Rig Veda 3.2.13: Mandala 3, Sukta 2, Mantra 13

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni (installed by Mātariśvan)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥

Recitation with translationRig Veda 3.2.13

Transliteration

ṛtā́vānaṃ yajñíyaṃ vípram ukthyàm ā́ yaṃ dadhé mātáriśvā diví kṣáyam | táṃ citrá-yāmam hárikeśam īmahe sudī́tim agníṃ suvitā́ya návyase ||

Translation

Hum us Agni ko bulate hain jo sach ka palan karta hai. Yagya ke layak hai, jisko gyan hai, jiske liye gaana banta hai. Matarishvan ne use aasmaan mein sthaan diya tha. Woh bahut jagah jaata hai, uske baal sone jaise hain. Woh chamakta hai, humein aage badhne ke liye saaf raasta dikhata hai.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतावानम्: the ṛta-possessing, truthful/ordered one
• ऋतावानम्: कर्म (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ऋतावन् (प्रातिपदिक; ऋत + वान्)

• यज्ञियम्: worthy of sacrifice, sacrificial
• यज्ञियम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ)

• विप्रम्: the inspired sage/poet
• विप्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• उक्थ्यम्: to be praised with hymns (uktha-worthy)
• उक्थ्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• यम्: whom
• यम्: कर्म (दधे इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दधे: has placed/established
• दधे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• मातरिश्वा: Mātariśvan (the bringer of Agni/wind-deity figure)
• मातरिश्वा: कर्तृ (दधे इत्यस्य)
• Type: Noun (proper name)
• Root: मातरिश्वन् (प्रातिपदिक)

• दिवि: in heaven, in the sky
• दिवि: अधिकरण (दधे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक)

• क्षयम्: dwelling, abode
• क्षयम्: कर्म (दधे इत्यस्य; ‘dwelling/abode’ as what is set/assigned)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक; √क्षि ‘dwell’/‘abide’ > ‘dwelling’)

• तम्: him
• तम्: कर्म (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चित्रयामम्: of wondrous courses/paths (varied-going)
• चित्रयामम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: चित्रयामन् (प्रातिपदिक; चित्र + यामन्)

• हरिकेशम्: having tawny hair/flames
• हरिकेशम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: हरिकेश (प्रातिपदिक; हरि + केश)

• ईमहे: we implore/worship
• ईमहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईम्/इ (धातु; ‘to seek, implore, worship’—Vedic)

• सुदीतिम्: well-kindled, brightly shining
• सुदीतिम्: कर्म (अग्निम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सुदीति (प्रातिपदिक; सु + दीति)

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: कर्म (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• सुविताय: for good passage/welfare/prosperity
• सुविताय: सम्प्रदान (ईमहे—‘for’)
• Type: Noun
• Root: सुवित (प्रातिपदिक; सु + वित ‘finding/way’)

• नव्यसे: for the new/ever-fresh one
• नव्यसे: सम्प्रदान (अग्नये/अग्निम् प्रति भावः—‘for the ever-new one’)
• Type: Adjective
• Root: नव्य (प्रातिपदिक)