Varaha Purana 116.1: Adhyaya 116, Shloka 1

An Exposition on the Causes of Happiness and Suffering

Devanagari script

अथ सुखदुःखनिरूपणम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ मया प्रोक्तविधानॆन यस्तु कर्माणि कारयेत् ॥ तच्छृणुष्व महाभागे यो साफल्यमाप्नुयात्

Recitation with translationVaraha Purana 116.1

Transliteration

atha sukhaduḥkhanirūpaṇam|| śrīvarāha uvāca || mayā proktavidhānena yastu karmāṇi kārayet || tac chṛṇuṣva mahābhāge yo sāphalyam āpnuyāt

Translation

Ab main sukh-dukh ke baare mein batata hoon. Varaha bole, jo insaan mere bataye hue tarike se kaam karta hai, suno. Woh insaan apna kaam safal kar pata hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अथ: now/then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: मङ्गल/अनन्तरार्थक अव्यय (now/then)

• सुख-दुःख-निरूपणम्: exposition of happiness and sorrow
• सुख-दुःख-निरूपणम्: Karta (कर्ता) / Title (शीर्षक)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक) + निरूपण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; समासः (सुखदुःखयोः निरूपणम्)

• श्री-वराहः: Lord Varāha
• श्री-वराहः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + वराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् वराहः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन

• प्रोक्त-विधानेन: by the prescribed method (spoken)
• प्रोक्त-विधानेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रोक्त (प्र + वच् धातु से क्त) + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (प्रोक्तं विधानं येन)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha/Emphasis (निपात-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• कर्माणि: acts/rites
• कर्माणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचन

• कारयेत्: should cause (them) to be done
• कारयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + णिच् (causative)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; णिजन्त (causative: cause to do)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; निर्देश (that)

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञा), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• महाभागे: O fortunate lady
• महाभागे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक: महा + भाग)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; बहुव्रीहिः (महान् भागो यस्याः)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन

• साफल्यम्: success/fruitfulness
• साफल्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साफल्य (प्रातिपदिक: स + आफल्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• आप्नुयात्: may attain
• आप्नुयात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Vaiṣṇavism
• Didactic Narrative

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It functions as a chapter incipit, signaling a shift into analytic discourse (nirūpaṇa) typical of Purāṇic didactic structuring.

Which geographic location is identified?

None; the verse is programmatic and introduces a thematic discussion.

What is the primary ethical instruction?

Follow a taught discipline of action with attentive listening and understanding as prerequisites for meaningful outcomes.