
Sukta 1.51
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 1.51)
Indra
Triṣṭubh (typical for many Indra hymns; this verse is in longer cadence than gāyatrī)
Is mantra mein Indra ki bahut taareef hai. Kavi kehte hain Indra dhan ka samundar hai. Koi bhi Indra ko hara nahi sakta. Indra ki taakat insaan ki samajh se bahut badi hai. Yeh mantra Indra se madad maangta hai ladai mein. Indra ko sahi log pehchanna hai, dushman ko rokena hai. Ritu karne walon ko shakti aur suraksha chahiye.
Mantra 1
अभि त्यं मेषं पुरुहूतमृग्मियमिन्द्रं गीर्भिर्मदता वस्वो अर्णवम् । यस्य द्यावो न विचरन्ति मानुषा भुजे मंहिष्ठमभि विप्रमर्चत ॥
Indra dev bahut bade hain. Log unhe gaana gaake bulate hain. Woh samundar jaisa gehra hain. Insaan unki poori baat samajh nahi sakta. Rishi log unki puja karte hain. Woh hume bahut kuch dete hain.
Mantra 2
अभीमवन्वन्त्स्वभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्षप्रां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् ॥
Madad karne wali taakein Indra ke paas jaati hain. Woh sachchi poori hone ki ichcha le kar aati hain. Indra ki taqat aas-paas faili hai, aakash ko bhar deti hai. Rbhu naam ke kushal karmi log Indra ko utha rahe hain. Indra apne masti mein hai, girta nahi hai. Uski sau ichchayein poori hoti hain. Sachchai jaldi se uske paas pahunchti hai.
Mantra 3
त्वं गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरपोतात्रये शतदुरेषु गातुवित् । ससेन चिद्विमदायावहो वस्वाजावद्रिं वावसानस्य नर्तयन् ॥
Tumne Angiras rishiyon ke liye chupi hui roshni khol di. Atri ke liye tumne paani bahane ka raasta banaya, sau rukawaton ke bawajood bhi. Sasena ke saath tumne Vimada ke liye dhan laye. Larai mein tumne patthar ko hilaya, dhan wale ko naachne laga diya.
Mantra 4
त्वमपामपिधानावृणोरपाधारयः पर्वते दानुमद्वसु । वृत्रं यदिन्द्र शवसावधीरहिमादित्सूर्यं दिव्यारोहयो दृशे ॥
Tumne paani ke upar se dhakkan hata diya. Pahad par tumne dhan rakh diya. Indra, tumne apni taqat se Vritra naak wale ko maara. Phir tumne sooraj ko aasmaan mein charha diya taaki sab dekh sakein.
Mantra 5
त्वं मायाभिरप मायिनोऽधमः स्वधाभिर्ये अधि शुप्तावजुह्वत । त्वं पिप्रोर्नृमणः प्रारुजः पुरः प्र ऋजिश्वानं दस्युहत्येष्वाविथ ॥
Apni taqaton se tumne dhokebaazon ko neeche gira diya. Woh log neend ka naam lete the, apni marzi se. Tumne Pipru ki garh tod di, Indra. Rijishwan ki madad ki tumne dushman maarne mein, andhera hata diya.
Mantra 6
त्वं कुत्सं शुष्णहत्येष्वाविथारन्धयोऽतिथिग्वाय शम्बरम् । महान्तं चिदर्बुदं नि क्रमीः पदा सनादेव दस्युहत्याय जज्ञिषे ॥
Tumne Kutsa ki madad ki Shushna ko maarne mein. Tumne Shambara ko Atithigva ke liye jhuka diya. Bada tagda Arbuda bhi tha, tumne use pair se raund diya. Tum purane zamane se dushman maarne ke liye paida hue ho, roshni ki jeet ke liye.
Mantra 7
त्वे विश्वा तविषी सध्र्यग्घिता तव राधः सोमपीथाय हर्षते । तव वज्रश्चिकिते बाह्वोर्हितो वृश्चा शत्रोरव विश्वानि वृष्ण्या ॥
Indra mein saari taakein sahi balance mein lagi hain. Soma peene se uski khushi badh jaati hai. Uska vajra jaag raha hai, uske haathon mein hai. Dushman ki saari taakein tod do, teri taakat jeete rahe.
Mantra 8
वि जानीह्यार्यान्ये च दस्यवो बर्हिष्मते रन्धया शासदव्रतान् । शाकी भव यजमानस्य चोदिता विश्वेत्ता ते सधमादेषु चाकन ॥
Achche logon ko aur bure logon ko alag karke pehchan. Jo yagya karta hai uski madad kar, jo dharam nahi maante unhe rasta dikhana. Yagya karne wale ki ichcha ke hisaab se kaam kar. Teri saari taakein ismein khush rahein.
