Adhyaya 149: The Sacred Geography and Merit of Dvārakā

Verse 1

अथ द्वारकामाहात्म्यम्॥ सूत उवाच॥ श्रीस्तुतस्वामिमाहात्म्यं श्रुत्वा धर्मपरायणा॥ परितुष्टमना देवी वाक्यमेतदुवाच ह॥

Ab main Dwaraka ki baat batata hoon. Suta ne kaha, Stutaswami ki badai sun ke devi khush ho gayi. Woh dharam mein lagi thi. Usne yeh baat kahi.

Verse 2

धरण्युवाच॥ एतच्छ्रुत्वा तु माहात्म्यं देव देववर प्रभो॥ मम चित्तस्य परमा जाता शान्तिरनुत्तमा॥

Dharani ne kaha, Deva, devon mein sabse bade, yeh baat sun ke mere mann mein bahut shanti aayi hai. Itni shanti pehle kabhi nahi mili.

Verse 3

नाराचधारावरणासिधारी सुररिपुवधकारी धरणीधरः ॥ धृतशङ्खगदाब्जचक्रपाणिः स्वयमिह शास्त्रमुदावहत्प्रधानम् ॥

Woh talwar leke aaya jaise koi suraksha ka parcha ho. Dushmano ke teer ki baarish ruk gayi. Yeh woh hai jo devaton ke dushmano ko maarta hai aur dharti ko dharan karta hai. Uske haath mein shankh, gada, kamal aur chakra hai. Usne khud yahan sabse bada shastra bataya hai.

Verse 4

एवं हि गुणमाहात्म्यं स्तुतस्वामिनि मच्छ्रुतम् ॥ अस्माच्छेदं परं श्रेष्ठं तन्मे वद कृपानिधे ॥

Maine suna hai aapke gun kitne bade hain. Aapki stuti hoti hai. Ab mujhe bataiye, iske baad aur kya bada aur best cheez hai. Aap to daya ke khajane hain.

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ एवं भूमे वरं श्रेष्ठे फुल्लपङ्कजमालिनि ॥ कथयिष्यामि चान्यत्ते गुह्यं पापभयापहम् ॥

Shri Varah ne kaha, theek hai Prithvi. Tu to best hai, khile hue kamalon ki mala pehanti hai. Main tujhe ek aur baat batata hoon. Yeh gupt baat hai jo paap aur dar dono door karti hai.

Verse 6

द्वापरं युगमासाद्य यादवाणां कुलोद्वहः ॥ शौरीति तत्र विख्यातो भविष्यति पिता मम ॥

Jab Dwapar yug aayega, tab Yadav vansh ko dharan karne wala ek hoga. Uska naam Shauri hoga, bahut famous hoga. Woh mera baap banega.

Verse 7

द्वारकेति च विख्याता पुरी तत्र स्थिता अभवत् ॥ या च देवपुरी रम्या विश्वकर्मविनिर्मिता ॥

Wahan ek shehar hoga jiska naam Dwarka hoga, bahut famous hoga. Woh shehar devaton ki shehar jaisa sundar hoga. Vishwakarma ne use banaya hoga.

Verse 8

पञ्चयोजनविस्तारा दशयोजनमायता ॥ वसाम्यत्र वरारोहे शतपञ्चसमास्तथा ॥

Yeh sthan paanch yojan choda tha aur das yojan lamba tha. Main wahan rehta tha, sundar, paanch sau paanch saal tak.

Verse 9

भारावतरणं कृत्वा देवानां सुमहत्प्रियम् ॥ पुनरप्यागमिष्यामि स्वर्लोकं प्रति सुन्दरि ॥

Maine devataon ka bojh utara, jo unko bahut pasand aaya. Ab main wapas swarg jaa raha hoon, sundar.

Verse 10

तस्य शापाभिसन्तापाद्द्वारकावासिनो धरे ॥ वृष्ण्यन्धकाश्च भोजाश्च गमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥

Hey Dharti, us shrap ki wajah se Dwaraka ke log, Vrishni, Andhak aur Bhoj sab Yama ke paas jayenge.

