Adhyaya 200: Description of the Forms of Infernal Torments (Naraka Yātanās)

Verse 1

पुनर्नरकयातनास्वरूपवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ तप्तं चैव महातप्तं महारौरवरौरवौ ॥ सप्ततालश्च नरको नरकः कालसूत्रकः ॥

Rishi ka beta bol uthe. Pehle do narak hain, Tapta aur Mahatapta. Phir Raurava aur Maharaurava. Aur Saptatala, Naraka aur Kalasutraka, yeh sab narak hain. Yahan logon ko bahut takleef hoti hai.

Verse 2

अन्धकारश्च नरकोऽन्धकारवरस्तथा ॥ अष्टावेतॆ तु नरकाः पच्यन्ते यत्र पापिनः ॥

Phir Andhakara hai, jise log andhera kehte hain. Aur Andhakaravara bhi hai, jo isse bhi bada andhera hai. Aath narak ho gaye. Jahan paapi log pakaye jaate hain, matlab unki saza hoti hai.

Verse 3

प्रथमे प्रथमं विद्याद्द्वितीये द्विगुणं तथा ॥ तृतीये त्रिगुणं विद्याच्चतुर्थे तु चतुर्गुणम् ॥

Pehle narak mein jo dard hai, woh basic hai. Dusra narak mein dard dugna hai. Teesre mein teenguna aur chauthe mein chauguna, itna zyada hota jaata hai.

Verse 4

पञ्चमे तु गुणाः पञ्च षष्ठे षड्गुणमुच्यते ॥ सप्तमे तु गुणाः सप्त अष्टमेऽष्टविधा गुणाः ॥

Paanchve narak mein dard paanch guna badh jaata hai. Chhathe mein chhah guna, saatve mein saat guna. Aathve narak mein aath guna, har level pe aur zyada takleef.

Verse 5

अहोरात्रेण चाध्वानं प्रेता गच्छन्ति तत्पुरम् ॥ दुःखितानां ततो दुःखं दुःखाद्दुःखतरं ततः ॥

Ek din aur ek raat mein woh safar karte hain. Marne ke baad log us shehar ki taraf jaate hain. Dukhi logon ko wahan aur dukh milta hai. Ek dukh ke baad doosra, usse bhi bada dukh aata hai.

Verse 6

दुःखमेवात्र न सुखं दुःखैर्दुःखं विवर्ध्यते ॥ उपायस्तत्र नैवास्ति येन स्वल्पं सुखं भवेत् ॥

Wahan sirf dukh hai, koi khushi nahi. Dukh ke saath aur dukh badhta hai. Koi tarika nahi hai jisse thodi si bhi khushi mil sake.

Verse 7

मुच्यते च मृतस्तत्र मारकास्तत्र दुर्लभाः ॥ शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे तु पञ्चमे ॥

Wahan mar bhi jao to chhutkara nahi milta. Wahan marne wale bhi nahi milte. Wahan awaaz, sparsh, roop, swad aur khushbu se dukh milta hai.

Verse 8

न सुखं तत्र तस्यास्ति किञ्चिदेवात्र विद्यते ॥ शारीरैर्मानसैश्चैव दुःखैर्दुःखान्तगामिभिः ॥

Wahan koi khushi nahi hai. Sirf dukh hai, shareer ka bhi aur mann ka bhi. Yeh dukh aisa hai jo dukh hi khatam karta hai.

Verse 9

आयसैः कण्टकैस्तीक्ष्णैस्तप्तैस्तप्तावृता मही ॥ अन्तरिक्षं खगानीकैर्अग्निजिह्वैः समावृतम् ॥

Zameen garam aur tez kaante se bhari hai. Aasmaan mein chidiyon ke jhund hai jinki jeebh aag jaisi hai.

Verse 10

पातुकामश्च पानीयं राक्षसैर्नीयते सरः ॥ हंससारससंकिर्णं पद्मोत्पलविभूषितम् ॥

Jo paani peena chahta hai, usey rakshas ek taalab le jaate hain. Us taalab mein hans aur saras hain, kamal aur kumud phool se saja hai.

Verse 11

पातुकामश्च पानीयं सहसा तत्र धावति ॥ सलिलं प्रेक्षते चैव तत्र तप्ततरं तथा

Woh paani peene ke liye bhaagta hai. Paani peene ki ichha se woh achanak wahan daudta hai. Lekin jab woh paani ko dekhta hai, woh aur bhi zyada garam paata hai.

