Rig Veda 4.43.2: Mandala 4, Sukta 43, Mantra 2

Sukta 4.43

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

को मृळाति कतम आगमिष्ठो देवानामु कतमः शम्भविष्ठः । रथं कमाहुर्द्रवदश्वमाशुं यं सूर्यस्य दुहितावृणीत ॥

Recitation with translationRig Veda 4.43.2

Transliteration

kó mṛḷāti katamá ā́gamiṣṭho devā́nām u katamáḥ śámbhaviṣṭhaḥ | ráthaṃ kám āhur dravád-aśvam āśúṃ yáṃ sū́ryasya duhitā́vṛṇīta ||

Translation

Kaun khushi dega? Devtaon mein se kaun sabse jaldi aata hai aur sabse accha hai? Surya ki beti ne ek tez ratha chuna hai. Uske ghode bhaagte hain. Woh ratha tumhare bulane par aata hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कः: who?
• कः: कर्तृ (प्रश्नकर्ता) / विषयः
• Type: Pronoun
• Root: क (प्रश्न-प्रातिपदिक) / किम्

• मृळाति: is gracious / shows mercy
• मृळाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मृळ् (धातु) "to be gracious, to show mercy"

• कतमः: which (one) / who among (them)?
• कतमः: कर्तृ (प्रश्नकर्ता) / विषयः
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: कतम (प्रश्न-प्रातिपदिक) < क + तम

• आगमिष्ठः: the most coming / most ready to come (most approachable)
• आगमिष्ठः: विशेषणम् (कतमः इत्यस्य)
• Type: Adjective (superlative)
• Root: आ-गम् (धातु) + इष्ठ (तमप्-प्रत्यय; superlative) → आगमिष्ठ

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• उ: indeed / then
• उ: सम्बन्धक/बलवाचक (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• कतमः: which (one)?
• कतमः: कर्तृ (प्रश्नकर्ता) / विषयः
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: कतम (प्रश्न-प्रातिपदिक)

• शम्भविष्ठः: most beneficent / most welfare-bringing
• शम्भविष्ठः: विशेषणम् (कतमः इत्यस्य)
• Type: Adjective (superlative)
• Root: शम् (अव्यय/प्रातिपदिक ‘welfare’) + भव (धातु) + इष्ठ (तमप्) → शम्भविष्ठ

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म (आहुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• कम्: whom? / which one?
• कम्: कर्म/विषयः (आहुः—‘whom do they call…’)
• Type: Pronoun
• Root: क (प्रश्न-प्रातिपदिक) / किम्

• आहुः: they have said / they call
• आहुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अह्/आह् (धातु) "to say"

• द्रवदश्वम्: having running horses / with swift horses
• द्रवदश्वम्: विशेषणम् (रथम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: द्रवत् (कृदन्त ‘running’) + अश्व (प्रातिपदिक) → द्रवदश्व

• आशुम्: swift
• आशुम्: विशेषणम् (रथम्)
• Type: Adjective
• Root: आशु (प्रातिपदिक)

• यम्: whom/which (that)
• यम्: कर्म (वृणीत इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सूर्यस्य: of Sūrya (the Sun)
• सूर्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• दुहिता: daughter
• दुहिता: कर्तृ (वृणीत इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दुहितृ (प्रातिपदिक)

• वृणीत: chooses
• वृणीत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु) "to choose"