Rig Veda 3.30.4: Mandala 3, Sukta 30, Mantra 4

Sukta 3.30

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं हि ष्मा च्यावयन्नच्युतान्येको वृत्रा चरसि जिघ्नमानः । तव द्यावापृथिवी पर्वतासोऽनु व्रताय निमितेव तस्थुः ॥

Recitation with translationRig Veda 3.30.4

Transliteration

tváṃ hí ṣmā cyāváyann ácyutāny éko vṛtrā́ cárasi jíghnamānaḥ | táva dyā́vā-pṛthivī́ párvatāso ’nú vratā́ya nímitā iva tasthuḥ ||

Translation

Tum akela ho, par sabse bade ho. Jo hilta nahi hai use hila dete ho. Vritra jaisi taakaton ko tod dete ho. Aasman, dharti, pahad sab tumhare aage jhukte hain. Tumhara kaam seedha hai, sachcha hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• ष्मा: (emphatic particle)
• ष्मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: ष्मा (वैदिक निपात)

• च्यावयन्: causing to move/shake, dislodging
• च्यावयन्: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: च्यव् (धातु) → च्यावयति (णिच्-प्रयोग, causative)

• अच्युतानि: the unshaken/immovable (things/ones)
• अच्युतानि: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अच्युत (कृदन्त/विशेषण; a- + च्युत, √च्यव्)

• एकः: alone, single
• एकः: कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्यावाचक/विशेषण)

• वृत्रा: Vṛtras (obstacles/foes)
• वृत्रा: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (नाम; दैत्य/शत्रु)

• चरसि: you move/go about
• चरसि: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• जिघ्नमानः: striking, slaying
• जिघ्नमानः: कर्तृ (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: हन् (धातु) → जिघ्न (प्रेसेंट-स्टेम) + शानच्

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
• Type: Noun (compound)
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास: द्यौ/दिव् + पृथिवी)

• पर्वतासः: mountains
• पर्वतासः: कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (नाम)

• अनु: according to, following
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• व्रताय: to/for the ordinance, command
• व्रताय: सम्प्रदान (उद्देश्य/अनुगमन-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: व्रत (नाम)

• निमितेव: as if on a fixed mark/measure
• निमितेव: अधिकरण (उपमान-आधारः)
• Type: Adjective + Indeclinable
• Root: निमित (कृदन्त; नि-√मा ‘measure/mark’ → ‘appointed/marked’) + इव

• तस्थुः: stood, remained in place
• तस्थुः: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → तस्थौ/तस्थुः (परफेक्ट)