Verse 11

चन्द्रपाण्डुरसङ्काशो वनमाली हलायुधः ॥ हलेनाकृष्य नगरं समुद्रं गमयिष्यति ॥

Jaise chaand chamke, waisa hi woh hai. Usne van mala pehni hai aur hal chalata hai. Woh hal se sheher ko khainch ke samundar mein le jayega.

Verse 12

नारायणवचः श्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य पुनः पप्रच्छ माधवी ॥

Narayan ki baat sun ke Vasundhara, jo dharam chahti thi, usne dono pair pakad liye. Phir Madhavi ne phir se poocha.

Verse 13

धरण्युवाच ॥ लोकनाथोऽसि सर्वेषां देव मायाकरण्डक ॥ शपिष्यति कथं तत्र दुर्वासास्तद्वदस्व मे ॥

Dharani ne poocha, tum to sab duniya ke ho malik. Bhagwan, tumhari power mein koi kami nahi. Batao, Durvasa wahan kaise gaali dega? Woh bhi aise haal mein.

Verse 14

श्रीवराह उवाच ॥ तत्र जाम्बवती नाम मम पत्नी भविष्यति ॥ रूपयौवनसम्पन्ना मम भोगसमन्विता ॥

Varah ji ne kaha, wahan Jambavati naam ki ek aurat hogi. Woh meri patni banegi. Woh badi sundar hai, jawan hai, aur mere saath reh ke sukh legi.

Verse 15

तस्याः पुत्रो महाभागो रूपयौवनदर्पितः ॥ साम्ब इत्यभिविख्यातो ममैव सततं प्रियः ॥

Uska beta bada khushnaseeb hoga. Apni sundarta aur jawani pe uska bada naaz hoga. Uska naam Samba hoga, aur woh mujhe hamesha pyaara rahega.

Verse 16

तेनैव क्रीडमानेन कृत्वा गर्भमतथ्यतः ॥ स पृष्टः परमश्रेष्ठ ऋषिरेषा प्रसोष्यति ॥

Jab woh khel raha tha, usne ek jhoothi pregnancy bana li. Phir logon ne us rishi se poocha, kya yeh aurat baccha degi?

Verse 17

पुत्रकामा त्वियं बाला मुने तत्प्रब्रवीहि मे ॥ साम्बोऽयमिति च ज्ञात्वा स मुनिः कोपमूर्च्छितः ॥

Logon ne kaha, yeh jawan ladka beta chahta hai, rishi ji, aap bataiye. Rishi ne jaan liya ki yeh Samba hai. Tab usko bada gussa aaya.

Verse 18

उवाच तर्हि ते गर्भान्मुसलं कुलनाशनम् ॥ येन वृष्ण्यन्धकाः सर्वे गमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥

Usne kaha ki tumhare pet se ek musal aayega. Yeh musal poore khandan ko khatam kar dega. Isse saare Vrishni aur Andhak log mar jayenge.

Verse 19

ततस्तानागतान्दृष्ट्वा कुमारान्पृष्टवानहम् ॥ ते च मामब्रुवन्सर्वे यथावृत्तं समुत्सुकाः ॥

Jab woh ladke aaye to maine unse poocha ki kya hua. Woh sab bahut utawle the. Unhone mujhe poora bataya jo hua tha.

Verse 20

तच्च तेषां वचः श्रुत्वा प्रोक्तवानस्मि तच्छृणु ॥ भविष्यति न सन्देहो दुर्वासा यदुवाच ह ॥

Maine unki baat sun li. Ab meri baat suno. Durvasa ne jo kaha tha woh sach hoga. Isme koi shak nahi hai.

Verse 21

एवं ते कथितं भूमे वृष्ण्यादेः शापकाणम् ॥ तत्र स्थानानि मे भूमे कथ्यमानानि मे शृणु ॥

Dharti, maine tumhe bataya ki Vrishni aur doosron par shrap kyu pada. Ab dharti, meri baat suno. Main tumhe wahan ke sthan batata hoon.

Verse 22

द्वारकायां महाभागे वैष्णवानां सुखावहे ॥ अस्ति पञ्चसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

Dwarka mein ek jagah hai jiska naam Panchsaro hai. Yeh Vishnu ke bhakto ke liye bahut achhi hai. Yeh mera ek khaas tirth hai jo gupta hai.

