Sukta 61

Mantra 1

इदमित्था रौद्रं गूर्तवचा ब्रह्म क्रत्वा शच्यामन्तराजौ । क्राणा यदस्य पितरा मंहनेष्ठाः पर्षत्पक्थे अहन्ना सप्त होतॄन् ॥

Yeh Rudra ki shakti wala mantra hai. Isse sahi tarike se bola jaata hai aur iraada ke saath kiya jaata hai. Jab do bade log isse chalate hain, yeh dushman ke beech se guzar ke saat logon ko hata deta hai. Yeh sab ek jagah lane ke liye hota hai.

Mantra 2

स इद्दानाय दभ्याय वन्वञ्च्यवानः सूदैरमिमीत वेदिम् । तूर्वयाणो गूर्तवचस्तमः क्षोदो न रेत इतऊति सिञ्चत् ॥

Woh dena chahta hai aur aage badhna chahta hai. Usne vedi ko acche offerings se nap liya. Woh sahi bolta hai aur aage badhta hai. Woh beej ki tarah shakti daalta hai andhere mein naya kaam shuru karne ke liye.

Mantra 3

मनो न येषु हवनेषु तिग्मं विपः शच्या वनुथो द्रवन्ता । आ यः शर्याभिस्तुविनृम्णो अस्याश्रीणीतादिशं गभस्तौ ॥

Jab bhi koi bulawa aata hai, ek taakat daudti hai jaise mann khud chal raha ho. Rishi log apni shakti se use pakad lete hain aur aage badh jaate hain. Jo mahaan purush hai, woh apni kiranon se rasta saaf karta hai. Woh seedha rasta bana deta hai jahan puja ho sake.

Mantra 4

कृष्णा यद्गोष्वरुणीषु सीदद्दिवो नपाताश्विना हुवे वाम् । वीतं मे यज्ञमा गतं मे अन्नं ववन्वांसा नेषमस्मृतध्रू ॥

Jab andheri taakat laal kiranon par aa jati hai, Ashwin bhaiyon ko bulata hoon. Aap aasman ke bete ho. Mera yagya swikaro, mera khana aake kha lo. Tum log jo bada kaam karte ho, meri ichcha ko bhoolna mat. Mera kaam chalta rahe, yahi chahiye.

Mantra 5

प्रथिष्ट यस्य वीरकर्ममिष्णदनुष्ठितं नु नर्यो अपौहत् । पुनस्तदा वृहति यत्कनाया दुहितुरा अनुभृतमनर्वा ॥

Iska kaam bahut pakka hai, mazboot hai aur sahi chal raha hai. Purush ki taakat raste mein jo rukawatein hain, unko hata deti hai. Phir se woh isko bada karta hai. Jo kuch ladki se, beti se aaya tha, woh girne nahi deta. Yeh shakti kaam ko wapas la deti hai.

Mantra 6

मध्या यत्कर्त्वमभवदभीके कामं कृण्वाने पितरि युवत्याम् । मनानग्रेतो जहतुर्वियन्ता सानौ निषिक्तं सुकृतस्य योनौ ॥

Jab beech mein kaam hua, jab paas aake ichcha jagi. Pita aur jawan mein pyar paida hua. Mann se lage hue, woh beej chor ke chale gaye. Woh beej oopar pahad par giraya, jahan sahi jagah thi banne ke liye.

Mantra 7

पिता यत्स्वां दुहितरमधिष्कन्क्ष्मया रेतः संजग्मानो नि षिञ्चत् । स्वाध्योऽजनयन्ब्रह्म देवा वास्तोष्पतिं व्रतपां निरतक्षन् ॥

Jab pita apni beti ke paas gaya aur zameen ke saath beej giraya. Tab bhagwan logon ne sahi jagah se mantra aur satya paida kiya. Unhone Vastospati ko banaya jo vrat rakhta hai aur ghar ka malik hai.

Mantra 8

स ईं वृषा न फेनमस्यदाजौ स्मदा परैदप दभ्रचेताः । सरत्पदा न दक्षिणा परावृङ्न ता नु मे पृशन्यो जगृभ्रे ॥

Woh jaise bail ladai mein jhaag uga deta hai, usne bhi aisa kiya. Phir choti soch door ho gayi aur woh aage badh gaya. Sahi kaam karne ki shakti ruk gayi aur mod liya. Lekin ab woh buri taakein mujhe pakad nahi sakti, main unka dabav nahi maanta.

Mantra 9

मक्षू न वह्निः प्रजाया उपब्दिरग्निं न नग्न उप सीददूधः । सनितेध्मं सनितोत वाजं स धर्ता जज्ञे सहसा यवीयुत् ॥

Jaldi se, jaise koi saman utha ke le jaata hai, waise hi santaan ka pukar paas aata hai. Jaise nangi aag chupke se baith jati hai, waise hi yeh chipne wale sthaan ke paas hai. Yeh lakdi jeeta hai aur takat bhi jeeta hai. Yeh dharne wala paida hua hai, naujawan, apni taakat se kaam chalaata hai.

