह्य हरणानि च ॥ करचण्डाशिनो ये च राजशब्दोपजीविनः

Yeh log chori karte hain aur zabardasti cheen lete hain. Jo log zabardasti paisa wasool karte hain aur raja ke naam par jeete hain, woh bhi aise hi hain.

Verse 33

पीडयन्ति जनान्सर्वान्कृपणान्ग्रामकूटकान् ॥ सुवर्णमणिमुक्तानां कूटकर्मानुकारकाः

Yeh log sab ko pareshan karte hain, khaas kar garib logon ko. Gaon mein reh ke yeh sone, moti aur heeron ki nakli cheezein banate hain.

Verse 34

समये कृतहर्त्तारो लोकपीडाकरा नराः ॥ अनादिबुद्धयश्चान्ये स्वार्थातिशयकारिणः

Jab koi kaam ho raha ho tab usmein chori karne wale log logon ko pareshan karte hain. Aur kuch log aise bhi hain jo samajh mein kuch nahi rakhte, bas apna fayda dekhte hain.

Verse 35

भूतनिष्ठाभियोगज्ञा व्यवहारेष्वनर्थकाः ॥ भेदकाराश्च धातूनां रजतस्य च कारकाः

Kuch log jhoothi ilzaam lagaane mein expert hote hain. Dealings mein logon ka nuksan karte hain. Kuch log sone chaandi mein milavat karte hain. Nakli chaandi bana ke logon ko bewakoof banate hain. Aise log bahut bade paapi hain.

Verse 36

न्यासार्थहारका ये च सम्मोहनकराश्च ये ॥ ये तथोपाधिकाः क्षुद्राः पच्यन्ते तेषु तेष्वथ

Kuch log amanat mein rakha hua cheez chura lete hain. Kuch log logon ko bhram mein daal dete hain. Chhote-mote log dhoka de ke kaam nikalte hain. In sabko usi zindagi mein phal milta hai. Jaise ki unki saza shuru ho jaati hai.

Verse 37

कर्मक्षयो यदा तेषां मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥ तत्र तत्रोपपद्यन्ते यत्र यत्र महद्भयम्

Jab inke bure karam khatam ho jaate hain, tab yeh insaan ke roop mein paida hote hain. Lekin phir bhi chain se nahi rehte. Jahan bhi bahut darr hota hai, wahan paida hote hain. Baar-baar aise hi jagah par aate hain.

Verse 38

यस्मिंश्चौरभयं देशे क्षुद्भयं राजतो भयम् ॥ आपद्भ्योऽपि भयं यत्र व्याधिमृत्युभयं तथा

Jahan choron ka darr ho, wahan paida hote hain. Jahan bhookh ka darr ho, wahan bhi. Raja ya sarkar se darr ho wahan bhi. Musibat ka darr ho, bimari ka darr ho, maut ka darr ho. Aise jagah par yeh log jaate hain.

Verse 39

इतयो यत्र देशेषु लुब्धेषु नगरेषु च ॥ क्षयाः कालोपसर्गा वा जायन्ते तत्र ते नराः

Jahan logon mein lalach hota hai, wahan paida hote hain. Jahan shehar mein buraai faili hoti hai. Jahan khatra aur tabaahi hoti hai. Aisi jagah par yeh log baar-baar paida hote hain. Yeh unki saza hai.

Verse 40

बहुदुःखपरिक्लिष्टा गर्भवासेन पीडिताः ॥ एकहस्ता द्विहस्ता वा कूटाश्च विकृतोदराः

Bacche pet mein bahut takleef uthate hain. Garbh mein reh ke bohot peedit hote hain. Isliye woh ek haath se ya do haath se paida hote hain. Kuch kamar se tedhe hote hain, kuch ka pet bada aur galat hota hai.

Verse 41

तेषामपत्यं न भवेत् तद्रूपं च सुलक्षणम् ॥ अतिह्रस्वं विवर्णं च विकृतं भ्रान्तलोचनम्

Aise logon ke bacche normal nahi hote. Unka chehra sahi nahi banta. Woh bahut chote hote hain, rang udda hua hota hai. Body theek nahi hoti aur aankhein hilte rehti hain.

