Adhyaya 191: Section on the Origin of Madhuparka and the Procedure for Its Ritual Donation

Verse 1

अथ मधुपर्कोत्पत्तिदानसङ्करणप्रकरणम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं श्रुत्वा बहून्धर्मान् धर्मशास्त्रविनिश्चयात् ॥ वराहरूपिणं देवं पुनः पप्रच्छ मेदिनी

Ab madhuparka ka baare mein padega. Daan kaise karna, aur doosri cheezein. Suta ne kaha. Vasundhara ne bahut dharam sun liye. Ab phir se Varaha roop wale bhagwan se poocha.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ एवं शास्त्रं मया देव तव वक्त्राद्विनिःसृतम् ॥ श्रुतं सुबहुशश्चैव तृप्तिर्मम न विद्यते

Dharani ne kaha. Deva, maine jo tumne bataya woh bahut baar sun liya. Lekin abhi tak mera mann nahi bhara. Mujhe aur chahiye.

Verse 3

ममैवानुग्रहार्थाय रहस्यं वक्तुमर्हसि ॥ कीदृशो मधुपर्कश्च किं पुण्यं का च देवता

Mere liye ek baat aur batao. Yeh madhuparka kya hota hai? Isme kya punya milta hai? Kaun si devata isme aati hai?

Verse 4

कानि द्रव्याणि कस्मै च देयानीति वदस्व मे ॥ इति भूम्या वचः श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः

Mujhe batao ki kya kya cheezein deni hai. Aur kis ko deni hai. Bhuvi ki baat sun ke Janardan ne jawab diya. Woh bhagwanon ke bhi bhagwan hain.

Verse 5

वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

Bhagwan ne Varah ka roop liya aur Vasundhara se baat ki. Yeh dharti thi jisse woh baat kar rahe the.

Verse 6

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन मधुपर्को यथा कृतः ॥ उत्पत्तिश्चैव दानं च सर्वो यस्य च हीयते ॥

Varah bhagwan bole, Dharti, dhyaan se sun. Main batata hoon madhuparka kaise shuru hua. Yeh kahan se aaya aur iska daan kaise hota hai. Isse sab kami door ho jaati hai.

Verse 7

अहं ब्रह्मा च रुद्रश्च कृत्वा लोकस्य संक्षयम् ॥ अव्यक्तानि च भूतानि यानि कानि च सर्वथा ॥

Main, Brahma aur Rudra, hum teeno ne duniya ko khatam kiya. Phir humne dekha ki sab jeev chhup gaye hain. Koi bhi dikhne mein nahi aa raha tha.

Verse 8

ततो भूमे दक्षिणाङ्गात् पुरुषो मे विनिःसृतः ॥ रूपवान् द्युतिमांश्चैव श्रीमान् ह्रीकीर्तिमान्नरः ॥

Phir dharti, mere daaye taraf se ek aadmi nikla. Woh bahut sunder tha, chamak raha tha. Usme shakti thi, sharam thi aur naam bada tha.

Verse 9

तत्र पप्रच्छ मां ब्रह्मा मम गात्राद्विनिःसृतः ॥ य एव तिष्ठते विष्णो त्रयाणां च चतुर्थकः ॥

Brahma ne mujhse poocha us aadmi ke baare mein jo mere shareer se nikla tha. Woh Vishnu ke liye khada hai, teen ke saath chautha.

Verse 10

एवं च मे समुद्पन्नः सर्वकर्मसु निष्ठितः ॥ मधुपर्केति विख्यातो भक्तानां भवमोक्षणः ॥

Is tarah woh mujhse paida hua. Woh har kaam mein pakka tha. Log use Madhuparka ke naam se jaante hain. Yeh bhakton ko is duniya se aazaad karata hai.

Verse 11

मयात्र संशितं ब्रह्मन् रुद्रे चापि समासतः ॥ साधु विष्णो भागतस्ते एष चापि विनिःसृतः ॥

Brahman, maine isko baant diya. Rudra ko bhi diya, thoda-thoda. Vishnu, tere hisse se bhi yeh nikla hai. Sahi hai.