Mantra 10

मक्षू कनायाः सख्यं नवग्वा ऋतं वदन्त ऋतयुक्तिमग्मन् । द्विबर्हसो य उप गोपमागुरदक्षिणासो अच्युता दुदुक्षन् ॥

Jaldi se Navagva naam ke log kisi nayi ladki ke saath dosti mein ghul gaye. Woh sach bolte the aur sach ke saath chale. In logon mein double taakat thi, woh gaay charaane wale ke paas gaye. Lekin unke paas sahi kaam karne ki baat nahi thi, isliye unhonne aisa doodh nikaala jo nahi nikalna chahiye tha.

Mantra 11

मक्षू कनायाः सख्यं नवीयो राधो न रेत ऋतमित्तुरण्यन् । शुचि यत्ते रेक्ण आयजन्त सबर्दुघायाः पय उस्रियायाः ॥

Jaldi se us nayi ladki se ek nayi dosti bani. Yeh ek aisi den hai jaise khushi ka beej, sach ki taraf badhta hai. Hey saaf wale, jab log tumhare paas tumhara khazana le kar aate hain, tab us gaay se doodh nikalta hai jo hamesha deti hai, chamak wali roshni ka.

Mantra 12

पश्वा यत्पश्चा वियुता बुधन्तेति ब्रवीति वक्तरी रराणः । वसोर्वसुत्वा कारवोऽनेहा विश्वं विवेष्टि द्रविणमुप क्षु ॥

Jab alag hui taakein phir se jaag uth ti hain, jaise paida jaldi se apna raasta dhoondh leti hai, tab khushi se bolne wala yeh baat batata hai. Yahan gaane wale log dhan dene wale ke dhan se apne aap ko dhak lete hain aur poori sampatti jaldi se paas khinch lete hain.

Mantra 13

तदिन्न्वस्य परिषद्वानो अग्मन्पुरू सदन्तो नार्षदं बिभित्सन् । वि शुष्णस्य संग्रथितमनर्वा विदत्पुरुप्रजातस्य गुहा यत् ॥

Log bahut saari sabha mein baith ke aaye the. Woh kuch todna chahte the jo insaan ke liye nahi tha. Ek taakat ne Shushna ki pakad dhundh li jo chhupi hui thi. Woh taakat ne gufa mein uska bandhan dhundh liya jo bahut aulad paida karta tha.

Mantra 14

भर्गो ह नामोत यस्य देवाः स्वर्ण ये त्रिषधस्थे निषेदुः । अग्निर्ह नामोत जातवेदाः श्रुधी नो होतॠतस्य होताध्रुक् ॥

Bharga uska naam hai. Bhagwan usmein baithe hain teen sthanon mein, chamak ke jaise. Agni bhi uska naam hai, Jatavedas kehte hain. Hey sach ka pujari, hamari sun. Tu woh hota hai jo havan karta hai aur kabhi dhokha nahi deta.

Mantra 15

उत त्या मे रौद्रावर्चिमन्ता नासत्याविन्द्र गूर्तये यजध्यै । मनुष्वद्वृक्तबर्हिषे रराणा मन्दू हितप्रयसा विक्षु यज्यू ॥

Woh dono devta Rudra ki chamak le ke aate hain. Nasatya kehte hain unhe. Indra, inki puja karni chahiye taaki uddhar ho. Yeh log khush hain jaise insaan havan ke waqt. Kusha bichha ke baithte hain, bhog lagake pukarte hain. Sab logon mein inhe bulaya jata hai.

Mantra 16

अयं स्तुतो राजा वन्दि वेधा अपश्च विप्रस्तरति स्वसेतुः । स कक्षीवन्तं रेजयत्सो अग्निं नेमिं न चक्रमर्वतो रघुद्रु ॥

Yeh raja hai jisko main pranam karta hoon. Woh sab theek karta hai. Rishi paani paar karta hai apna pul bana ke. Usne Kakshivant ko hila diya. Usne Agni ko chalaya, jaise pahiya ghoomta hai, jaise ghoda daudta hai.

Mantra 17

स द्विबन्धुर्वैतरणो यष्टा सबर्धुं धेनुमस्वं दुहध्यै । सं यन्मित्रावरुणा वृञ्ज उक्थैर्ज्येष्ठेभिरर्यमणं वरूथैः ॥

Woh dono taraf ka rishta rakhta hai. Woh paar karaata hai. Woh yagya karta hai taaki gaay aur ghode se doodh mile. Mitra aur Varun ke saath gaate hain. Bade bade devtaon ke saath Aryaman ko bhi saath le aate hain.