Verse 42

संसारे च यथा पक्वं कृपणं भैरवस्वनम् ॥ महतः परिवारस्य तुष्टश्चोच्छिष्टभोजकः

Jab yeh haal pakta hai toh insaan bohot dukhi ho jata hai. Awaaz bhi daravni ho jati hai. Par woh khush rehta hai jaise koi joothan kha ke jeeta ho. Bade logon ke parivaar pe nirbhar rehta hai.

Verse 43

रूपतो गुणतो हीनो बलतः शीलतस्तथा ॥ राजभृत्या भवन्त्येते पृथिवीपरिचारकाः

Yeh log looks mein, gun mein, taakat mein aur character mein bhi peeche hote hain. Raja ke naukar ban jate hain. Zameen par kaam karte hain, chhota-mota kaam karte rehte hain.

Verse 44

शिराविवृतगात्राश्च हीनाङ्गा वातरोगिणः ॥ अश्रुपातितनेत्राश्च भार्या न प्राप्नुवन्ति ते

Unki body par nason ka pata chal jata hai. Haath-pair theek nahi hote. Vayu rog se peedit hote hain. Aankhon se aansoo girte rehte hain. Aise logon ko biwi nahi milti.

Verse 45

अनालयाः निरामर्षाः वेदनाभिः सुसंवृताः ॥ समकार्यसजात्यानां मित्रसम्बन्धिनां तथा

In logon ka ghar nahi hota, aur woh bardasht bhi nahi kar paate. Dukh inko cha ke gherta rehta hai. Apne kaam wale logon se bhi inka rishta toot jata hai. Dost aur rishtedaar bhi door ho jate hain.

Verse 46

कर्मकल्याणकृच्छ्रेषु भृशं चापि विमुह्यति ॥ कर्षकाः पशुपालाश्च वाणिज्यस्योपजीवकाः

Jab kaam mein dikkat aati hai, accha kaam hone nahi deta, tab log bahut ghabr jate hain. Kisan, janwar palne wale, aur dukaan wale sab pareshan ho jate hain.

Verse 47

यद्यत्कुर्वन्ति ते कर्म सर्वत्र क्षयभागिनः ॥ सत्यमन्विष्यमाणाश्च नैव ते कीर्त्तिभागिनः

Yeh log jo bhi kaam karte hain, usme nuksan hi hota hai. Sach dhoondne ki koshish bhi karte hain, par log unka naam nahi lete.

Verse 48

यत्किञ्चिदशुभं कर्म तस्मिन्देशे समुच्छ्रितम् ॥ तस्य देशस्य नैवास्ति वर्जयित्वातुरान्नरान्

Jis jagah pe koi bura kaam ho jata hai, wahan accha nahi rehta. Sirf wahi log bach jate hain jo khud dukhi hain, unpe koi ilzaam nahi.

Verse 49

सुवृष्ट्यामपि तेषां वै क्षेत्रं तं तु विवर्जयेत् ॥ अशनिर्वा पतत्तत्र क्षेत्रं वापि विनश्यति

Chahe barish kitni bhi acchi ho, us khet ko chhod dena chahiye. Wahan bijli gir sakti hai ya phir khet hi barbad ho jata hai.

Verse 50

न सुखं नापि निर्वाणं तेषां मानुषता भवेत् ॥ उत्पद्यते नृशंसानां तीव्रः क्लेशः सुदारुणः

In logon ka insaan hona matlab koi khushi nahi, koi chain nahi. Jo log bade zyada zaalim hote hain, unke liye bahut bada dard hota hai. Yeh dard itna bada hota hai ki bardaasht nahi hota.

Verse 51

स्तेयकर्मप्रयुक्तानां मुक्त्वा क्लेशपरम्पराम् ॥ परदारप्रसक्तानामिमां शृणुत यातनाम्

Chori karne wale logon ke dard ko chhod ke, ab dusre logon ka dard suno. Jo log dusre ke biwi ke peeche lage rehte hain, unke liye alag tarah ki saza hai. Woh saza ab suno.