Verse 12

ततः पक्वानि मांसानि राक्षसैः परिणीयते ॥ क्षारोदकेऽपि च तथा क्षिप्यतेऽत्र महाह्रदे

Rakshas pakka hua maans leke ghoomte hain. Woh maans ke tukde uthake le jaate hain. Phir use ek bade taale mein phenka jaata hai. Us taale ka paani namak aur kharra hota hai.

Verse 13

तत्र चैव ह्रदे नैका मत्स्याः खादन्ति सर्वशः ॥ ततः कालावसाने तु कथञ्चित्प्रपलायिनः

Us taale mein bahut saari machhliyan hoti hain. Woh machhliyan use chaaron taraf se kaatne lagti hain. Bahut der tak yeh chalta rehta hai. Phir kuch waant baad woh kaise bhi bach nikalta hai.

Verse 14

किञ्चिदन्तरमागम्य वेदनार्थाः पतन्ति हि ॥ यातनार्थं पुनस्तत्र मांसं चैवोपजायते

Thoda waant baad woh phir se wapas aata hai. Dard jhelne ke liye woh phir gir jaata hai. Uski body par phir se maans ban jaata hai. Taaki use phir se takleef di ja sake.

Verse 15

शिरस्येवोपविष्टस्य प्रस्थितस्य प्रधावतः ॥ तस्यार्त्तायामवस्थायां दुःखं भवति दारुणम्

Aisa lagta hai jaise koi uske sar par baitha ho. Woh bhaagne ki koshish karta hai. Lekin uski haalat bahut kharab ho jaati hai. Use bahut bada dukh hota hai. Woh dard sehne mein bahut mushkil hoti hai.

Verse 16

करीषगर्त्तस्तत्रैव कुम्भीपाकः सुदारुणः ॥ पद्मपत्राकृतिस्तस्य पेशी तत्र शरीरजः

Wahan gandagi ka ek bada gadda hai. Usme Kumbhipaak naam ka bahut daravana sthan hai. Wahan uski body ka maans kamal ke patte jaisa dikhta hai.

Verse 17

पाटयन्ति सुमार्गेण राक्षसाः करपत्रिकाः ॥ निपीड्य दशनै रोषं भीमनादाः सुरोषिताः

Rakshas haath mein churi le ke aate hain. Woh logon ko dhire-dhire kaat dete hain. Daant se daba ke bahut gusse mein aate hain. Unki awaaz sun ke dar lagta hai.

Verse 18

असिपत्रवनं चात्र शृङ्गाटकवनं तथा ॥ तत्र शृङ्गाटकाश्चैव तप्तवालुकमिश्रिताः

Wahan talwar ke patton ka jungle hai. Ek aur jungle hai jahan kaante hain. Woh kaante garam ret mein mile hue hain.

Verse 19

श्यामाश्च शबलाश्चैव श्वानस्तेऽत्र दुरासदाः ॥ खादन्ति च सुसंरब्धाः सर्पवृश्चिकसन्निभैः

Wahan kaale aur dhabbe wale kutte hain. Inse bachna mushkil hai. Yeh bahut gusse mein hain. Bade-bade daant hain jaise saanp aur bichchu ke jaisa. Yeh logon ko kaat khate hain.

Verse 20

कण्टकैः प्रतिकूलैश्च तत्रान्या कूटशाल्मली ॥ कर्षन्ति तत्र चैवैनं यावदस्थ्यवशेषितः

Wahan ek aur ped hai jismein kaante hain. Woh kaante ulte lage hain. Log usse pakad ke ghaseet te hain. Jab tak sirf hadiyan bache rehti hain, tab tak ghaseet te rehte hain.

Verse 21

यद्दुःखं तस्य दुर्बुद्धेः प्रतिकूलं च तस्य यत् ॥ तत्तदोत्पद्यते शीघ्रं यातनार्थाय यत्नतः ॥

Jis insaan ka dil bura hota hai, uska jo bhi dukh hota hai, woh sab uske paas aata hai. Jo cheezein uske khilaf hain, woh bhi uspe padti hain. Yeh sab takleef jaldi aati hai, aur zabardast tarike se aati hai, sirf saza dene ke liye.