Verse 23

समुद्रतीरमुत्सृज्य मम कर्मसुखावहम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

Samundar ke kinare jao, yeh jagah mera hai aur yahan achche kaam ka phal milta hai. Wahan reh ke chhath waqt tak wait karo. Phir us paani mein naha lo.

Verse 24

मोदते नाकपृष्ठे तु अप्सरोगणसंकुले ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्क्षेत्रे पञ्चसरे मम ॥

Woh swarg mein khush rehta hai, jahan apsara log ghoomte hain. Agar koi Panchasara kshetra mein mar jaye, woh bhi wahi result pata hai.

Verse 25

देवलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ प्लक्षो वै तत्र सुश्रोणि शतशाखो महाद्रुमः ॥

Devlok chhod ke woh mere lok mein bada ban jata hai. Wahan ek bada ped hai, Plaksha naam ka. Uski sau branches hain.

Verse 26

सुफलैः शोभनैः कुम्भाकृतिभिर्बहुभिः फलैः ॥ बहवस्तत्र गच्छन्ति लाभलौल्‍येन मानवाः ॥

Us ped par bahut saare phal hain, achche aur sundar. Woh phal matke jaise dikhte hain. Log fayda ke chakkar mein wahan jaate hain.

Verse 27

फलं न लभते कश्चिन्मुक्त्वा भागवतं नरम् ॥ लभन्ते ये फलं तत्र मुक्ताः पापेन कर्मणा ॥

Par sach batao to wahan koi asli phal nahi pata, jab tak Bhagwan ke bhakt na ho. Jo log phal pate hain, woh paap se aazad ho jate hain.

Verse 28

मनुजा यं न पश्यन्ति रागलोभसमन्विताः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ॥

Log raag aur lobh mein phanse rehte hain, woh yeh baat samajhte nahi. Isliye yahan paani mein nahana chahiye. Pehle paanch din tak bhakti karo, phir snan karo.

Verse 29

मोदते सप्तद्वीपेषु गुह्यानि च स गच्छति ॥ अथ चेन्मुञ्चते प्राणान्प्रभाते गतकिल्बिषः ॥

Woh saaton dweep mein khush rehta hai. Woh chupe hue jagah bhi paa leta hai. Agar subah-subah uski maut ho jaaye, toh woh saare paap se aazaad ho jaata hai.

Verse 30

सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥

Woh saare bandhan chhod deta hai aur mere paas aa jaata hai. Ab ek achha sa baat suno. Main tumhe bata raha hoon, yeh suno.

Verse 31

प्रभासे यत्र शृण्वन्ति सागरे न म (ग) रं प्रति ॥ मकरास्तत्र दृश्यन्ते भ्रममाणा इतस्ततः ॥

Prabhas mein, samundar ke paas, log awaaz sunte hain. Woh awaaz magarmachh ki taraf nahi hoti. Wahan magarmachh idhar-udhar ghoomte dikhte hain.

Verse 32

॥ न किञ्चिदपराध्यन्ति स्नायमाना जले ततः ॥ अथात्र प्रक्षिपेत्पिण्डान्प्रसन्ने सलिले नरः ॥

Jab log wahan paani mein nahate hain, koi galti nahi hoti. Phir shaant paani mein pind daal dena chahiye.

Verse 33

असम्प्राप्ते च गृह्णन्ति एवमेतन्न संशयः ॥ पापकर्मरतस्यापि न गृह्णन्ति जलं प्रति ॥

Jab cheez sahi tarah se milti hai, woh use le lete hain, isme koi shak nahi. Lekin jo aadmi buri harkaton mein laga rehta hai, uska toh paani bhi woh nahi lete.

Verse 34

धर्मात्मनां च गृह्णन्ति पिण्डमेव न संशयः ॥ पञ्चपिण्डमिति ख्यातं तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥

Jo log seedhe dil wale hote hain, unka pinda woh zaroor lete hain, isme koi shak nahi. Log isse paanch pinda kehte hain. Ismein ek raaz chupa hai jo bahut badi cheez hai.

Verse 35

अगाधस्याप्यपारस्य क्रोशविस्तार एव च ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

Yeh paani bahut gehra hai, koi end nahi hai. Lekin ek kosh tak faila hua hai. Wahan jo aadmi paanch time apna kaam kar chuka hai, woh nahana chahiye.