Verse 52

तिर्यङ्मानुषदेहेषु यान्ति विक्षिप्तमानसाः ॥ विहरन्ति ह्यधर्मेषु धर्मचारित्रदूषकाः

Inka dimaag bigad jaata hai, isliye yeh jaanwar ya insaan ki body mein jaate hain. Yeh log galat kaam karte rehte hain. Dharam ko aur achhi harkat ko kharab karne wale log aise hi ghoomte rehte hain.

Verse 53

तांस्तेनैव प्रदानेंन संग्रहेत्तु ग्रहेण वा ॥ मूलकर्मप्रयोगेण राष्ट्रस्यातिक्रमेन वा

Koi cheez us insaan ko de ke le lo, ya zabardasti le lo. Ya koi bahana bana ke, ya koi dhamki de ke. Ya phir rajya ke kanoon ko tod ke bhi log cheezein le lete hain.

Verse 54

प्रसह्य वा प्रकृत्या वै ये चरन्ति कुलाङ्गनाः ॥ वर्णसङ्करकर्त्तारः कुलधर्मादिदूषकाः

Kabhi zabardasti, kabhi apni marzi se, jo auratein aise kaam karti hain. Yeh log sabse mil ke rehte hain jahan koi farak nahi dekhte. Parivar ke dharam ko yeh log kharab kar deti hain.

Verse 55

निरयं पापभूयिष्ठा अनुभूय महाभयम् ॥ बहुवर्षसहस्राणि कर्मणा तेन दुष्कृताः

Jinke andar paap zyada hota hai, woh narak mein jaate hain. Wahan bahut bada darr hota hai. Unke bure kaam ke wajah se woh hazaaron saal tak wahi rehte hain.

Verse 56

कर्मक्षये यदा भूयो मानुष्यं यान्ति दारुणम् ॥ सङ्कीर्णयोनिजाः क्षुद्रा भवन्ति पुरुषाधमाः

Jab unka karma khatam ho jaata hai, tab wapas insaan bante hain. Par bahut bura insaan bante hain. Chhote-chhote jaanwar paida hote hain. Sabse neeche level ke aadmi hote hain.

Verse 57

वेश्यालङ्घककूटानां शौण्डिकानां तथैव च ॥ दुष्टपाषण्डनारीणां नैकमैथुनगामिनाम्

Yeh sab baat unke liye hai jo auraton ke saath galat harkat karte hain. Jo log dhoka dete hain ya sharab peete hain. Aur woh auratein jo galat logon ke saath ghoomti hain aur galat kaam karti hain.

Verse 58

निर्लज्जपुण्ड्रकाः केचिद्बद्धपौरुषगण्डकाः ॥ स्त्रीबन्धकाः स्त्रीविनाशाः स्त्रीवेषाः स्त्रीविहारिणः

Kuch log sharam nahi maante, apne upar dhaaga pehnte hain. Kuch aise hain jo mard banne ka kaam nahi kar paate. Kuch auraton ko bandh ke rakhte hain. Kuch auraton ka nuksan karte hain. Kuch auraton ke kapde pehnte hain. Kuch sirf auraton ke peeche ghoomte hain.

Verse 59

स्त्रीणां चानुप्रवृद्धा ये स्त्रीभोगपरिभोगिनः ॥ तद्दैवतास्तन्नियमास्तद्वेषास्तत्प्रभाषिताः

Aur jo log auraton mein phans jaate hain, bas wahi ka maza lete rehte hain. Wahi unka bhagwan ban jaata hai. Wahi unka niyam ban jaata hai. Wahi unka pehnawa ban jaata hai. Wahi unki baat-chit ban jaati hai.

Verse 60

तद्भावास्तत्कथालापास्तद्भोगाः परिभोगिनः ॥ विप्रलोभं च दानेषु प्राप्नुवन्ति नराधमाः

In logon ka mann wahi taraf khicha rehta hai. Baatein bhi wahi karte rehte hain. Wahi maze baar-baar dhundhte hain. Par jab baat daan ki aati hai, yeh log dhoka kha jaate hain. Yeh sab se neeche insaan hain.

