Prakarana 9

Verse 163 (दोहा/सोरठा)

तुम्ह माया भगवान सिव सकल जगत पितु मातु। नाइ चरन सिर मुनि चले पुनि पुनि हरषत गातु।।81।।

tumha māyā bhagavāna siva sakala jagata pitu mātu | nāi carana sira muni cale puni-puni haraṣata gātu ||81||

Aap hi bhagwan hain aur aap hi maya hain. Shiv, aap pure jagat ke maa baap hain. Rishiyon ne sar jhukaya aur chale gaye. Unka badan khushi se kaanp raha tha.

Verse 164 (चौपाई)

जाइ मुनिन्ह हिमवंतु पठाए। करि बिनती गिरजहिं गृह ल्याए।। बहुरि सप्तरिषि सिव पहिं जाई। कथा उमा कै सकल सुनाई।। भए मगन सिव सुनत सनेहा। हरषि सप्तरिषि गवने गेहा।। मनु थिर करि तब संभु सुजाना। लगे करन रघुनायक ध्याना।। तारकु असुर भयउ तेहि काला। भुज प्रताप बल तेज बिसाला।। तेंहि सब लोक लोकपति जीते। भए देव सुख संपति रीते।। अजर अमर सो जीति न जाई। हारे सुर करि बिबिध लराई।। तब बिरंचि सन जाइ पुकारे। देखे बिधि सब देव दुखारे।।

jāi muninh himavaṃtu paṭhāe. kari binatī girajāhiṃ gṛha lyāe.. bahuri saptariṣi siva pahiṃ jāī. kathā umā kai sakala sunāī.. bhae magana siva sunata sanehā. haraṣi saptariṣi gavane gehā.. manu thira kari taba saṃbhu sujānā. lage karana raghunāyaka dhyānā.. tāraku asura bhayau tehi kālā. bhuja pratāpa bala teja bisālā.. tẽhi saba loka lokapati jīte. bhae deva sukha saṃpati rīte.. ajara amara so jīti na jāī. hāre sura kari bibidha larāī.. taba biraṃci sana jāi pukāre. dekhe bidhi saba deva dukhāre..

Rishiyon ne jaake Himalaya ko bheja. Unhone unse vinati ki aur Parvati ko wapas unke ghar le aaye. Phir saat rishi Shiv ke paas gaye. Unhone Parvati ki poori kahani sunayi. Shiv sun ke booot khush hue. Saat rishi wapas apne ghar chale gaye. Shiv ne apna mann shant kiya. Phir unhone Ram ka dhyan lagana shuru kiya. Usi waqt Tarak naam ka asur paida hua. Uski bohot taakat thi, bohot bade baazu the, bohot tej tha. Usne sab duniya jeet li. Devtaon ka sukh aur daulat sab chhin liya. Woh na mar sakta tha na budha hota tha, isliye use harana mushkil tha. Devta bohot ladai ladke bhi haar gaye. Phir woh sab Brahma ke paas gaye aur chillake roye. Brahma ne dekha ki sab dev dukhi hain.

Verse 165 (दोहा/सोरठा)

सब सन कहा बुझाइ बिधि दनुज निधन तब होइ। संभु सुक्र संभूत सुत एहि जीतइ रन सोइ।।82।।

saba sana kahā bujhāi bidhi danuja nidhana taba hoi | saṁbhu śukra saṁbhūta suta ehi jītai rana soi ||82||

Brahma ne sabko samjhaya ki asur kaise marega. Unhone kaha ki ek hi tarika hai. Shiv aur Parvati ka beta hi us asur ko yuddh mein harayega.