Verse 36

मोदते शक्रलोके स एवमेतन्न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्पञ्चकुण्डे यशस्विनि ॥

Woh Indra ke duniya mein khush rehta hai, isme koi shak nahi. Phir bade log, is paanch kund wali jagah par apni jaan chhod dete hain.

Verse 37

न पश्येत्पापकर्मा वै शुभकर्मैव पश्यति ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने च दिवाकरे ॥

Jo bura karta hai woh yeh jagah nahi dekh sakta. Sirf jo accha karta hai woh dekh sakta hai. Chaubees tarikh aur barah tarikh ko, jab dophar mein sooraj sar par ho.

Verse 38

रौप्यं सुवर्णकं पद्मं दृश्यते नात्र संशयः ॥ क्षेत्रं संगमनं नाम तस्मिंस्तीर्थे परं मम ॥

Wahan chandi aur sone ka kamal dikhta hai, isme koi shak nahi hai. Yeh jagah Sangamana naam ki hai. Us tirth par mera sabse bada updesh hai.

Verse 39

चतुर्धाराः पतन्त्यत्र मणिपूरगिरिं श्रिताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत चतुर्भक्तोषितो नरः ॥

Manipura parvat se char nadiyan yahan girti hain. Jo insaan char baar vrat aur puja kar chuka hai, woh yahan bhagwan ko snan karaye.

Verse 40

वैखानसेषु लोकेषु मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम भक्तिपरायणः ॥

Woh Vaikhanasa lok mein khush rehta hai, isme koi shak nahi hai. Phir jab yahan jaan chhodta hai, woh mera pakka bhakt hota hai.

Verse 41

त्यक्त्वा वैखानसान् लोकान्मम लोकं स गच्छति ॥ तत्रापि परमाश्चर्यं कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥

Vaikhanasa lok chhod ke woh mera lok jaata hai. Wahan bhi ek bahut badi baat hai, suno main batata hoon.

Verse 42

दृश्यन्ते यानि कुण्डेषु मणिपूरगिरौ तथा ॥ प्रक्षीयमाणे पापे तु नयते तज्जलं भुवि ॥

Manipura parvat ke kundon mein jo kuch dikhta hai, woh sab paani ke saath zameen par aata hai. Jab paap khatam hota hai, yeh paani asar dikhata hai.

Verse 43

स्नायमानेषु पापेषु न पतॆत्तद्यथा पुरा ॥ हंसकुण्डेति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥

Jab log naha ke apne paap dhote hain, toh wapas us paap mein nahi girta. Yeh jagah Hamsakund ke naam se jaani jaati hai. Yeh mera sabse bada dharam sthan hai.

Verse 44

धारा चैका पतत्यत्र मणिपूरगिरौ श्रिता ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

Yahan ek nadi gir rahi hai, Manipur pahad ke paas. Jo koi chh mahine tak wahin rehta hai, woh wahan bhagwan ko snan karwata hai.

Verse 45

मुक्तसङ्गो महाभागे मोदते वरुणालये ॥ अथात्र मुंचते प्राणान् हंसकुण्डे वरानने ॥

Jo insaan duniya ke bandhan se aazaad ho jaata hai, woh Varun ke ghar khush rehta hai. Agar koi Hamsakund mein mar jaata hai, toh bhi uska bhala hi hota hai.

Verse 46

शुद्धाः पश्यन्ति मनुजाः पापकर्मा न पश्यति ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने च दिवाकरे ॥

Jinke dil saaf hain woh is jagah ko dekh sakte hain. Paap karne wale log isko nahi dekh paate. Yeh chobees aur baarah ki tithi ko dikhta hai, jab dophar mein sooraj khada hota hai.

Verse 47

हंसाश्चैवात्र दृश्यन्ते चन्द्रकुण्डसमप्रभाः ॥ हंसान्पश्यति यस्तत्र भ्रममाणानितस्ततः ॥

Yahan hans bhi dikhte hain, Chandrakund jaisi chamak ke saath. Jo koi wahin hanson ko ghoomte dekh leta hai, uska kaam ban jaata hai.