Verse 61

सौभाग्यपरमासक्ता नरा बीभत्सदर्शनाः ॥ अबुद्धैः सह संवासं प्रियं चाविप्रियं तथा

Jo log apni khubsurti mein hi phanse rehte hain, unka chehra dekhne mein bura lagne lagta hai. Woh bewakoof logon ke saath ghulne-milne lagte hain. Kabhi accha hota hai, kabhi bura.

Verse 62

शारीरं मानसं दुःखं प्राप्नुवन्ति नराधमाः ॥ कृमिभिर्भक्षणं चैव तप्ततैलोपसेचनम्

Yeh sab se neeche log shareer aur mann dono ka dukh paate hain. Unke andar keede padte hain jo unhe khaate hain. Garam tel bhi unpar dala jaata hai.

Verse 63

अग्निक्षारनदीभ्यां तु प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ परदारप्रसक्तानां भयं भवति निग्रहः

Agni aur khaari wali nadiyon mein girte hain, isme koi shak nahi. Jo log dusre ki biwi ke peeche bhaagte hain, unhe dar hota hai aur pakad mein aana padta hai.

Verse 64

प्राणातिपातनं ते वै प्राप्नुवन्ति यथा तथा ॥ लोहकाः कारुकाश्चैव गर्भाणां विनिहिंसकाः

Jeev ma karne wale log iska phal bhugatte hain, kisi na kisi tarah. Loha karne wale aur karigar bhi, jo garbh mein bacche ko nuksan pahunchate hain.

Verse 65

योनिśūलाक्षिśūलाश्च श्वासहृद्गुह्यśūलिनः ॥ पिण्डकावर्त्तभेदैश्च प्लीहगुल्मादिरोगिणः ॥

Wahan paapi log bahut takleef uthate hain. Pet dard hota hai, aankhon mein dard hota hai. Saans mein dikkat aati hai, dil mein dard hota hai. Shareer ke chupe hisson mein bhi dard rehta hai. Giltiyan ban jati hain, pet mein marod hoti hai, phat jati hai. Plee aur pet mein sujan jaisi bimariyan hoti hain.

Verse 66

तत्र कालं चिरं घोरं पच्यन्ते पापकािरणः ॥ कर्मक्षयो यदा भूयो मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥

Wahan buri karte wale log bahut lambe time tak pak-te rehte hain. Yeh bahut bura time hota hai. Jab unke paap khatam ho jate hain, tab wapas insaan bante hain. Tab phir se insaan ki zindagi mil jati hai.

Verse 67

निरयेष्वप्रतिष्ठेषु दारुणेषु ततस्ततः ॥ तत्र कालं तु सुचिरं पच्यन्तां पापकािरणः ॥

Wahan narak mein pair nahi jamta. Jagah-jagah log bhatakte rehte hain. Yeh bahut kharab jagah hai. Buri karte wale log wahan bahut lambe time tak takleef uthate hain. Bahut dino tak wahan pak-te rehte hain.

Verse 68

कर्मान्तकारका ह्येते तृणीभूता भवन्ति ते ॥ अनर्थो राजदण्डो वा नित्यमुत्पाद्यते वधः ॥

In logon ke kaam wajah se barbaadi aati hai. Log inhe ghaas-foos jaisa samajhte hain, koi keemat nahi dete. Inke upar kabhi bura waqt aata hai, kabhi raja ki sazaa milti hai. Maut bhi inke paas aa hi jaati hai.

Verse 69

शीलशौचादिसम्पन्नं ये जनं धर्मलक्षणम् ॥ धर्षयन्ति च ये पापाः श्रूयतां तत्पराभवः ॥

Kuch log acche insaanon ko takleef dete hain. Jo log accha karte hain, accha bolte hain, saaf rehte hain, unhe paapi log satate hain. Suno ab in paapi logon ka kya haal hota hai. Inki kaise girawat hoti hai, main batata hoon.

Verse 70

सर्वं च निखिलं कार्यं यन्मया समुदाहृतम् ।

Maine tumhe saari zimmedari bata di hai. Jo bhi kaam karna hai, sab kuch maine samjha diya.