Verse 166 (चौपाई)

मोर कहा सुनि करहु उपाई। होइहि ईस्वर करिहि सहाई।। सतीं जो तजी दच्छ मख देहा। जनमी जाइ हिमाचल गेहा।। तेहिं तपु कीन्ह संभु पति लागी। सिव समाधि बैठे सबु त्यागी।। जदपि अहइ असमंजस भारी। तदपि बात एक सुनहु हमारी।। पठवहु कामु जाइ सिव पाहीं। करै छोभु संकर मन माहीं।। तब हम जाइ सिवहि सिर नाई। करवाउब बिबाहु बरिआई।। एहि बिधि भलेहि देवहित होई। मर अति नीक कहइ सबु कोई।। अस्तुति सुरन्ह कीन्हि अति हेतू। प्रगटेउ बिषमबान झषकेतू।।

mora kahā suni karahu upāī | hoihi īsvara karihi sahāī || satīṁ jo tajī daccha makha dehā | janamī jāi himācala gehā || tehiṁ tapu kīnha sambhu pati lāgī | siva samādhi baiṭhe sabu tyāgī || jadapi ahai asamañjasa bhārī | tadapi bāta eka sunahu hamārī || paṭhavahu kāmu jāi siva pāhīṁ | karai chobhu saṅkara mana māhīṁ || taba hama jāi sivahi sira nāī | karavāuba bibāhu bariāī || ehi bidhi bhalehi devahita hoī | mara ati nīka kahai sabu koī || astuti suranha kīnhi ati hetū | pragaṭeu biṣama-bāna jhaṣaketū ||

Mera kaha suno aur kuch upay karo. Bhagwan zaroor madad karega. Sati jisne Daksh ke yagya mein apni jaan di thi, woh ab Himalaya ke ghar mein paida hui hai. Usne tapasya ki hai aur Shiv ko apna pati maan liya hai. Shiv samadhi mein baitha hai, sab kuch chhod ke. Halanki yeh bahut mushkil baat hai, phir bhi meri ek baat suno. Kam dev ko bhejo Shiv ke paas. Woh Shiv ke mann mein hulchul karega. Phir main jaake Shiv ko sir jhukaunga. Shaadi karwa dunga achhe se. Isse devataon ka bhala hoga. Agar woh mar bhi jaye to sab bolege achha hua. Devataon ne uski bahut tarif ki. Tab darr wala dhanush le kar Kam dev prakat hua.

Verse 167 (दोहा/सोरठा)

सुरन्ह कहीं निज बिपति सब सुनि मन कीन्ह बिचार। संभु बिरोध न कुसल मोहि बिहसि कहेउ अस मार।।83।।

suranhaṁ kahīṁ nija bipati saba suni mana kīnha bicāra | sambhu birodha na kusala mohi bihasi kahe’u asa māra ||83||

Devataon ne apni poori taklif sunai. Woh mann mein sochne laga. Phir muskura ke bola, Shiv ke khilaf jaana mujhe theek nahi lagta. Mera bhala nahi hoga.

Verse 168 (चौपाई)

तदपि करब मैं काजु तुम्हारा। श्रुति कह परम धरम उपकारा।। पर हित लागि तजइ जो देही। संतत संत प्रसंसहिं तेही।। अस कहि चलेउ सबहि सिरु नाई। सुमन धनुष कर सहित सहाई।। चलत मार अस हृदयँ बिचारा। सिव बिरोध ध्रुव मरनु हमारा।। तब आपन प्रभाउ बिस्तारा। निज बस कीन्ह सकल संसारा।। कोपेउ जबहि बारिचरकेतू। छन महुँ मिटे सकल श्रुति सेतू।। ब्रह्मचर्ज ब्रत संजम नाना। धीरज धरम ग्यान बिग्याना।। सदाचार जप जोग बिरागा। सभय बिबेक कटकु सब भागा।।

tadapi karaba maiṁ kāju tumhārā | śruti kaha parama dharama upakārā || para hita lāgi tajai jo dehī | santata santa prasaṁsahiṁ tehī || asa kahi caleu sabahi siru nāī | sumana dhanuṣa kara sahita sahāī || calata māra asa hṛdayaṁ bicārā | siva birodha dhruva maranu hamārā || taba āpana prabhāu bistārā | nija basa kīnha sakala saṁsārā || kopeu jabahi bāricaraketū | chana mahuṁ miṭe sakala śruti setū || brahmacarja brata saṁjama nānā | dhīraja dharama gyāna bigyānā || sadācāra japa joga birāgā | sabhaya bibeka kaṭaku saba bhāgā ||