Verse 48

लभन्ते ते परां सिद्धिं धरे नास्त्यत्र संशयः ॥ कदम्बमिति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

Woh log sabse badi siddhi paa jaate hain. Isme koi shak nahi hai. Us kshetra mein mera sabse bada sthan hai jise log Kadamba kehte hain.

Verse 49

मोदते ऋषिलोकॆषु पुण्यात्मा वै न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

Punya wala aadmi rishiyon ke duniya mein khush rehta hai, isme koi shak nahi. Agar koi yahan apni jaan de de, bahut mushul kaam karke.

Verse 50

वृष्णयो यत्र वै शुद्धाः संप्राप्ताश्च ममालयम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत चतुःकालोषितो नरः ॥

Jahan Vrishni log saaf ho ke mere paas pahunch gaye the. Wahan koi bhi aadmi char baar puja karke abhishek kare.

Verse 51

ऋषिलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥

Rishiyon ki duniya chhod ke woh mere paas aa jaata hai. Ab ek achhi baat suno jo main batata hoon.

Verse 52

कदम्बात्पतते धारा तत्र पूर्वविनिःसृता ॥ स कदम्बो महाभागे माघमासस्य द्वादशी ॥

Kadamba se paani girta hai, bahut purane zamane se. Yeh Kadamba Magh mahine ki baras ki baarahvin tarikh pe khaas hai.

Verse 53

पुष्पाणि वै प्रकटयत्युदयस्थे दिवाकरे ॥ ये वा लभन्ते तत्पुष्पं मम मार्गानुसारिणः ॥

Jab sooraj nikalta hai, phool khilne lagte hain. Jo log mere raaste par chalte hain, woh us phool ko paate hain.

Verse 54

ते लभन्ते परां सिद्धिमेवमेतन्न संशयः ॥ चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

Woh log sabse badi siddhi paate hain, isme koi shak nahi. Us jagah ka naam Chakratirtha hai. Wahan mera sabse bada sthaan hai.

Verse 55

दशवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके स मोदते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणाँल्लोभमोहविवर्जितः ॥

Das hazaar saal tak woh swarg mein khush rehta hai. Phir jab yahan jaan chhodta hai, toh lobh aur moh se aazaad hota hai.

Verse 56

सर्वान्स्वर्गान्समुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥

Woh saare swarg chhod ke mere paas aata hai. Ab main tumhe ek ajab baat batata hoon, dhyaan se suno.

Verse 57

अन्यथैतन्न पश्यन्ति मम कर्मपरायणाः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यामर्द्धरात्रे यशस्विनि ॥

Jo log mere kaam mein lage rehte hain, woh alag tarah se nahi dekhte. Yeh baat chobees aur baarah ki tareekh ko aadhi raat mein hoti hai.

Verse 58

श्रूयते तत्र निर्घोषो मनःकर्णसुखावहः ॥ सुगन्धो वहते वायुर्बहुमाल्यसमन्वितः ॥

Wahan ek aawaz suni deti hai jo mann aur kaan dono ko khush karti hai. Hawa meethi khushbu lekar chalti hai. Phoolon ki mala aur puja ka saaman bhi uske saath hai.

Verse 59

दुर्ल्लभः पापिनां चैव सुलभः पुण्यकर्मिणाम् ॥ तस्य चोत्तरपार्श्वेन अशोकश्च महाद्रुमः ॥

Bure logon ke liye yeh milna bahut mushkil hai. Par acche kaam karne walon ke liye aasan hai. Uske uttar taraf ek bada Ashok ped khada hai.

Verse 60

पुष्प्यते सोऽथ तत्रापि सूर्ये चाभ्युदिते सति ॥ ये तत्र लभते पुष्पं मम मार्गानुसारिणः ॥

Jab suraj nikalta hai, woh ped phool deta hai. Jo log mere bataye raaste par chalte hain, woh wahan phool paate hain. Yeh unke liye khaas hai.

Verse 61

ते लभन्ते परां सिद्धिं एवं भूमे न संशयः ॥ अस्ति रैवतकम् नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

Woh log sabse badi siddhi paate hain. Isme koi shak nahi. Ek jagah Raivatak naam ki hai. Us kshetra mein mera sabse bada sthaan hai.

