Opening the text

Sukta 10.8
Agni
Trishtubh (probable; needs verification)
Is mantra mein Agni ki taarif hai jo aasman aur dharti ke beech apni roshni failata hai. Agni paani mein bhi badhta hai aur dharam ki raksha karta hai. Isme Agni ko roshni wala, kanoon ka palan karne wala aur samajhdar bataya gaya hai. Varuna jaisa ban kar woh sab ka dhyan rakhta hai. Yeh bhi bataya gaya ki Indra ne Vishwaroop ko haraya tha. Isse yeh pata chalta hai ki sahi power hamesha jeetti hai. Agni humari puja ko devtaon tak pahunchata hai.
Mantra 1
प्र केतुना बृहता यात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति । दिवश्चिदन्ताँ उपमाँ उदानळपामुपस्थे महिषो ववर्ध ॥
Agni bohot badi roshni lekar nikla hai, jaise koi jhanda le ke chal raha ho. Woh bail ki tarah awaaz kar raha hai, duniya ke taraf. Woh aasmaan ke kinare tak pahunch gaya, aur usse bhi aage badh gaya. Paani mein use bada kiya gaya, woh bohot takatwar hai.
Mantra 2
मुमोद गर्भो वृषभः ककुद्मानस्रेमा वत्सः शिमीवाँ अरावीत् । स देवतात्युद्यतानि कृण्वन्त्स्वेषु क्षयेषु प्रथमो जिगाति ॥
Agni jab paida hua toh khush hua, jaise ek taakatwar bail. Woh bachche jaisa hai jo thaka nahi, jo bhaagta hai aur aawaz nikaalta hai. Woh sabse pehle bhagwan ke paas jaata hai. Apne ghar mein sabse aage chalta hai, aur bhagwan ke liye raasta banata hai.
Mantra 3
आ यो मूर्धानं पित्रोररब्ध न्यध्वरे दधिरे सूरो अर्णः । अस्य पत्मन्नरुषीरश्वबुध्ना ऋतस्य योनौ तन्वो जुषन्त ॥
Agni ne dono mata-pita ke sar ka hissa liya aur use yagya mein rakh diya. Woh sooraj jaisi chamak ke saath paani mein bahaav laaya. Uski raah mein laal taakat hai, ghode jaisi tez, jo dharam ki god mein khush rehti hai, apne shareer mein.
Mantra 4
उषौषो हि वसो अग्रमेषि त्वं यमयोरभवो विभावा । ऋताय सप्त दधिषे पदानि जनयन्मित्रं तन्वे स्वायै ॥
Agni, tu har subah sabse pehle jaata hai. Tu dono taakaton mein chamakta hai. Dharam ke liye tune saat kadam rakhe. Tune Mitra ko paida kiya, jo tera apna roop hai.
Mantra 5
भुवश्चक्षुर्मह ऋतस्य गोपा भुवो वरुणो यदृताय वेषि । भुवो अपां नपाज्जातवेदो भुवो दूतो यस्य हव्यं जुजोषः ॥
Tu duniya ki aankh ban jaata hai, dharam ka rakshak. Tu Varuna ban jaata hai jab dharam ko apna leta hai. Tu paani ka beta hai, Jatavedas. Tu doot ban jaata hai jo bhagwan ki bhent khushi se leta hai.
Mantra 6
भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः । दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वामग्ने चकृषे हव्यवाहम् ॥
Tu yagya ka aur duniya ka leader hai. Achhi taakaton ke saath jud ke chalta hai. Aasmaan mein tera sar hai, chamakta hua. Agni, tune apni jeebh banayi jo bhagwan ki bhent le jaati hai.
Mantra 7
अस्य त्रितः क्रतुना वव्रे अन्तरिच्छन्धीतिं पितुरेवैः परस्य । सचस्यमानः पित्रोरुपस्थे जामि ब्रुवाण आयुधानि वेति ॥
Trita ne apni marzi se andar ka rasta chuna. Woh bade pita ki soch dhoondh raha tha, apni chaal se. Woh pita ki god mein baitha tha, apna maan rakh ke. Apne purkho ki taakat leke woh aage badh raha hai.
Mantra 8
स पित्र्याण्यायुधानि विद्वानिन्द्रेषित आप्त्यो अभ्ययुध्यत् । त्रिशीर्षाणं सप्तरश्मिं जघन्वान्त्वाष्ट्रस्य चिन्निः ससृजे त्रितो गाः ॥
Trita jaanta tha ki uske purkho ki taakat ek hathiyar hai. Indra ne use uthaya, aur woh ladne nikla. Usne dushman ko maara jo teen sar wala tha, aur saat kiran wala tha. Usne gaayen azaad ki, roshni aur gyaan ki kiran.
Mantra 9
भूरीदिन्द्र उदिनक्षन्तमोजोऽवाभिनत्सत्पतिर्मन्यमानम् । त्वाष्ट्रस्य चिद्विश्वरूपस्य गोनामाचक्राणस्त्रीणि शीर्षा परा वर्क् ॥
Indra bahut taakat wala tha. Usne dushman ki hawa tod di, jo khud ko bada samajhta tha. Usne Tvashtar ke Vishwaroop ke teen sar kaat diye. Jab woh gaayen bana raha tha, tab Indra ne use maara.
It praises Agni as a cosmic force of light who moves between heaven and earth, grows in the waters, and protects Ṛta (cosmic order). It also presents Agni as the messenger who carries offerings to the gods.
It points to Agni’s hidden, mysterious origin and presence within the waters—an ancient Vedic way of saying that fiery power and divine light can be ‘born’ from what seems opposite, and can emerge from the depths.
The episode serves as a moral-cosmic illustration: arrogant, disordering power is cut down, and Ṛta is restored. That supports the hymn’s central idea that right order must prevail for sacrifice and life to flourish.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.