
Sukta 6.1
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.1)
Agni
Triṣṭubh
Yeh mantra Agni ko pukarta hai jo sabse pehle achhi soch jagata hai. Agni hota hai woh pujari jo yagya ko sahi banata hai. Ismein Agni ki taqat ki tareef hai jo sabko kheench leti hai. Agni roshni deta hai aur logon ko sahi rasta dikhata hai. Woh logon ko deviyon ke paas le jata hai. Ant mein Agni se maanga hai ki woh humein dhan aur sukh de.
Mantra 1
त्वं ह्यग्ने प्रथमो मनोतास्या धियो अभवो दस्म होता । त्वं सीं वृषन्नकृणोर्दुष्टरीतु सहो विश्वस्मै सहसे सहध्यै ॥
Agni, tum pehle soch ke banaye ho, yeh badi baat hai. Tumne yeh drishti di aur puja ka kaam kiya. Tumne ek aisi taakat banayi jo koi rok nahi sakta. Yeh taakat sabke liye hai, taakat ko bhi taakat milti hai, sab kuch jeetne ke liye.
Mantra 2
अधा होता न्यसीदो यजीयानिळस्पद इषयन्नीड्यः सन् । तं त्वा नरः प्रथमं देवयन्तो महो राये चितयन्तो अनु ग्मन् ॥
Phir puja karne wala baith gaya, woh sabse accha tha. Usne Ila ki jagah li, woh puja layak tha. Log jo bhagwan ko dhundhte the, woh Agni ke peeche chale gaye. Unhone badi sampatti chahiye aur use jaagna tha.
Mantra 3
वृतेव यन्तं बहुभिर्वसव्यैस्त्वे रयिं जागृवांसो अनु ग्मन् । रुशन्तमग्निं दर्शतं बृहन्तं वपावन्तं विश्वहा दीदिवांसम् ॥
Log uske peeche chale gaye jaise koi manzil mil gayi ho, aur uske saath dhan bhi mila. Woh Agni ki chamak dekh rahe the, woh bada aur chamakdaar tha. Woh aag le ke chal raha tha, har din jalta rehta tha.
Mantra 4
पदं देवस्य नमसा व्यन्तः श्रवस्यवः श्रव आपन्नमृक्तम् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियानि भद्रायां ते रणयन्त संदृष्टौ ॥
Logon ne bhagwan ke paas jaana seekha aur unki mahatva paayi. Unhone apna naam bana liya jo kabhi nahi toota. Yagya ke liye naam rakh diye gaye. Bhagwan ke sahi nazar mein sab khush hain.
Mantra 5
त्वां वर्धन्ति क्षितयः पृथिव्यां त्वां राय उभयासो जनानाम् । त्वं त्राता तरणे चेत्यो भूः पिता माता सदमिन्मानुषाणाम् ॥
Dharti par rehne wale log tumhe bada karte hain. Dono tarah ki daulat tumhe badhaati hai. Tum bachane wale ho jab koi mushkil aaye. Tum insaan ke liye baap aur maa jaise ho.
Mantra 6
सपर्येण्यः स प्रियो विक्ष्वग्निर्होता मन्द्रो नि षसादा यजीयान् । तं त्वा वयं दम आ दीदिवांसमुप ज्ञुबाधो नमसा सदेम ॥
Agni bhagwan sabko pyaara hai aur sabki seva ka haqdaar hai. Woh purohit ban ke baith gaya hai yagya ke liye. Ghar mein chamakta hua Agni ke paas hum jhuk ke aate hain. Namaste karke uske saamne baithte hain.
Mantra 7
तं त्वा वयं सुध्यो नव्यमग्ने सुम्नायव ईमहे देवयन्तः । त्वं विशो अनयो दीद्यानो दिवो अग्ने बृहता रोचनेन ॥
Agni, hum tumhe chahte hain kyunki tum naya raasta dikhate ho. Tumhari kripa chahte hain aur bhagwan ke paas jaana chahte hain. Tum logon ko sahi raaste pe le jaate ho. Aasman ki roshni mein chamak ke.
Mantra 8
विशां कविं विश्पतिं शश्वतीनां नितोशनं वृषभं चर्षणीनाम् । प्रेतीषणिमिषयन्तं पावकं राजन्तमग्निं यजतं रयीणाम् ॥
Agni bhagwan sabka gyata hai aur purane khandaan ka mukhiya hai. Woh taakat wala hai aur logon mein sabse bada hai. Aage badhta hai aur sabko saath le ke chalta hai. Chamakta hua Agni bhagwan daulat ka raja hai.
Mantra 9
सो अग्न ईजे शशमे च मर्तो यस्त आनट् समिधा हव्यदातिम् । य आहुतिं परि वेदा नमोभिर्विश्वेत्स वामा दधते त्वोतः ॥
Jo insaan Agni ke paas samidha lekar aata hai aur havan karta hai, woh shaant ho jaata hai. Jo insaan yeh jaanta hai ki puja kaise karni hai, woh sab achhi cheezein pa leta hai. Agni uski hifazat karte hain.
Mantra 10
अस्मा उ ते महि महे विधेम नमोभिरग्ने समिधोत हव्यैः । वेदी सूनो सहसो गीर्भिरुक्थैरा ते भद्रायां सुमतौ यतेम ॥
Agni, hum tumhare aage jhukte hain kyunki tum bahut bade ho. Hum samidha aur ghee se havan karte hain. Hum shabd aur geet se tumhare liye vedi banate hain. Humein ummeed hai ki hum tumhare paas pahunch jaayenge aur tumhari kripa se achha raaste par chalenge.
Mantra 11
आ यस्ततन्थ रोदसी वि भासा श्रवोभिश्च श्रवस्यस्तरुत्रः । बृहद्भिर्वाजैः स्थविरेभिरस्मे रेवद्भिरग्ने वितरं वि भाहि ॥
Agni, tumne duniya ko apni roshni se bhar diya hai. Tumhari badai sab jagah phaili hai. Ab bhi humein aur roshni do. Tumhari taakat badi aur mazboot hai. Tumhare paas dhan aur chamak hai, woh humein bhi do.
Mantra 12
नृवद्वसो सदमिद्धेह्यस्मे भूरि तोकाय तनयाय पश्वः । पूर्वीरिषो बृहतीरारेअघा अस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥
Agni, tum dhan ke malik ho. Humein hamesha taakat do taaki hum logon mein kaam aayen. Humaare bacchon aur parivar ko bhi taakat do. Jo cheezein buri nahi hai, woh humein milen. Humein achhi badai aur achha naam mile.
Mantra 13
पुरूण्यग्ने पुरुधा त्वाया वसूनि राजन्वसुता ते अश्याम् । पुरूणि हि त्वे पुरुवार सन्त्यग्ने वसु विधते राजनि त्वे ॥
Agni, tumhare zariye hum bahut saara dhan paayen. Tum raja ho, tumhare paas dhan hai. Tumhare paas bahut saari cheezein hai jo logon ko dete ho. Tum khud dhan ho, aur tum raja ho. Tumhare bhakt ko sab kuchh milta hai.
It presents Agni as the fire that awakens inspired understanding (dhī), carries the offering as Hotṛ, and leads people toward the divine order; it asks him for strength and abundant prosperity.
Because the hymn treats sacred fire as the power that kindles insight and right intention—making the mind fit for worship and for alignment with ṛta (cosmic truth/order).
It can be recited at the start of a homa or simple lamp/fire offering to invoke clarity, protection, and auspicious beginnings, ending with a prayer for well-being and resources used in righteous ways.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.