Verse 62

सर्वलोकेषु विख्यातं यत्र विक्रीडितं मया ॥ बहुगुल्मलताकीर्णं बहुपुष्पैश्च शोभितम् ॥

Yeh jagah sab jagah jaani jaati hai. Main yahan khela karta tha. Yahan bahut saari bel-butiyan hain. Aur bahut phoolon se sajaa hai.

Verse 63

बहुवर्णशिलापङ्क्तिर्गुहाश्चापि दिशो दश ॥ वाप्यश्च कन्दराश्चैव देवानामपि दुर्लभाः

Wahan kaai rang ki patthar ki line padi hai. Das dishaon mein gufaayein hain. Talab aur pahadiyon ke daare bhi hain. Yeh sab cheezein devataon ke liye bhi mushkil se milti hain.

Verse 64

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ सोमलोकं समुत्सृज्य मम लोकं प्रपद्यते

Phir jab koi insaan mera kaam karta rehta hai, yahan uski jaan chhooti hai. Woh Som lok ko chhod ke mere paas aata hai.

Verse 65

तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ पश्यन्ति मनुजाः सर्वे धर्मकामाः न संशयः

Ab ek achhi baat suno. Yahan ek ajab baat hai jo main batata hoon. Jo log dharam chahte hain woh sab ise dekh sakte hain. Isme koi shak nahi.

Verse 66

पतन्ति सर्ववृक्षाणां पत्राणि सुबहून्यपि ॥ एकं चापि न दृश्येत प्रसन्नं याति तज्जलम्

Wahan pedon ke patte girte hain, bahut saare. Lekin paani mein ek bhi nahi dikhta. Woh paani saaf rehta hai.

Verse 67

स च पूर्वेण पार्श्वेन शोभते वै महाद्रुमः ॥ अपरो मम पार्श्वेन देवानामपि दुर्लभः

Purv disha mein ek bada ped khada hai jo accha lagta hai. Mere paas dusra ped hai jo devataon ko bhi nahi milta.

Verse 68

पञ्चक्रोशसुविस्तारः शोभते वै महाद्रुमः ॥ पद्मैश्चैवोत्पलैश्छन्नं सुगन्धिकुसुमैः सह

Ek bada ped hai jo paanch kros tak faila hai. Yeh bahut accha dikhta hai. Uske upar kamal aur neele kamal khile hain. Mehekta hua phool bhi uske saath hain.

Verse 69

बहुमत्स्यजलाकीर्णं सर्वतस्तु फलान्वितम् ॥ शिलातलगुहाच्छन्नं सुगन्धिकुसुमैः सह

Usme bahut saari machhliyan aur paani bhara hai. Charo taraf phal lage hain. Patthar aur gufaayein bhi hain wahan. Mehekta hua phool bhi uske saath hain.

Verse 70

तत्राभिषेकं कुर्वीत अष्टभक्तोषितो नरः ॥ मोदते नन्दने दिव्ये अप्सरोभिः समन्विते

Wahan jaake insaan ko abhishek karna chahiye. Yeh aath tarah ke niyam follow karne ke baad karna hai. Phir woh us divya bagicha mein khush rehta hai. Wahan apsara bhi rehti hain.

Verse 71

अत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ पश्यन्ति मनुजाः सर्वे धर्मकामाः न संशयः

Sunno bhai, main ek acchi baat batata hoon. Jo log dharam chahte hain woh sab yeh dekh sakte hain. Isme koi shak nahi hai.

Verse 72

मध्याह्ने च पुनः पूर्णश्चार्धरात्रे समो वहेत् ॥ वर्धते क्षीयते चैव यथैव च महोदधिः

Dopahar mein yeh poora bhar jata hai. Aadhi raat ko level aa jata hai. Yeh badhta hai aur ghat-ta bhi hai. Jaise samundar hota hai waise hi.

Verse 73

पश्येत् तु शुभकर्मा च पापकर्मा न पश्यति ॥ दृश्यते च महाभागे अस्तमेते दिवाकरे ॥

Jo acha kaam karta hai woh use dekh sakta hai. Jo bura kaam karta hai woh nahi dekh sakta. Bhagwan, yeh jab suraj doob raha hota hai tab dikhta hai.