Verse 12

उद्भवं मधुपर्कस्य आत्मसम्भवनिश्चयम् ॥ ततस्तु मामब्रवीद् ब्रह्मा कारणं मधुरं वचः ॥

Usne Madhuparka ke baare mein poocha ki yeh kaise bana. Brahma ne mujhe bataya ki iski wajah kya hai. Unki baat bahut achhi thi.

Verse 13

मधुपर्केण किं कार्यम् एतदाचक्ष्व निष्कलम् ॥ पितामहवचः श्रुत्वा मयासौ प्रतिबाषितः ॥

Brahma ne poocha, Madhuparka ka kaam kya hai? Poora bata do, kuch chhodna nahi. Main unki baat sun ke unhone jawab diya.

Verse 14

कारणं मधुपर्कस्य दानं सङ्करणं तथा ॥ ममार्चनविधिं कृत्वा मधुपर्कं प्रयच्छति ॥

Madhuparka ka matlab hai use daan karna aur sahi tarah banana. Jab koi mera puja karta hai, tab woh Madhuparka chadhaata hai.

Verse 15

ब्रह्मन् यात्युत्तरं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति॥ तस्य क्रियां प्रवक्ष्यामि मम दानप्रतिग्रहात्॥

Brahmin log ek unchi jagah pahunchte hain. Wahan jaake koi dukhi nahi hota. Main ab tumhe batata hoon ki yeh kaise hota hai. Yeh tab hota jab koi mujhe daan deta hai aur main use accept karta hoon.

Verse 16

यस्य दानविधिं प्राप्य यान्ति दिव्यां गतिं मम॥ वृत्तेष्वेवोपचारेषु ये च ब्रह्मन्मम प्रियाः॥

Jab log is daan ka sahi tarika follow karte hain, woh mere paas aate hain. Brahmin, mere pyare woh log hain jo sahi kaam karte hain aur achcha vyavhaar rakhte hain.

Verse 17

संगृह्य मधुपर्कं वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

Pehle madhuparka taiyaar karo. Phir is mantra ko padho.

Verse 18

मन्त्रः— ॐ एष हि देव भगवंस्तव गात्रसूतिḥ संसारमोक्षणकरो मधुपर्कनामाः॥ भक्त्या मयायं प्रतिपादितोऽद्य गृहाण देवेश नमो नमस्ते॥

Yeh mantra hai. Om, bhagwan yeh madhuparka tumhare liye hai. Yeh tumhare shareer ko chuata hai. Isse janam-maran ke chakkar se chhutkara milta hai. Main bhakti se yeh aaj pesh kar raha hoon. Bhagwan, isse accept karo. Namaste.

Verse 19

मध्वेवं दधि सर्पिश्च कुर्याच्चैव समं तथा॥ विधिना मन्त्रपूतेन यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्॥

Isme shahad daalo. Dahi aur ghee bhi barabar daalo. Agar tumhe best result chahiye, toh sahi vidhi se karo aur mantra padh ke saaf karo.

Verse 20

सामासाद्य ततः कृत्वा मम कर्मपरायणः॥ उचितेनोपचारेण यत्त्वया परिपृच्छितम्॥

Sahi tarah se paas aao. Mere kaam mein lage raho. Jo bhi tumne poocha hai, woh sahi dhang se karna hai.

Verse 21

सरहश्च लघुर्देव एतत्तव न युज्यते॥ ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा मयाप्येवं प्रभाषितम्॥

Bhagwan, yeh baat chhupi hai aur bahut chhoti hai. Yeh tumhare liye sahi nahi lagta. Brahma ki baat sun ke maine bhi yahi kaha.

Verse 22

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ यादृशो मधुपर्क्को वै या च तस्य महान् क्रिया॥

Ab main aur bhi kuch bataunga. Dhyan se suno. Madhuparka kya hota hai aur uski puja kaise hoti hai, woh bataunga.