Phir bhi main tumhara kaam karunga. Ved mein likha hai ki doosron ka bhala karna sabse bada dharam hai. Jo doosron ke liye apni jaan bhi de deta hai, sant log uski tarif karte hain. Aisa keh ke woh sab ko namaste kar ke chal pada. Haath mein phool aur dhanush liye. Jaate waqt uske mann mein yeh baat thi ki Shiv ke khilaf jaana matlab apni maut. Phir usne apni taakat dikhayi. Saari duniya uske control mein aa gayi. Jab usne gussa kiya to ek pal mein sab kuch udd gaya. Brahmacharya, vrat, saiyam, dhairya, dharam, gyaan, sab bhaag gaya. Achcha acharan, jap, yog, vairagya, sab bhaag gaya. Dar ke maare sab kuch chhod ke bhaag gaya.

Verse 169 (छंद)

भागेउ बिबेक सहाय सहित सो सुभट संजुग महि मुरे। सदग्रंथ पर्बत कंदरन्हि महुँ जाइ तेहि अवसर दुरे।। होनिहार का करतार को रखवार जग खरभरु परा। दुइ माथ केहि रतिनाथ जेहि कहुँ कोपि कर धनु सरु धरा।।

bhāgeu bibeka sahāya sahita so subhaṭa sañjuga mahi mure | sad-grantha parbata kandaranhi mahũ jāi tehi avasara dure || honihāra kā karatāra ko rakhavāra jaga kharabharu parā | dui mātha kehi ratinātha jehi kahũ kopi kara dhanu saru dharā ||

Vivek bhaag gaya, uska saathi bhi saath mein bhaag gaya. Woh bahadur sainik mar gaya. Achhi kitabein bhi chhup gayi, pahad aur gufaa ki tarah. Jab karna hi hota hai to kaun rok sakta hai. Duniya mein hulchul mach gayi. Us do sar wale kaam dev ko kaun rok sakta tha. Woh gusse mein dhanush aur baan utha ke khada ho gaya.

Verse 170 (दोहा/सोरठा)

जे सजीव जग अचर चर नारि पुरुष अस नाम। ते निज निज मरजाद तजि भए सकल बस काम।।84।।

je sajīva jaga acara cara nāri puruṣa asa nāma | te nija nija marajāda taji bhae sakala basa kāma ||84||

Jeev-jantu, ped-paudhe, aur aurat-mard sab ne Shiv ka naam suna. Sab apni limit se bahar ho gaye. Sab kaam dev ke control mein aa gaye.

Verse 171 (चौपाई)

सब के हृदयँ मदन अभिलाषा। लता निहारि नवहिं तरु साखा।। नदीं उमगि अंबुधि कहुँ धाई। संगम करहिं तलाव तलाई।। जहँ असि दसा जड़न्ह कै बरनी। को कहि सकइ सचेतन करनी।। पसु पच्छी नभ जल थलचारी। भए कामबस समय बिसारी।। मदन अंध ब्याकुल सब लोका। निसि दिनु नहिं अवलोकहिं कोका।। देव दनुज नर किंनर ब्याला। प्रेत पिसाच भूत बेताला।। इन्ह कै दसा न कहेउँ बखानी। सदा काम के चेरे जानी।। सिद्ध बिरक्त महामुनि जोगी। तेपि कामबस भए बियोगी।।

sab ke hṛdayaṁ madana abhilāṣā | latā nihāri navahiṁ taru sākhā || nadīṁ umagi aṁbudhi kahuṁ dhāī | saṅgama karahiṁ talāva talāī || jahaṁ asi dasā jaṛanha kai baranī | ko kahi sakai sacetana karanī || pasu pacchī nabha-jala-thala-cārī | bhae kāmabasa samaya bisārī || madana-aṁdha byākula saba lokā | nisi dinu nahiṁ avalokahiṁ kokā || deva danuja nara kiṁnara byālā | preta pisāca bhūta betālā || inha kai dasā na kaheuṁ bakhānī | sadā kāma ke cere jānī || siddha birakta mahāmuni jogī | tepi kāmabasa bhae biyogī ||

