
Sukta 1.103
Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution)
Indra
Triṣṭubh
Is mantra mein Indra ki taakat ki tareef hai. Unki shakti dharati aur aasmaan dono pe kaam karti hai. Yeh sab ek hi nishani hai jo sabko dikhayi deti hai. Indra ne gaayen, ghode, paani aur jungle sab dhoond ke diye. Unhone dushmanon ko haraya jo rasta rok te the. Ant mein Mitra, Varun, Aditi aur Sindhu ka naam liya hai. Dharati aur Aasmaan bhi is jeet ko badhane mein madad karein.
Mantra 1
तत्त इन्द्रियं परमं पराचैरधारयन्त कवयः पुरेदम् । क्षमेदमन्यद्दिव्यन्यदस्य समी पृच्यते समनेव केतुः ॥
Rishiyon ne tumhari woh sabse badi shakti pehle se pakdi hui hai. Yeh unhone door se bhi rakhi. Ek shakti yahan dharti par hai, doosri aasmaan mein. Dono milke ek hi nishani ban gayi hain jaise dono ek jagah milein.
Mantra 2
स धारयत्पृथिवीं पप्रथच्च वज्रेण हत्वा निरपः ससर्ज । अहन्नहिमभिनद्रौहिणं व्यहन्व्यंसं मघवा शचीभिः ॥
Usne dharti ko pakda aur faila diya. Vajra se maarkar usne paani bahir nikala. Usne saanp ko maara, Rauhina ko phaanka, aur Vyans ko gira diya. Yeh sab usne apni shakti se kiya.
Mantra 3
स जातूभर्मा श्रद्दधान ओजः पुरो विभिन्दन्नचरद्वि दासीः । विद्वान्वज्रिन्दस्यवे हेतिमस्यार्यं सहो वर्धया द्युम्नमिन्द्र ॥
Indra apni taakat pe bharosa rakhta hai. Usne dushman ke kile tod diye aur andar ghus gaya. Usne bandi logon ko aazaad kar diya. Indra jaanta tha ki dushman kya karne wala hai. Usne apni vajra se dushman ke hathiyar tod diye. Indra, aap apne logon ki taakat badha dijiye aur unko jeet dilaiye.
Mantra 4
तदूचुषे मानुषेमा युगानि कीर्तेन्यं मघवा नाम बिभ्रत् । उपप्रयन्दस्युहत्याय वज्री यद्ध सूनुः श्रवसे नाम दधे ॥
Logon ne yeh baat aaj tak boli hai. Indra ka naam log uski wajah se yaad karte hain. Indra vajra leke dushman ko maarne gaya. Usne apne liye ek bada naam banaya. Ab log uski baat sunte hain aur uski tareef karte hain.
Mantra 5
तदस्येदं पश्यता भूरि पुष्टं श्रदिन्द्रस्य धत्तन वीर्याय । स गा अविन्दत्सो अविन्ददश्वान्त्स ओषधीः सो अपः स वनानि ॥
Dekho Indra ne kya kya paaya hai. Usne bahut kuchh diya hai logon ko. Indra pe bharosa rakho, woh bahut taakatwala hai. Usne gaayen dhundh li, ghode dhundh li. Usne paudhe dhundh li, paani dhundh li, jungle dhundh liye.
Mantra 6
भूरिकर्मणे वृषभाय वृष्णे सत्यशुष्माय सुनवाम सोमम् । य आदृत्या परिपन्थीव शूरोऽयज्वनो विभजन्नेति वेदः ॥
Indra bahut kaam karta hai, woh bahut taakatwala hai. Hum uske liye Som ras nikalte hain. Indra sachchi himmat wala hai. Woh rasta dekhta hai jaise koi surmaa. Woh jaanta hai kaun puja karta hai aur kaun nahi karta.
Mantra 7
तदिन्द्र प्रेव वीर्यं चकर्थ यत्ससन्तं वज्रेणाबोधयोऽहिम् । अनु त्वा पत्नीर्हृषितं वयश्च विश्वे देवासो अमदन्ननु त्वा ॥
Indra, yeh tumhara bahut bada kaam hai. Tumne vajra se us sapera ko jagaya tha jo so raha tha. Tumhare peeche deviyon ne bhagaya. Tumhare peeche khushi bhi bhagi. Saare bhagwan khush the aur tumhare saath the.
Mantra 8
शुष्णं पिप्रुं कुयवं वृत्रमिन्द्र यदावधीर्वि पुरः शम्बरस्य । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
Indra ne dushmanon ko maara, Shushna, Pipru, Kuyava, Vritra sab ko. Usne Shambara ke qile tod diye. Ab yahi taakat hamare kaam aaye. Mitra, Varun, Aditi, nadi, dharti aur aasmaan, sab milkar hamare liye jeet laayein.
It proclaims Indra’s supreme power as one force working in both heaven and earth, and it asks that his victories bring increase, prosperity, and protection to the worshippers.
These represent the basic supports of life and prosperity; the hymn says Indra ‘finds’ or releases them, meaning he removes obstacles so abundance can return to the world.
The closing prayer broadens the blessing beyond Indra alone, calling on cosmic order (Mitra-Varuṇa), boundless protection (Aditi), the life-giving river (Sindhu), and the two great supports (Earth and Heaven) to strengthen the gained victory.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.