Rig Veda 1.151.5: Mandala 1, Sukta 151, Mantra 5

Sukta 1.151

Devata: Mitra-Varuṇa (dual) (likely, continuing the hymn)

Samhita Patha (Devanagari)

मही अत्र महिना वारमृण्वथोऽरेणवस्तुज आ सद्मन्धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव ॥

Recitation with translationRig Veda 1.151.5

Transliteration

mahī́ átra mahinā́ vā́ram ṛṇvatho 'reṇávas túja ā́ sádman dhenávaḥ | sváranti tā́ uparátāti sū́ryam ā́ nímruca uṣásaḥ takvavī́r iva ||

Translation

Yahan apni badaai se tum bada darwaza kholte ho. Saaf paani ki dhaaraein aati hain jaise doodh dene wali gaayen. Woh upar suraj ki taraf awaaz karte hain. Aur subah ki roshni neeche aati hai jaise tez udne wale pakshi.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मही: great, mighty
• मही: Karaṇa (महिना इत्यस्य विशेषणम्) / Adhikaraṇa (अत्र इत्यनेन सह)
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक) < मह् ‘महत्त्वे/वर्धने’

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• महिना: by (your) might, with greatness
• महिना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: महि (प्रातिपदिक) < मह्

• वारम्: enclosure, protection, covering (a ‘barrier’/‘defence’)
• वारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वार (प्रातिपदिक)

• ऋण्वथः: you two reach/enter/attain (or: set in motion)
• ऋण्वथः: Kartā (युवाम्)
• Type: Verb
• Root: ऋणु/ऋण्व् (धातु) ‘गमन/प्रापण/व्याप्ति’ (वैदिक प्रयोग) अथवा ‘उद्घाटन/प्रवेशन’ अर्थे

• अरेणवः: dustless, pure
• अरेणवः: Kartā (स्तुजः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-रेणु (प्रातिपदिक) ‘धूलिरहित/निर्मल’

• स्तुजः: praisers, singers
• स्तुजः: Kartā
• Type: Noun
• Root: स्तुज् (प्रातिपदिक) < स्तु ‘स्तुतौ’ (कृदन्त-आधारः) अथवा ‘स्तुज्’ ‘प्रेरक/स्तुतिकर्तृ’ (वैदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• सद्म: seat, abode, dwelling
• सद्म: Karma (गन्तव्य/प्राप्तव्य)
• Type: Noun
• Root: सद्मन्/सद्म (प्रातिपदिक) < सद् ‘सीदति/वसति’

• अन्धेनवः: dark cows (cows of darkness)
• अन्धेनवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अन्ध-धेनु (समास) अन्ध ‘अन्धकार/अदृष्ट’ + धेनु ‘गौः’

• स्वरन्ति: they sound/shine
• स्वरन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: स्वर् (धातु) ‘स्वरति/ध्वनति/दीप्तौ’ (वैदिक: ‘स्वर्’ = sound/shine)

• ताः: those (f.)
• ताः: Kartā (स्वरन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• उपरतायति: causes to cease/sets (it) to rest; makes (it) stop
• उपरतायति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: उप-रम् (धातु) ‘विरमे/उपरमे’ → उपरतायति (कारयति/भावयति; वैदिक)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• आ: towards, down to
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• निम्रुचः: the down-coming darknesses, night-falls
• निम्रुचः: Kartā (अग्रम् वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: नि-म्रुच् (प्रातिपदिक) < म्रुच्/म्लुच् ‘आवरणे/तमसि’ (वैदिक)

• उषसः: of Dawn
• उषसः: Sambandha (निम्रुचः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• तक्ववीरिव: like a swift runner/like a fast hero
• तक्ववीरिव: —
• Type: Indeclinable (simile particle with nominal base)
• Root: तक्ववीरि (प्रातिपदिक; उपमा-प्रत्यय ‘इव’)