Sabke dil mein pyaar ki ichha jaag gayi. Lataein naye daalon ko dekh ke unki taraf khinchne lagin. Nadiyan bhadak ke samundar ki taraf bha gayin. Talab aur chhote taal bhi milne ki koshish karne lage. Jab jad padh aur paani mein itna pyaar ka asar hai, toh insaan ka haal kaun bata sakta hai. Jaanwar aur pakshi, aasmaan mein udne wale, paani mein rehne wale, zameen par chalne wale, sab pyaar ke chakkar mein pagal ho gaye. Mausam aur samay sab bhool gaye. Madan ne sabko andha kar diya, poora duniya betaab ho gaya. Raat din koi bhi kokil ko dekhe bina nahi reh pa raha tha. Devta, rakshas, insaan, kinnar aur naag, sab pyaar mein doob gaye. Pret, pishach, bhoot, betal, sab ka haal alag tha. Main unka poora haal nahi bata raha, kyunki woh hamesha pyaar ke gulam rahe hain. Siddh log, jo moh se door the, bade rishi-muni aur yogi bhi pyaar ke bas mein aa gaye.

Verse 172 (छंद)

भए कामबस जोगीस तापस पावँरन्हि की को कहै। dekhahiṁ carācara nārimaya je brahmamaya dekhat rahe।। abala bilokahiṁ puruṣamaya jagu puruṣa saba abalāmaẏaṁ। dui daṁḍa bhari brahmāṁḍa bhitara kāmakṛta kautuka ayaṁ।।

bhae kāmabasa jogīsa tāpasa pāvaṁranhi kī ko kahai. dekhahiṁ carācara nārimaya je brahmamaya dekhata rahe.. abalā bilokahiṁ puruṣamaya jagu puruṣa saba abalāmayaṁ. dui daṁḍa bhari brahmāṁḍa bhitara kāmakṛta kautuka ayaṁ..

Bade yogi aur tapaswi bhi jab pyaar ke bas mein aaye, toh unki haalat kharab ho gayi, kaun bataye. Jo log pehle poori duniya ko Bhagwan roop mein dekhte the, ab woh sab jagah naariyan hi naariyan najar aane lagi. Aurton ko bhi poora jagah mardon se bhara najar aane laga. Mardon ko bhi sab jagah aurton hi aurten najar aane lagi. Do dand ke time, yani thoda waqt, poore brahmand mein pyaar ka yeh khel chal raha tha.

Verse 173 (दोहा/सोरठा)

धरी न काहूँ धिर सबके मन मनसिज हरे। जे राखे रघुबीर ते उबरे तेहि काल महुँ।।85।।

dharī na kāhū̃ dhira sabake mana manasija hare | je rākhe raghubīra te ubare tehi kāla mahũ ||85||

Kisi ka bhi dimaag nahi kaam kar raha tha. Madan ne sabka dil chhin liya. Us waqt sirf wahi log bach paaye jinko Raghuveer ne apni sharan mein liya tha.

Verse 174 (चौपाई)

उभय घरी अस कौतुक भयऊ। जौ लगि कामु संभु पहिं गयऊ।। सिवहि बिलोकि ससंकेउ मारू। भयउ जथाथिति सबु संसारू।। भए तुरत सब जीव सुखारे। जिमि मद उतरि गएँ मतवारे।। रुद्रहि देखि मदन भय माना। दुराधरष दुर्गम भगवाना।। फिरत लाज कछु करि नहिं जाई। मरनु ठानि मन रचेसि उपाई।। प्रगटेसि तुरत रुचिर रितुराजा। कुसुमित नव तरु राजि बिराजा।। बन उपबन बापिका तड़ागा। परम सुभग सब दिसा बिभागा।। जहँ तहँ जनु उमगत अनुरागा। देखि मुएहुँ मन मनसिज जागा।।

ubhay gharī asa kautuka bhayū. jau lagi kāmu saṁbhu pahiṁ gayū.. sivahi biloki sasaṅkeu mārū. bhayau jathāthiti sabu saṁsārū.. bhae turata saba jīva sukhāre. jimi mada utari gaeṁ mata-vāre.. rudrahi dekhi madana bhaya mānā. durādharṣa durgama bhagavānā.. phirata lāja kachu kari nahiṁ jāī. maranu ṭhāni mana racēsi upāī.. pragaṭēsi turata rucira ritu-rājā. kusumita nava taru rāji birājā.. bana upa-bana bāpikā taṛāgā. parama subhaga saba disā bibhāgā.. jahāṁ tahāṁ janu umagata anurāgā. dekhi muehuṁ mana manasija jāgā..

