Rig Veda 3.46.2: Mandala 3, Sukta 46, Mantra 2

Sukta 3.46

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

महाँ असि महिष वृष्ण्येभिर्धनस्पृदुग्र सहमानो अन्यान् । एको विश्वस्य भुवनस्य राजा स योधया च क्षयया च जनान् ॥

Recitation with translationRig Veda 3.46.2

Transliteration

mahā́m̐ asi mahiṣa vṛ́ṣṇyebhir dhana-spṛ́d ugra sáhamāno anyā́n | éko víśvasya bhúvanasya rājā́ sá yódhayā ca kṣáyayā ca jánān ||

Translation

Indra, tu bahut bada hai. Teri taakat hai, dhan hai. Tu dusron ko harata hai. Tu akela poori duniya ka raja hai. Tu logon ko ladne bhej sakta hai aur unhe theek jagah bitha sakta hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महान्: great
• महान्: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: अख्यात (सम्बन्ध/अस्तित्व)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• महिष: O mighty one / O bull
• महिष: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• वृष्ण्येभिः: with manly powers / with strength
• वृष्ण्येभिः: करण
• Type: Noun
• Root: वृष्ण्य (प्रातिपदिक; ‘वृष्णि’/‘वृष्ण्य’ = वीर्य/बल)

• धनस्पृत्: winning/attaining wealth
• धनस्पृत्: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: धन- + स्पृश् (धातु) → स्पृत् (कृदन्त, ‘स्पृश्’ से)

• उग्र: fierce
• उग्र: विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• सहमानः: overpowering / prevailing
• सहमानः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (present middle)
• Root: सह् (धातु) → सहमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• अन्यान्: others (rivals)
• अन्यान्: कर्म
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• एकः: alone / one
• एकः: कर्तृ
• Type: Numeral/Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• विश्वस्य: of all
• विश्वस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (genitive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवनस्य: of the world / of existence
• भुवनस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; √भू)

• राजा: king
• राजा: कर्तृ (समासार्थे ‘एकः … राजा’)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ (अनुवाद/अनुसंधान)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• योधयात्: should cause to fight / should battle
• योधयात्: अख्यात (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युध् (धातु) → योधय (णिच्-प्रयोग, causative)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• क्षययात्: should cause to dwell/settle; should make to abide
• क्षययात्: अख्यात (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु ‘क्षय’/‘क्षि’ = क्षय/निवास/क्षपण) → क्षयय (णिच्-प्रयोग, causative)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• जनान्: people / tribes
• जनान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)