Verse 22

शीतकामस्य वै चोष्णमुष्णकामस्य शीतलम् ॥ सुखकामस्य वै दुःखं सुखं नैवात्र विद्यते ॥

Jise thand chahiye hoti hai, usko garmi milti hai. Jise garmi chahiye hoti hai, usko thand milti hai. Jise sukh chahiye hota hai, usko dukh milta hai. Yahan sukh bilkul nahi milta.

Verse 23

छिन्नाश्च शतधाप्येवं ह्यनिशं तैः सहस्रशः ॥ छिन्नाङ्गाः सर्वगात्रेषु सर्वमेव स विन्दति ॥

Us aadmi ko sau tukdon mein kaata jaata hai. Yeh kaatna roz hota hai, hazaron baar hota hai. Uske haath-pair, ang sab kaate jaate hain. Woh sab takleef bardasht karta hai.

Verse 24

सलिलं च नदीं घोरां व्यालाकीर्णां भयानकाम् ॥ उत्तार्यन्ते च तां प्रेतां यां दृष्ट्वैव भयं भवेत् ॥

Wahan ek daravani nadi hai, paani se bhari hui. Usmein saanp aur bade keede hain, dekh ke dar lagta hai. Mare hue logon ko us nadi se paar karaya jaata hai. Sirf dekh ke bhi insaan ka dil darr jaata hai.

Verse 25

करम्भवालुका नाम शतयोजनमायता ॥ अग्निज्वालासमा घोरा यथा येन स गच्छति ॥

Us jagah ka naam Karambhavaluka hai. Woh sau yojan lambi hai, bahut bada area hai. Wahan aag ki tarah garmi hai, bahut bura haal hai. Us aadmi ko wahan se guzarna padta hai, kaise bhi ho.

Verse 26

ततो वैतरणी नाम क्षारोदा तु महानदी ॥ योजनानि तु पञ्चाशदधस्तात्पञ्चयोजनम् ॥

Phir ek badi nadi aati hai jiska naam Vaitarani hai. Iska paani namak aur teekha hai. Yeh nadi pachas yojan lambi hai aur paanch yojan gehri hai.

Verse 27

अगाधपङ्का वै तत्र चर्ममांसास्थिभेदनाः ॥ तत्र कर्कटका घोरा वज्रदंष्ट्रा विशन्ति ताम् ॥

Wahan keechad itna gehra hai ki neeche tak nahi jaata. Woh chaala aur hadiyaan tod deta hai. Wahan bhayanak kankad rehte hain jinke daant bajra jaise tez hain. Woh kichad mein ghus ke maarte hain.

Verse 28

समुत्तीऱ्य तु कृच्छ्रेण तस्माद्योजनकर्दमात् ॥ वसन्त्यत्र धरे केचिच्छून्यागारे निराश्रये ॥

Us ek yojan lambi kichad ko bahut mushkil se paar karte hain. Phir kuch log wahan zameen par rehte hain. Ek khaali ghar mein, koi sahare ke bina.

Verse 29

यत्र वै मूषिकगणा भक्षयन्ति ह्यनेकशः ॥ मूषकैर्जग्ध गात्रस्तु ह्यस्थिमात्रावशेषितः ॥

Wahan chuhe ka tola aata hai aur baar baar khaata hai. Chuhe shareer ko itna kha jaate hain ki sirf hadiyaan bach jaati hain.

Verse 30

प्रभाते वायुना स्पृष्टः पुनर्मांसं स विन्दति ॥ शून्यागारप्रवेशात्तु गव्यूतेर्नातिदूरतः ॥

Jab subah hoti hai, hawa lagne se wapas maans aa jaata hai. Woh khaali ghar ke darwaze se zyada door nahi hai, bas thoda sa aage.

Verse 31

सहकारवनं नाम रौद्रा यत्र च पक्षिणः ॥ निस्त्वगस्थिस्तैः क्रियते निर्मांसश्चैव मानवः

Ek jungle hai jiska naam Sahakaravan hai. Woh bahut daraavna hai. Wahan par pakshi rehte hain jo insaan ko pakad ke uski khaal nikaal dete hain. Woh insaan ki haddi aur maas bhi nahi chhodte.

Verse 32

संध्याभ्र इव चाभाति प्रदीप्तो नित्यमेव तु ॥ दशयोजनविस्तार्णा अधः शतसमायता

Woh aisa chamakta hai jaise shaam ke baadal mein aag ho. Hamesha aag lagi rehti hai. Chaaron taraf dus yojan faila hai. Neeche ki taraf sau yojan tak gaya hai.