Dono taraf thoda waqt ke liye aisa khel hua, jab tak pyaar Shiv ji tak nahi pahuncha. Shiv ji ko dekh ke Madan darr gaya, usne apna khatam hone ka dar mehsoos kiya. Tab poora sansar waise hi ho gaya jaise pehle tha. Sab jeev turant shaant ho gaye, jaise nashe mein koi ho aur nasha utar jaaye. Rudra ko dekh ke Madan ne apna dar maan liya, kyunki woh Bhagwan hai, jisko paana asambhav hai. Madan sharma ke ghoomne laga, uske paas kuch karne ka raasta nahi tha. Usne marne ka faisla kiya aur ek upaya socha. Turant usne Basant ritu ko prakat kar diya. Naye ped khil khil ke khade ho gaye, phoolon se bhare hue. Jungle, baag, kuan aur taalab, sab jagah sunder ho gaya. Har taraf pyaar failta hua najar aa raha tha. Marne ke kagaar par khade log bhi dekh ke dil mein pyaar jaag utha.

Verse 175 (छंद)

जागइ मनोभव मुएहुँ मन बन सुभगता न परै कही। सीतल सुगंध सुमंद मारुत मदन अनल सखा सही।। बिकसे सरन्हि बहु कंज गुंजत पुंज मंजुल मधुकरा। कलहंस पिक सुक सरस रव करि गान नाचहिं अपछरा।।

jāgai manobhava muehũ mana bana subhagatā na parai kahī. sītala sugandha su-manda māruta madana anala sakhā sahī.. bikase saranhi bahu kañja guñjata puñja mañjula madhukarā. kalahansa pika suka sarasa rava kari gāna nācahiṁ apacharā..

Manobhav, yani pyaar, mar bhi gaya toh phir se jaag sakta hai. Jungle ki khoobsurati ka koi muqabla nahi hai. Thandi hawa, achhi khushbu wali, pyaar ki aag ki saheli hai. Bahut saare taalab mein kamal khil rahe hain aur madhumakkhiyan gunj rahi hain. Hans, koel aur tota achhi awaaz mein ga rahe hain, jaise koi gaana ga raha ho. Apsara bhi naachti hui najar aa rahi hain.

Verse 176 (दोहा/सोरठा)

सकल कला करि कोटि बिधि हारेउ सेन समेत। चली न अचल समाधि सिव कोपेउ हृदयनिकेत।।86।।

sakala kalā kari koṭi bidhi hāreu sena sameta | calī na acala samādhi siva kopeu hṛdayaniketa ||86||

Usne har tarah ki kala istemal ki, hazaron chaal chali, phir bhi haar gaya. Uski poori sena bhi uske saath thi. Par Shiv ji ki samadhi hili nahi, jaise pahad hai. Jo bhagwan dil mein rehte hain, woh gusse se bhar gaye.

Verse 177 (चौपाई)

देखि रसाल बिटप बर साखा। तेहि पर चढ़ेउ मदनु मन माखा।। सुमन चाप निज सर संधाने। अति रिस ताकि श्रवन लगि ताने।। छाड़े बिषम बिसिख उर लागे। छुटि समाधि संभु तब जागे।। भयउ ईस मन छोभु बिसेषी। नयन उघारि सकल दिसि देखी।। सौरभ पल्लव मदनु बिलोका। भयउ कोपु कंपेउ त्रैलोका।। तब सिवँ तीसर नयन उघारा। चितवत कामु भयउ जरि छारा।। हाहाकार भयउ जग भारी। डरपे सुर भए असुर सुखारी।। समुझि कामसुखु सोचहिं भोगी। भए अकंटक साधक जोगी।।

dekhi rasāla biṭapa bara sākhā | tehi para caṛheu madanu mana mākhā || sumana cāpa nija sara sandhāne | ati risa tāki śravana lagi tāne || chāṛe biṣama bisikha ura lāge | chuṭi samādhi sambhu taba jāge || bhayu īsa mana chobhu biseṣī | nayana ughāri sakala disi dekhī || saurabha pallava madanu bilokā | bhayu kopu kampeu trailokā || taba sivã tīsara nayana ughārā | citavata kāmu bhayu jari chārā || hāhākāra bhayu jaga bhārī | ḍarape sura bhae asura sukhārī || samujhi kāma-sukhu socahĩ bhogī | bhae akaṇṭaka sādhaka jogī ||

