Rig Veda 6.21.3: Mandala 6, Sukta 21, Mantra 3

Sukta 6.21

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional)

Devata: Indra (with Sūrya as allied power)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स इत्तमोऽवयुनं ततन्वत्सूर्येण वयुनवच्चकार । कदा ते मर्ता अमृतस्य धामेयक्षन्तो न मिनन्ति स्वधावः ॥

Recitation with translationRig Veda 6.21.3

Transliteration

sa it tamo 'vayunaṃ tatanvat sūryeṇa vayunavat cakāra | kadā te martā amṛtasya dhāma iyakṣanto na minanti svadhāvaḥ ||

Translation

Usne andhera door kar diya, jahan kuch saaf nahi dikhta tha. Suraj laa ke usne sab saaf kar diya. Ab sawal hai ki kab tak log amrit ki jagah pe haath jodenge aur kab tak unki taakat kam nahi hogi? Hey swayan ki taakat wale, yeh kab hoga?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात) अथवा इद् (निपात-रूप)

• तमः: best, most excellent
• तमः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: तम (सर्वोत्तम/अतिशयार्थक-प्रातिपदिक; ‘तम’ = most)

• अवयुनम्: (his) wondrous/secret device, stratagem
• अवयुनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अवयुन (प्रातिपदिक; a- + वयुन ‘skill, device, plan’)

• ततन्वत्: spreading, extending
• ततन्वत्: कर्तृ (सः … ततन्वत् = ‘he, spreading…’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √तन् (तनु॒) ‘to stretch, spread’

• सूर्येण: with/by the Sun
• सूर्येण: करण
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• वयुनवत्: endowed with skill/wise device
• वयुनवत्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वयुनवत् (प्रातिपदिक; वयुन + वत् ‘possessing’)

• चकार: he has made, he fashioned
• चकार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति) ‘to do, make’

• कदा: when?
• कदा: —
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (अव्यय)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वद्

• मर्ताः: mortals
• मर्ताः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मर्त (प्रातिपदिक)

• अमृतस्य: of immortality, of the immortal (state)
• अमृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• धाम: abode, station
• धाम: कर्म
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक; ‘seat, abode, ordinance, splendor’)

• ईयक्षन्तः: worshipping, sacrificing
• ईयक्षन्तः: कर्तृ (मर्ताः … ईयक्षन्तः = ‘mortals worshipping…’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √यज् (यजति) ‘to worship, sacrifice’ (वैदिक: desiderative/iterative nuance possible)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)

• मिनन्ति: they diminish/violate
• मिनन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मि/√मिन् (मिनोति/मिनाति) ‘to diminish, injure, transgress’

• स्वधावः: possessing svadhā (own power/ritual potency)
• स्वधावः: कर्तृ-विशेषणम् (मर्ताः) / कर्तृ (उपपद-भावे)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक; ‘own power/impulse; ritual Svadhā’) + वस्/वत् (possessive) → स्वधावन्