Verse 33

यमचुल्लीति विख्याता गम्भीरा सा त्रियोजनम् ॥ नित्यं प्रज्वलिता सा तु नित्यं धूमान्धकारिता

Iska naam Yamachulli hai, yani Yamraj ki bhatthi. Yeh teen yojan gehri hai. Isme hamesha aag jal rahi hoti hai. Dhuan itna hota hai ki andhera ho jata hai.

Verse 34

तत्र प्रेतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ प्रक्षिप्यन्ते त्वहोरात्रं राक्षसैर्यमकिङ्करैः

Wahan hazaron-pref ke bhoot aate hain. Din-raat yamraj ke log unko andar phenkte hain. Woh rakshas hain jo Yamraj ka kaam karte hain.

Verse 35

निःशिराजालकश्चैव निरक्षिश्रवणस्तथा ॥ वटवृक्षो नातिदूरे दक्षिणे तु त्रियोजनम्

Wahan aise log bhi hain jinka sar nahi hota. Kuch ki aankhein aur kaan nahi hote. Dakshin taraf teen yojan door ek bargad ka ped hai.

Verse 36

मासमेकं वसत्यन्यो तस्यां चुल्ल्यां परिभ्रमन् ॥ ततः शकुनिका नाम वसामेदोवहा नदी

Ek aur insaan wahan ek mahine tak rehta hai. Woh bhatthi ke andar ghoomta rehta hai. Phir wahan se Shakunika naam ki nadi nikalti hai. Yeh nadi charbi aur hadiyan le kar baheti hai.

Verse 37

एकैकं दुस्तरं घोरं यथापूर्वं यथाक्रमात् ॥ अनुभुङ्क्ते स कृच्छ्रेण दुष्कृती तीव्रवेदनाः

Har saza bahut kathin hoti hai aur daravni bhi. Jo paap kiya hai uske hisaab se saza milti hai, ek ke baad ek. Paapi ko bahut takleef hoti hai. Woh dard bardaash nahi kar paata.

Verse 38

दश तत्र लताः शूलाः कुम्भीपाकास्त्रयोदश ॥ याति पापमहोरात्रं तस्मिन्नियमितेन तु

Wahan das lakdi ke bane shool hote hain. Aur terah jagah hoti hain jahan bade bante hain. Paapi din raat wahi rehta hai. Usko wahan se hilne bhi nahi dete.

Verse 39

राक्षसैर्निरनुक्रोशैर्दुर्निरीक्ष्यैस्ततस्ततः ॥ अङ्गारेषु विधूमेषु शूलप्रोतस्तु पच्यते

Rakshas log wahan hote hain jo kisi par taras nahi khate. Unko dekh ke dar lagta hai. Woh log paapi ko aag ke angaron pe pakad ke sula dete hain. Usko bhed ke upar latka ke pakate hain.

Verse 40

शुष्कोदपाने धूमे च अधःशीर्षोऽवलम्बते ॥ ज्वाल्यते तीक्ष्णतैले तु कटाहे स तु पच्यते

Paapi ko sookhe kuen mein daal dete hain. Dhuan mein uska sar neeche kar ke latka dete hain. Phir use tez tel mein jalaate hain. Bade bartan mein usko pakate hain.

Verse 41

करीषगर्त्ते स पुनः पच्यते मेदवह्निना ॥ एकैकस्मिन्दशाहं च शूलादिषु स पच्यते

Phir se usko gande gaddhe mein pakaya jaata hai. Aag mein charbi daal ke jalaaya jaata hai. Phir sula aur aise auzaaron par das din tak pakaya jaata hai.

Verse 42

यातनाः सप्तकास्तस्य निष्क्रान्तस्य त्रियोजने ॥ यतो यमनदी नाम तप्तत्रपुजलोर्मिणी

Usko saat tarah ki sazaa milti hai. Woh teen yojan tak chalta hai. Phir Yamunaadi nadi aati hai. Uska paani pighla hua tin jaisa garam hai.

Verse 43

समुत्तीर्य तु कृच्छ्रेण दह्यमानस्त्वचेतनः ॥ ततो मुहूर्त्तं विश्रान्तः किञ्चिदन्तरमागतः

Woh bahut mushkil se paar karta hai. Jalta hua behosh ho jaata hai. Phir ek pal ke liye aaram karta hai. Thoda aage badh jaata hai.