Madan ne dekha ki aam ke ped par ek achhi daal hai. Woh us par chadh gaya, jaise mann ras ke liye tarasta ho. Usne phoolon ka dhanuk liya aur apna teer nishaane par lagaya. Bahut gusse se usne teer kaan ke paas tak liya. Woh teer chhod diya, bahut khatarnaak tha, seedha dil mein laga. Tab Shiv ki samadhi toot gayi aur woh jaag gaye. Unke mann mein ek alag tarah ki hahakar mach gayi. Unhone aankhen kholi aur charon taraf dekha. Phoolon ki khushbu aur patton mein Madan ko dekha. Itna gussa aaya ki teeno duniya kaanp gayi. Tab Shiv ne teesra nayan khol diya. Bas ek nazar se Madan jal ke raakh ho gaya. Puri duniya mein cheekh padi, devta dar gaye aur rakshas khush ho gaye. Jo log bhog mein lage the, woh samajh gaye ki yeh sukh kya hai. Aur jo yogi the, woh sab paap se azaad ho gaye.

Verse 178 (छंद)

जोगि अकंटक भए पति गति सुनत रति मुरुछित भई। रोदति बदति बहु भाँति करुना करति संकर पहिं गई। अति प्रेम करि बिनती बिबिध बिधि जोरि कर सन्मुख रही। प्रभु आसुतोष कृपाल सिव अबला निरखि बोले सही।।

jogi akaṇṭaka bhae pati gati sunata rati muruchita bhaī | rodati badati bahu bhā̃ti karuṇā karati śaṅkara pahĩ gaī | ati prema kari binatī bibidha bidhi jori kara sanmukha rahī | prabhu āsutoṣa kṛpāla śiva abalā nirakhi bole sahī ||

Jab Rati ne suna ki uska pati kya haal mein hai, woh behosh ho gayi. Woh royi, bahut tarah se boli, aur daya maangti hui Shiv ke paas gayi. Bahut pyaar se haath jod ke unke saamne khadi rahi. Shiv ji dayalu the, usse dekh ke sahi baat boli.

Verse 179 (दोहा/सोरठा)

अब तें रति तव नाथ कर होइहि नामु अनंगु। बिनु बपु ब्यापिहि सबहि पुनि सुनु निज मिलन प्रसंगु।।87।।

aba te rati tava nātha kara hoihi nāmu anaṅgu | binu bapu byāpihi sabahi puni sunu nija milana prasaṅgu ||87||

Ab se tumhara pati Anang naam se jaana jaayega. Bina shareer ke bhi woh sab jagah phail jaaega. Ab suno ki woh tumse kab milenge.

Verse 180 (चौपाई)

जब जदुबंस कृष्न अवतारा। होइहि हरन महा महिभारा।। कृष्न तनय होइहि पति तोरा। बचनु अन्यथा होइ न मोरा।। रति गवनी सुनि संकर बानी। कथा अपर अब कहउँ बखानी।। देवन्ह समाचार सब पाए। ब्रह्मादिक बैकुंठ सिधाए।। सब सुर बिष्नु बिरंचि समेता। गए जहाँ सिव कृपानिकेता।। पृथक पृथक तिन्ह कीन्हि प्रसंसा। भए प्रसन्न चंद्र अवतंसा।। बोले कृपासिंधु बृषकेतू। कहहु अमर आए केहि हेतू।। कह बिधि तुम्ह प्रभु अंतरजामी। तदपि भगति बस बिनवउँ स्वामी।।

jaba jadubaṁsa kṛsna avatārā | hoihi harana mahā mahibhārā || kṛsna tanaya hoihi pati torā | bacanu anyathā hoi na morā || rati gavanī suni saṅkara bānī | kathā apara aba kahauṁ bakhānī || devanha samācāra saba pāe | brahmādika baikuṇṭha sidhāe || saba sura biṣnu birañci sametā | gae jahāṁ siva kṛpāniketā || pṛthaka pṛthaka tinh kīnhi prasaṁsā | bhae prasanna caṁdra avataṁsā || bole kṛpāsiṁdhu bṛṣaketū | kahahu amara āe kehi hetū || kaha bidhi tumha prabhu aṁtarajāmī | tadapi bhagati basa binavauṁ svāmī ||