Mantra 9
अनुव्रताय रन्धयन्नपव्रतानाभूभिरिन्द्रः श्नथयन्ननाभुवः । वृद्धस्य चिद्वर्धतो द्यामिनक्षतः स्तवानो वम्रो वि जघान संदिहः ॥
Jo dharam follow karte hain unhe saath le le, jo nahi maante unhe rok de. Indra apni taakat se kaam nahi karne wale logon ko tod deta hai. Woh itna bada ho gaya ki aasmaan tak pohanch gaya. Log uski taareef karte hain aur woh raste mein aane wale sab bandhan tod deta hai.
Mantra 10
तक्षद्यत्त उशना सहसा सहो वि रोदसी मज्मना बाधते शवः । आ त्वा वातस्य नृमणो मनोयुज आ पूर्यमाणमवहन्नभि श्रवः ॥
Jab Ushana ne taakat se ek nayi shakti banayi, tab teri taakat ne duniya ko alag kar diya. Hawa ke saath milkar sochne wali taakein tujhe aage le gayi. Log tere baare mein sunte gaye aur tera naam badhta gaya.
Mantra 11
मन्दिष्ट यदुशने काव्ये सचाँ इन्द्रो वङ्कू वङ्कुतराधि तिष्ठति । उग्रो ययिं निरपः स्रोतसासृजद्वि शुष्णस्य दृंहिता ऐरयत्पुरः ॥
Jab Indra Ushana ke saath chalta hai toh sabse zyada khushi milti hai. Woh unchi jagah par khada hota hai. Usne paani ko bahane diya, jaise nadi beh rahi ho. Shushna ki mazboot deewarein tod di aur uske kile tod diye.
Mantra 12
आ स्मा रथं वृषपाणेषु तिष्ठसि शार्यातस्य प्रभृता येषु मन्दसे । इन्द्र यथा सुतसोमेषु चाकनोऽनर्वाणं श्लोकमा रोहसे दिवि ॥
Indra apni rath pe khada hai, jo bahut taakatwar hai. Saryata ke yahan jo offerings laye jaate hain, unme Indra khush hota hai. Jaise Som ras nikalne pe Indra khush hota hai, waise hi woh upar jaata hai. Woh aasman mein ek aisi stuti pahunchta hai jo kabhi tooti nahi.
Mantra 13
अददा अर्भां महते वचस्यवे कक्षीवते वृचयामिन्द्र सुन्वते । मेनाभवो वृषणश्वस्य सुक्रतो विश्वेत्ता ते सवनेषु प्रवाच्या ॥
Indra ne ek chhote bacche ko bada banaya, Kakshivat, jo Som ras nikalta tha. Indra ne use gyaan diya aur sahi raasta dikhaya. Isliye Indra ke kaam sabko batane chahiye, har baar jab Som ras nikale.
Mantra 14
इन्द्रो अश्रायि सुध्यो निरेके पज्रेषु स्तोमो दुर्यो न यूपः । अश्वयुर्गव्यू रथयुर्वसूयुरिन्द्र इद्रायः क्षयति प्रयन्ता ॥
Indra ne pakka sahara liya hai, woh saaf samajhta hai. Yeh stuti khadi hai jaise ghar mein ek khamba hota hai. Indra ghodon ki taakat maangta hai, gaayon ki taakat maangta hai, rath ki taakat maangta hai, dhan maangta hai. Jo aage badhta hai, uske liye Indra dharam daata ban kar rehta hai.
Mantra 15
इदं नमो वृषभाय स्वराजे सत्यशुष्माय तवसेऽवाचि । अस्मिन्निन्द्र वृजने सर्ववीराः स्मत्सूरिभिस्तव शर्मन्त्स्याम ॥
Main Indra ko naman karta hoon, jo balwan hai, khud ka raja hai, sachchi taakat wala hai. Indra, is jung mein hum bhi bahadur ban jayein. Humare acche netaa ho, aur hum tere sharan mein rahein.
It asks Indra for strength and victory in struggle, for clear discernment of supportive versus hostile forces, and for lasting protection and well-being for the worshippers.
The image means Indra’s capacity to give abundance is vast and overflowing—beyond ordinary human measure—so the poet approaches him as the supreme source of prosperity and power.
In the hymn’s ritual setting it is a prayer for Indra to distinguish those aligned with right order and the sacrifice from forces that oppose it, and to restrain what is lawless (avratāḥ).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.