Verse 44

दीर्घिकां मोक्षते कान्तां शीतोदां शीतकाननाम् ॥ सर्वकामान्स लभते भगिनी सा यमस्य तु

Woh ek acha sa taal milta hai. Thanda paani hai aur thande ped bhi hain. Jo chahta hai woh sab milta hai. Par yeh Yama ki behen ka ilaaka hai.

Verse 45

भक्ष्यं भोज्यं च सर्वैस्तु पापिभिस्तत्र लभ्यते ॥ स सर्वं विस्मरत्यत्र त्रिरात्रमुषितोऽपि सन्

Wahan sab paapiyon ko khana milta hai. Khane ko bhi milta hai, chakhne ko bhi. Teen raat wahan rehta hai. Phir sab bhool jaata hai.

Verse 46

तत्र वर्षति पर्जन्यस्तत्र तप्तजलं सदा ॥ तत्र कृच्छ्रेण तरति अहोरात्रेण मानवः

Wahan baarish itni tez hoti hai. Paani hamesha garam rehta hai. Ek insaan wahan bahut mushkil se paar paata hai. Use ek din aur ek raat lag jaata hai.

Verse 47

शृङ्गारकवनं नाम तत्र पश्यन्ति शाद्वलम् ॥ नीलमक्षिकदंशैश्च सुव्याप्तं तद्वनं महत्

Wahan ek bada jungle hai jiska naam Shringaraka-vana hai. Usme ghaas ka ek hissa hai. Neeli makhiyan wahan bhari hain. Woh logon ko kaat rahi hain.

Verse 48

यैस्तु स्पृष्टश्च दष्टश्च कृमिरूपश्च जायते ॥ प्रेतो वर्षति मांसासृगस्मात्कृच्छ्रात्तु निर्गतः

Jab woh makhiyan kaatti hain, woh insaan keeda ban jaata hai. Phir woh pret ek bahut badi takleef se nikalta hai. Woh maans aur khoon barsata hai.

Verse 49

ततोऽन्यल्लभते चैव यातनार्थं प्रयत्नतः ॥ ततः पश्यति पुत्रांस्तु महद्दुःखं सुदारुणम्

Phir woh doosri saza paata hai. Woh apni koshish se nikal ta hai. Tab woh apne beton ko dekhta hai. Use bahut bada dukh hota hai. Bahut bura haal hota hai.

Verse 50

मातरं पितरं चैव पुत्रान्दारांस्तथा प्रियान् ॥ पुरस्ताद्बध्यमानं स क्रन्दमानमचेतनम्

Woh apni ma aur baap ko dekhta hai. Apne bete, biwi aur pyare logon ko bhi dekhta hai. Woh sab uske saamne bandhe hain. Woh chillate hain aur behosh ho jaate hain.

Verse 51

हा त्राहि त्राहि पुत्रेति क्रन्दमानस्ततस्ततः ॥ लगुडैर्मुद्गरैर्दण्डैर्जानुभिर्वेणुभिस्तथा

Woh cheekhta hai, 'Haa! Bacha le, bacha le, mere beta!' Yahan-wahan rota hai. Log use lathi, hathoda, danda se maarte hain. Ghutnon aur baans se bhi maarte hain.

Verse 52

मुष्टिभिश्च कशाभिश्च व्यालैरङ्कगतैरपि ॥ तद्दृष्ट्वा तादृशं दुःखं ततो मोहं स गच्छति

Log use mukke maarte hain, chaabuk se bhi maarte hain. Uske upar saanp latke rehte hain. Yeh sab dukh dekh ke woh ghabra jaata hai. Uski samajh mein kuch nahi aata.

Verse 53

एवमेवात्मकर्माणि पर्यायेण पुनः पुनः ॥ प्राप्नुवन्तीह तेऽत्रैव नरा दुष्कृतकारिणः

Jaise-jaise woh apne kaam karta hai, waisa hi usko phal milta hai. Baar-baar yehi hota hai. Jo log bura kaam karte hain, woh yahin phans jaate hain.

Verse 54

पातकानि च चत्वारि समाचारेण पञ्चमम् ॥ कृत्वा तानि नरा यान्ति तं देशं पापकािरणः

Chaaron tarah ke paap karo, aur paanchwa paap apni harkat se karo. Phir woh log us jagah jaate hain. Jo log bura karte hain, unko wahan jana padta hai.