Jab Krishna Yaduvansh mein paida honge, tab dharti ka bojh utar jaayega. Krishna ka beta tumhara pati hoga, mera yeh baat kabhi galat nahi hogi. Rati wapas chali gayi, Shiv ki baat sun ke. Ab main aage ki kahani batata hoon. Sab devto ko yeh khabar mil gayi. Brahma aur baaki sab Vaikunth chale gaye. Vishnu aur Brahma dono mil ke us jagah gaye jahan Shiv rehte hain. Sabne alag-alag tareeke se Shiv ki tarif ki. Shiv bahut khush ho gaye. Phir Shiv ne kaha ki bolo, tum log kyun aaye ho? Brahma bole ki aap sab jaante hain, phir bhi main aapse vinamrata se kehta hoon.

Verse 181 (दोहा/सोरठा)

सकल सुरन्ह के हृदयँ अस संकर परम उछाहु। निज नयनन्हि देखा चहहिं नाथ तुम्हार बिबाहु।।88।।

sakala suranha ke hṛdayaṁ asa saṅkara parama uchāhu | nija nayananhi dekhā chahahiṁ nātha tumhāra bibāhu ||88||

Sab devaton ke dil mein Shankar ke liye bahut khushi thi. Har koi apni aankhon se dekhna chahta tha, Nath, tumhara shaadi ka scene.

Verse 182 (चौपाई)

यह उत्सव देखिअ भरि लोचन। सोइ कछु करहु मदन मद मोचन॥ कामु जारि रति कहुँ बरु दीन्हा। कृपासिंधु यह अति भल कीन्हा॥ सासति करि पुनि करहिं पसाऊ। नाथ प्रभुन्ह कर सहज सुभाऊ॥ पारबतीं तपु कीन्ह अपारा। करहु तासु अब अंगीकारा॥ सुनि बिधि बिनय समुझि प्रभु बानी। ऐसेइ होउ कहा सुखु मानी॥ तब देवन्ह दुंदुभीं बजाईं। बरषि सुमन जय जय सुर साई॥ अवसरु जानि सप्तरिषि आए। तुरतहिं बिधि गिरिभवन पठाए॥ प्रथम गए जहँ रही भवानी। बोले मधुर बचन छल सानी॥

yaha utsava dekhi'a bhari locana | soi kachu karahu madana mada mocana || kāmu jāri rati kahũ baru dīnhā | kṛpāsiṅdhu yaha ati bhala kīnhā || sāsati kari puni karahĩ pasāū | nātha prabhunha kara sahaja subhāū || pārabatī̃ tapu kīnha apārā | karahu tāsu aba aṅgīkārā || suni bidhi binaya samujhi prabhu bānī | aise'i hou kahā sukhu mānī || taba devan̐ha duṃdubhī̃ bajā'ī̃ | baraṣi sumana jaya jaya sura sā'ī || avasaru jāni saptar̥ṣi ā'e | turatahĩ bidhi giribhavana paṭhā'e || prathama ga'e jahã rahī bhavānī | bole madhura bacana chala sānī ||

Is utsav ko aankhon bhar ke dekho. Madan ke ghamand hataane wale, ab kuch karo. Tumne Kamdev ko jalaaya, phir Rati ko vardan diya. Kripa ki dhaar wali, yeh tumhara kaam bahut achha tha. Pehle daanto, phir vardan do. Nath, yeh prabhu ka natural style hai. Parvati ne bahut tap kiya hai. Ab usse accept karo. Brahma ki baat sunkar, prabhu ki baat samajh ke, woh maan gaye. Khushi hoke bole, 'Theek hai, ho jaayega.' Tab devaton ne dhol bajaye, phool barsaye, 'Jai jai' kehte hue. Sahi time jaan ke saat rishi aaye. Turant Brahma ne unhe Parvat raja ke paas bheja. Pehle wahan gaye jahan Bhavani thi. Unhone pyaar se baat ki, thoda sa chaal se.