Verse 74

यस्तत्र लभते पुष्पं मम मार्गानुसारकः ॥ स लभेत परां सिद्धिमेवं भूमे न संशयः ॥

Jo wahan phool paata hai aur mera raasta follow karta hai, woh sabse badi siddhi paa leta hai. Dharti, isme koi shak nahi.

Verse 75

विष्णुसंक्रमणं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ विद्धोऽस्मि यत्र व्याधेन स्वमूर्त्तिं चास्थितः पुनः ॥

Mere us pavitra kshetra mein ek jagah hai jise Vishnu Sankraman kehte hain. Wahan ek shikari ne mujhe teer maara tha, phir maine wapas apna asli roop liya.

Verse 76

तत्र कुण्डं महाभागे मणिपूरगिरा श्रुतम् ॥ धारा चैका पतत्यत्र लाभालाभविवर्जितः ॥

Wahan ek kund hai jiska naam Manipuragira hai. Usmein ek dhaara girti hai. Jo wahan jaata hai woh na faayda sochta hai na nuksan, bas bhakti mein laga rehta hai.

Verse 77

सूर्यलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि विष्णुं शत्रुगणेश्वरम् ॥

Suraj ki duniya chhod ke jo mere duniya mein aata hai, uski bahut izzat hoti hai. Wahan main ek ajab baat batata hoon, Vishnu ke baare mein jo dushmanon ke bhi malik hain.

Verse 78

पापिनां यस्तु दुर्दर्शः सुदृश्यः पुण्यचारिणाम् ॥ तस्य दक्षिणपार्श्वेन अश्वत्थो वै महाद्रुमः ॥

Yeh cheez paapi logon ko dikhti nahi. Jo log acche kaam karte hain, unhe saaf dikhti hai. Iske daaye taraf ek bada ped hai, ashwattha.

Verse 79

चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने तु दिवाकरे ॥ फलते स यथान्यायं सर्वभागवतप्रियम् ॥

Mahina ke chobeesvin din, jab dopahar mein sooraj upar ho, tab yeh phal deta hai. Bhagwan ke bhakton ko yeh bahut pasand hai.

Verse 80

उच्चश्चैव विशालश्च मनोज्ञश्चैव शीतलः ॥ ये लभन्ते फलं तत्र मम मार्गानुसारिणः ॥

Yeh ped uncha hai, chaupa hai, accha lagta hai, aur thanda hai. Jo log wahan phal paate hain, woh mere raaste pe chalte hain.

Verse 81

ते लभन्ते परां सिद्धिमेवमेतन्न संशयः ॥ तस्मिन् क्षेत्रे महाभागे तिष्ठामि चोत्तरामुखः ॥

Woh log sabse badi siddhi paate hain, isme koi shak nahi. Us pavitra sthaan mein main uttar ki taraf muh karke rehta hoon.

Verse 82

त्रयस्तत्रैव तिष्ठामो द्वारकायां यशस्विनि ॥ तस्मिन् क्षेत्रे महाभागे त्रयो मोदामहे वयम् ॥

Hum teenon wahi rehte hain, Dwaraka mein. Us pavitra sthaan mein hum teenon khush rehte hain.

Verse 83

त्रिंशद्योजनविस्तारः सर्वतस्तु दिशो दश ॥ तत्र गत्वा वरारोहे ये मां द्रक्ष्यन्ति भक्तितः ॥

Yeh jagah tees yojan faili hui hai, daso dishaon mein. Wahan jaake jo log mujhe bhav ke saath dekhte hain, woh jaldi hi sabse badi jagah paa jaate hain.

Verse 84

अदीर्घेणैव कालेन प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥ आख्यानानां महाख्यानं शान्तीनां शान्तिरुत्तमा ॥

Zyada waqt nahi lagta, woh log sabse bada sthan paa jaate hain. Yeh katha sab kathao mein sabse badi hai, aur sab shantiyon mein sabse badi shanti hai.

Verse 85

धर्माणां परमो धर्मो द्युतिनां परमा द्युतिः ॥ लाभानां परमो लाभः क्रियाणां परमा क्रिया ॥

Sab dharamo mein yeh sabse bada dharam hai. Sab chamak mein yeh sabse badi chamak hai. Sab faayde mein yeh sabse bada faayda hai. Sab karamo mein yeh sabse bada karam hai.