Verse 55

तदा वा स्थावरे तेषु जातस्य हि भवेन नरः ॥ क्रमशः स भवेत्प्रेतस्तदा पशुगणेष्वपि

Ya phir woh ped-paudhe mein paida hota hai. Phir insaan banta hai. Phir pret banta hai. Phir jaanwar mein bhi paida hota hai. Ek ke baad ek, yehi chalta rehta hai.

Verse 56

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ गतः स वसति प्रेतो नरके तु पुनःपुनः

Sathiyon saal tak wahan rehta hai. Aur sathiyon saal aur lag jaate hain. Woh pret ban ke wahan phans jaata hai. Narak mein baar-baar jana padta hai.

Verse 57

ततो निवृत्तकर्मा तु स्वेदजः सम्भवेत्पुनः ॥ स्वेदजानां ततो नित्यं सर्वसंसारचङ्क्रमात्

Jab uske purane karam khatam ho jaate hain, tab woh phir se paida hota hai. Sweedaj yoni mein aata hai, yani jo paseene se paida hote hain. Phir woh sari duniya mein ghoomta rehta hai, aise hi janam leta rehta hai.

Verse 58

ततश्च पक्षिणां योनिं सर्वां सन्तरते पुनः ॥ गयोनाु तु ततो गत्वा पुनर्मानुषतां व्रजेत्

Uske baad woh chidiyon ki yoni mein jaata hai. Har tarah ki chidiya ban ke ghoomta hai. Phir gaye ki yoni mein jaata hai. Wahan se phir insaan banta hai.

Verse 59

मानुषे शूद्रतां याति लब्ध्वा यदि तु तुष्यति ॥ ततो वैश्यत्वमागच्छेत्कर्मणा अनेन वेष्टितः

Insan ban ne par pehle Shudra ghar mein paida hota hai. Agar woh khush rehta hai apni jagah pe, toh phir Vaishya ban sakta hai. Lekin karam usko peeche kheenchte rehte hain.

Verse 60

वैश्यात्क्षत्रियतां याति तस्माच्च ब्राह्मणो भवेत् ॥ ब्राह्मणत्वमपि प्राप्तः पापकर्मा दुरात्मवान्

Vaishya se Kshatriya banta hai. Phir Brahmin tak pahunch sakta hai. Lekin Brahmin ban ne ke baad bhi agar usne bade paap kiye hain, toh woh bura insaan hi rehta hai. Uske karam use chodte nahi.

Verse 61

दुःशिक्षितेन मनसा ह्यात्मद्रोग्धा भवेत् तदा ॥ शरीरेण मानसिकं घोरं व्यसनैरुपपादितम् ॥

Jab insaan ka dimaag sahi se nahi seekhta, woh khud ka dushman ban jaata hai. Uske baad shareer aur mann dono mein bada dukh hota hai. Bimariyan aur pareshaniyan uske peeche pad jaati hain.

Verse 62

उपयुक्तो नरो जातः पूर्वकर्मभिरन्वितः ॥ ज्ञेयश्च ब्रह्महा कुष्ठी काकाक्षः काकतालुकः ॥

Insan ke pehle ke karam uski agli zindagi decide karte hain. Jo brahman ko maarta hai, woh agle janam mein kodh ho jaata hai. Uski aankhein kauwe jaisi hoti hain, munh bhi kauwe jaisa.

Verse 63

सुरापः श्यावदन्तश्च पूतिगन्धश्च पापकृत् ॥ राजहा पितृहाचैव सुरापश्चापि यो भवेत् ॥

Jo sharab peeta hai, uske daant kaale ho jaate hain. Uske muh se badbu aati hai, woh paapi insaan ban jaata hai. Jo raja ko maarta hai, baap ko maarta hai, ya sharab peeta hai, woh bhi wahi haal paata hai.

Verse 64

सुवर्णहर्ता च नरो ब्रह्मघ्नेन समो हि सः ॥ क्वचिच्चात्र विरूपाणां नराणां पापकर्मिणाम् ॥

Jo sona churata hai, woh bhi brahman maarne wale ke barabar hai. Paap karne wale logon mein se kuch badshakal ho jaate hain. Yeh sab unke bure karam ka natija hai.

Verse 65

यावद्भिः कर्मभिस्तैस्तैस्तेषु निर्याणवेश्मसु ॥ छिन्नभिन्नविशस्तानां रुधिरेण समन्ततः ॥

Jahan logon ko saza milti hai, wahan unke karam ke hisaab se unka haal hota hai. Wahan logon ko kata jaata hai, toda jaata hai, maara jaata hai. Unka khoon charo taraf fail jaata hai.