Verse 183 (दोहा/सोरठा)

कहा हमार न सुनेहु तब नारद कें उपदेस॥ अब भा झूठ तुम्हार पन जारेउ कामु महेस॥89॥

kahā hamāra na sunehu taba nārada keṃ upadesa. aba bhā jhūṭha tumhāra pana jāreu kāmu mahes..89..

Tumne hamari baat kyun nahi suni? Narad ke advice ko kyun nahi maana? Ab tumhara vrat jhootha ho gaya. Mahesh ne Kamdev ko raakh kar diya.

Verse 184 (चौपाई)

सुनि बोलीं मुसकाइ भवानी। उचित कहेहु मुनिबर बिग्यानी।। तुम्हरें जान कामु अब जारा। अब लगि संभु रहे सबिकारा।। हमरें जान सदा सिव जोगी। अज अनवद्य अकाम अभोगी।। जौं मैं सिव सेये अस जानी। प्रीति समेत कर्म मन बानी।। तौ हमार पन सुनहु मुनीसा। करिहहिं सत्य कृपानिधि ईसा।। तुम्ह जो कहा हर जारेउ मारा। सोइ अति बड़ अबिबेकु तुम्हारा।। तात अनल कर सहज सुभाऊ। हिम तेहि निकट जाइ नहिं काऊ।। गएँ समीप सो अवसि नसाई। असि मन्मथ महेस की नाई।।

suni bolīṁ musakāi bhavānī | ucita kahehu munibar bigyānī || tumhareṁ jān kāmu aba jārā | aba lagi saṁbhu rahe sabikārā || hamareṁ jān sadā siva jogī | aja anavadya akāma abhogī || jauṁ maiṁ siva seyeṁ asa jānī | prīti sameta karma mana bānī || tau hamāra pana sunahu munīsā | karihahiṁ satya kṛpānidhi īsā || tumha jo kahā hari jāreu mārā | soi ati baṛa abibeku tumhārā || tāta anala kara sahaja subhāū | him tehi nikaṭa jāi nahiṁ kāū || gaēṁ samīpa so avasi nasāī | asi manmatha mahesa kī nāī ||

Yeh sunkar Bhavani muskura ke boli. Muni, tumne sahi kaha, tumhe samajh hai. Tum sochte ho ki ab Kamdev jal gaya aur Shankar pareshani se free hai. Main Shiv ko hamesha yogi jaanti hoon. Jo janam se free hai, dosh se free, ichha se free. Agar main Shiv ko aise jaantey hue bhi Shiv ki seva karti hoon, pyaar se, mann se, baat se, to suno mera vrat. Kripa ki dhaar wali Ishwar isse sach kar denge. Jo tumne kaha ki Hari ne Kamdev ko jala ke maara, yeh tumhara bahut bada galti hai. Beta, aag ka natural style hai ki woh jalaati hai. Uske paas baraf nahi ja sakti. Jo paas gaya, woh pighal gaya. Mahesh ka Manmath ke saath yehi haal hua.

Verse 185 (दोहा/सोरठा)

हियँ हरषे मुनि बचन सुनि देखि प्रीति बिस्वास॥ चले भवानिहि नाइ सिर गए हिमाचल पास॥90॥

hiyaṁ haraṣe muni bacana suni dekhi prīti bisvāsa | cale bhavānihi nāi sira gae himācala pāsa ||90||

Muni ki baat sunkar unke dil mein khushi aayi. Unki pyaar aur bharosa dekh ke. Sir jhuka ke woh chale gaye. Himalaya ke paas pahunche.

Verse 186 (दोहा/सोरठा)

लगे सँवारन सकल सुर बाहन बिबिध बिमान। होहि सगुन मंगल सुभद करहिं अपछरा गान।।91।।

lage saṁvāran sakala sura bāhana bibidha bimāna | hohi saguna maṅgala subhada karahiṁ apacharā gāna ||91||

Sab devta apne sawaari aur udane wale rath sajane lage. Achhe sanket dikhne lage aur apsaraein gaane lagi.