Mantra 18

तद्बन्धुः सूरिर्दिवि ते धियंधा नाभानेदिष्ठो रपति प्र वेनन् । सा नो नाभिः परमास्य वा घाहं तत्पश्चा कतिथश्चिदास ॥

Aasman mein jo gyaani rishi hai, woh tumhare khayal ko sahi jagah pe set karta hai. Nabhannedishtha naam ka rishi bolta hai, dhundhta hua aur ichcha rakhta hua. Yeh hamara sabse bada kendr hai, is jeevan ka main hissa. Main bhi baad mein usmein shaamil ho gaya kuch tarah se.

Mantra 19

इयं मे नाभिरिह मे सधस्थमिमे मे देवा अयमस्मि सर्वः । द्विजा अह प्रथमजा ऋतस्येदं धेनुरदुहज्जायमाना ॥

Yeh mera kendr hai, yahin mera sthan hai. Yeh mere saare devta hain, main poora khud yahi hoon. Main do baar paida hua, satya ka pehla paida hua beta. Yeh gai paida hote hi mujhe gyaan ka doodh pilati hai.

Mantra 20

अधासु मन्द्रो अरतिर्विभावाव स्यति द्विवर्तनिर्वनेषाट् । ऊर्ध्वा यच्छ्रेणिर्न शिशुर्दन्मक्षू स्थिरं शेवृधं सूत माता ॥

Phir khushi wala chamakta hua devta neeche aata hai, do taraf mudta hua, jungle mein jeeta hua. Jab line upar uth ti hai, jaise bacche ka daant nikalta hai, tab maa jaldi se sthird aur accha badhata hua paida karti hai.

Mantra 21

अधा गाव उपमातिं कनाया अनु श्वान्तस्य कस्य चित्परेयुः । श्रुधि त्वं सुद्रविणो नस्त्वं याळाश्वघ्नस्य वावृधे सूनृताभिः ॥

Phir chamakti kirnein kanya ki raah pe chal padi, aur kisi bhi dhundhne wale kutte se aage nikal gayi. Hey dhan dene wale, hamari sun. Tu sach aur sahi baaton se hamare andar dushman ki taakat ko maarne wali shakti badha ta hai.

Mantra 22

अध त्वमिन्द्र विद्ध्यस्मान्महो राये नृपते वज्रबाहुः । रक्षा च नो मघोनः पाहि सूरीननेहसस्ते हरिवो अभिष्टौ ॥

Hey Indra, hamein jaan, hamein apni nazar mein rakh bade dhan ke liye. Hey logon ke raja, tera haath vajra wala hai. Hey dene wale, hamari raksha kar. Hamare gyaani netaon ki suraksha kar. Hey ghode wale, tumhari madad mein koi pareshani nahi, tum hamare saath khade raho.

Mantra 23

अध यद्राजाना गविष्टौ सरत्सरण्युः कारवे जरण्युः । विप्रः प्रेष्ठः स ह्येषां बभूव परा च वक्षदुत पर्षदेनान् ॥

Do raja the jo roshni dhoond rahe the. Unhone ek taakat chalayi jo tezi se gayi. Ek rishi jo sabse pyara tha, unka leader ban gaya. Woh unko aage le gaya aur paar karke le aaya.

Mantra 24

अधा न्वस्य जेन्यस्य पुष्टौ वृथा रेभन्त ईमहे तदू नु । सरण्युरस्य सूनुरश्वो विप्रश्चासि श्रवसश्च सातौ ॥

Ab is jeetne wale ke liye hum mehnat karte hain. Yeh mehnat bekaar nahi hai. Tu uska beta hai, ek ghoda jaise tez chalta hai. Tu ek rishi bhi hai aur naam kamane mein taakat hai.

Mantra 25

युवोर्यदि सख्यायास्मे शर्धाय स्तोमं जुजुषे नमस्वान् । विश्वत्र यस्मिन्ना गिरः समीचीः पूर्वीव गातुर्दाशत्सूनृतायै ॥

Agar tumhari dosti ke liye yeh log stuti sun lein. Jo shabd theek se judte hain, woh sab usmein aa jate hain. Purane raaste ki tarah, yeh raasta sachchai ki taraf le jata hai.

Mantra 26

स गृणानो अद्भिर्देववानिति सुबन्धुर्नमसा सूक्तैः । वर्धदुक्थैर्वचोभिरा हि नूनं व्यध्वैति पयस उस्रियायाः ॥

Woh paani ke saath bhagwan ki stuti karta hai. Acche shabd aur gaan se woh badhta hai. Ab raasta khul raha hai aur doodh ki dhara nikal rahi hai.

Mantra 27

त ऊ षु णो महो यजत्रा भूत देवास ऊतये सजोषाः । ये वाजाँ अनयता वियन्तो ये स्था निचेतारो अमूराः ॥

Hey bhagwan, tum hamare liye badi madad bano. Tum log jo taakat le kar aage badhte ho, jo chaaro taraf ho, jo sahi faisla karte ho, tum hamare saath ho.