Verse 66

व्याप्तं महीतलं सर्वमापगाश्चापि निर्गताः ॥ अजस्रं क्लिश्यमानानां क्रन्दतां च सुदारुणम् ॥

Poori zameen paani mein doob gayi thi. Nadiyan bhi upar aa gayi thi. Log bahut takleef mein the aur chillate rahe the. Unki awaaz bahut darravni thi.

Verse 67

समुत्तस्थौ महानादो हाहाकारसमाकुलः ॥ बध्नतो विविधैर्बन्धैर्घातयन्तश्च दारुणम् ॥

Bahut zyada shor hua. Log ha-ha karke chillaye. Logon ko rozda aur rassi se baandha. Unko bahut buri tarah maara.

Verse 68

लौहयष्टिप्रहारैश्च आयुधैश्च सुदारुणैः ॥ छेदनैर्भेदनैश्चोग्रैः पीडनाभिश्च सर्वशः ॥

Lohe ki lakdi se maara. Bade-bade hathiyar se maara. Body ko kaata aur phaada. Har taraf se takleef di.

Verse 69

श्रान्ताः कर्मकरा दूताः मोहेनायत्तचेतसः ॥ यदा श्रान्ताश्च खिन्नाश्च हन्तारः पापकर्मिणाम् ॥

Woh log jo le ja rahe the woh thak gaye the. Unka dimaag theek nahi tha. Paap karne wale logon ko maara aur thak gaye.

Verse 70

विज्ञापयेत्तदा दूताश्चित्रगुप्तं महौजसम् ॥

Tab woh log Chitragupt ke paas gaye. Chitragupt bahut taakat wala tha. Usko sab baat batayi.

Verse 71

अतीव च बुभुक्षात्र पिपासा चाप्यतीव हि ॥ उष्णमत्युष्णमेवात्र शीतलं चातिशीतलम् ॥

Yahan bhookh itni zyada hoti hai ki bardaasht nahi hota. Pyaas bhi itni zyada lagti hai. Garmi itni tej hoti hai ki jal jaoge. Sardi bhi itni zyada hoti hai ki thahar jaoge.

Verse 72

दह्यते छिद्यते चैव विध्यते भिद्यते पथा ॥ पात्यते पीड्यते चैव कृष्यते च विशस्यते ॥

Yahan log jalaye jaate hain. Kaate jaate hain. Bhijde jaate hain. Patthar se maar ke gira diye jaate hain. Kuchal diye jaate hain. Ghaseet ke maara jaata hai. Buri tarah maara jaata hai.

Verse 73

उलूकाश्च धनुर्मात्रा वज्रजिह्वास्थिभेदनाः ॥ महाविषा महाक्रोधा दुर्विषह्याः सुदारुणाः ॥

Yahan ullu hain, itne bade jaise dhanush lamba ho. Unki jeebh bijli jaisi hai, jo haddi tod deti hai. Yeh bahut zehreeli cheezein hain. Bahut gusse wali hain. Inka saamna karna mushkil hai. Bahut khatarnak hain.

Verse 74

चुल्लीकुक्षौ तु विश्रान्ता वेगिनी वहते तु सा ॥ तां समुत्तीऱ्य कृच्छ्रेण यातनाः सप्तकाः पुनः ॥

Culli naam ki nadi hai. Uske pet mein log thaharte hain. Phir woh tez paani unhe le jaata hai. Use paar karna bahut mushkil hai. Aur phir saat guna takleef shuru ho jaati hai.

Verse 75

ततः शूलवहो नाम पर्वतः शतयोजनः ॥ निराश्रयः स सत्त्वानामेकपाषाण एव च ॥

Phir ek pahad aata hai jiska naam Shulavaha hai. Woh sau yojan lamba hai. Wahan koi sharan nahi milti. Woh ek hi patthar ka bana hai, jahan koi nahin reh sakta.

Verse 76

तदादिषु च सर्वेषु गुणान्तरपथं गतः ॥ यदा भवति स प्रेतस्तदा स्थावरतां व्रजेत् ॥

Uske baad har stage mein uski quality badal jaati hai. Jab woh preta banta hai, tab woh ek jagah phans jaata hai. Hilne-ghumne ki taakat nahi rehti.