Verse 86

यदीच्छेत्परमां सिद्धिं मम लोकं स गच्छति ॥ य एतत्पठते भद्रे कल्यमुत्थाय मानवः ॥

Jo insaan sabse badi siddhi chahta hai, woh mere paas aata hai. Jo subah uth ke yeh padhta hai, use woh phal milta hai.

Verse 87

सकुल्यास्तारितास्तेन सप्त सप्त च सप्त च ॥ एतत्ते कथितं भद्रे द्वारकायाः सुनिश्चितम् ॥

Uske saath uske poore khandan ka uddhar ho jaata hai, saat peedhiyan, aur phir aur saat, aur phir aur saat. Yeh baat maine tumhe Dwarka ke baare mein saaf saaf bata di hai.

Verse 88

उचितेनोपचारेण किमन्यत्परिपृच्छति ॥

Jab itna izzat aur pyaar se pooch rahe ho, toh aur kya baat chahiye? Sab clear hai.

Verse 89

श्रुतीनां परमं श्रेष्ठं तपसा च परं तपः ॥ एतन्मरणकालेऽपि मा कदाचित्तु विस्मरेत् ॥

Yeh sabse badi baat hai jo sunne mein milti hai. Yeh sabse bada tap bhi hai. Maut ke waqt bhi isse kabhi mat bhulna.

Verse 90

भविष्यति वरारोहे ईश्वरः सदृशो मम ॥ दुर्वासा इति विख्यातः शपिष्यति कुलं मम ॥

Ek aadmi hoga jo mujh jaisa hoga. Uska naam Durvasa hoga. Woh mere parivar ko shraap dega.

Verse 91

श्रुत्वा दुर्वाससः शापं ते च सर्वे कुमारकाः ॥ शापेन संतप्तधियो मामूचुर्भयसंयुताः ॥

Jab sab bacchon ne Durvasa ki baat suni, woh darr gaye. Us shraap se unka dimaag ghoom gaya. Woh sab mujhse darr ke baat karne lage.

Verse 92

ते लभन्ते परां सिद्धिं मम कर्मणि संस्थिताः ॥ प्रभासमिति विख्यातं तस्मिंस्तीर्थे परे मम ॥

Jab woh mere kaam mein lage rahenge, woh sabse bada fal paayenge. Mera ek tirth hai jiska naam Prabhasa hai. Woh bahut bada hai.

Verse 93

शक्रलोकं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥

Indra ke lok ko chhod ke woh mere paas aata hai. Ab ek baat suno, yahan ka ek kamal hai. Main tumhe batata hoon.

Verse 94

वारुणं लोकमुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि हंसकुण्डे यशस्विनि ॥

Varun ka lok chhod ke woh mere mein izzat paata hai. Ab Hamsakund ki baat batata hoon, wahan bada kamal hai.

Verse 95

पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मणिपूरसमाश्रिताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

Yahan paanch dhaarein gir rahi hain, Manipur se judi hui. Paanch time tak rah ke insaan ko wahan nahana chahiye.

Verse 96

तत्राभिषेकं कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥ गच्छेत्तु सोमलोकं तु कृतकृत्यो न संशयः ॥

Che time tak rah ke bhi wahan nahana chahiye. Uske baad woh Chandra ke lok jata hai, kaam ho gaya, koi shak nahi.

Verse 97

तस्य पश्चिमपार्श्वे तु बिल्वश्चैव महाद्रुमः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां स पुष्यति च निष्कलम् ॥

Uske peechhe west side mein ek bada Bilva ped hai. Chobeesvin Dwadashi ko woh poora khilta hai, koi kami nahi.

Verse 98

सर्वभागवतप्रीतिं समुद्रतटमाश्रितः ॥ अहं रामेण सहितः सा चाप्येकादशी शुभा ॥

Yeh jagah samundar ke kinare par hai. Bhagwan ke sab bhakt yahan khush hote hain. Main yahan Ram ke saath rehta hoon. Aur yeh Ekadashi bhi bahut achhi hai.