Sarga 96

Verse 1

तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम् ।निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन् ॥१॥

Ram ne Sita ko woh pahar ki nadi dikhayi. Phir woh pahar ke kinare baith gaye. Ram ne Sita ke liye maans laya khane ke liye. Sita khush ho gayi.

Verse 2

इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना ।एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघवः ॥२॥

Ram Sita ke paas baith ke khana de rahe the. Bole, yeh shuddh hai, yeh meetha hai, yeh aag par pakka hai. Dharam wala Ram aise hi baitha tha Sita ke saath.

Verse 3

तथा तत्राऽसतस्तस्य भरतस्यौपयायिनः ।सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभस्पृशौ ॥३॥

Jab Ram wahan baite the, tab Bharat ki sena aa rahi thi. Sena ke pairon ki dhool upar ja rahi thi, awaaz bhi ho rahi thi. Dono cheezein aasmaan tak ja rahi thin.

Verse 4

एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ता श्शब्देन महता ततः ।अर्दिता यूथपा मत्ता स्सयूथा दुद्रुवुर्दिशः ॥४॥

Tabhi achanak bahut bada shor utha. Haathiyo ke bade bade group dar gaye. Woh apne poore group ke saath bhagne lage. Charon taraf bhaag gaye.

Verse 5

स तं सैन्यसमुद्धूतं शब्दं शुश्राव राघवः ।तां श्च विप्रद्रुतान्सर्वान्यूथपानन्ववैक्षत ॥५॥

Raghava ne woh shor suna. Woh shor sena ne machaya tha. Usne dekha ki haathi ke bade bade group bhaag rahe hain. Sab jaldi jaldi bhaag rahe the.

Verse 6

तांश्च विद्रुवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा च निस्वनम् ।उवाच राम स्सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥६॥

Raghava ne dekha ki sab bhaag rahe hain. Usne woh shor bhi suna. Phir usne Lakshman se baat ki. Lakshman Sumitra ka beta tha. Usme bahut taakat thi.

Verse 7

हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रासुप्रजास्त्वया ।भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलः श्रूयते स्वनः ॥७॥

Raghava ne kaha, are Lakshman yahan dekh. Sumitra ko tu bete ke roop mein mila hai. Bahut bada shor sunai de raha hai. Aisa lag raha hai jaise bijli chamki ho.

Verse 8

गजयूथानि वाऽरण्ये महिषा वा महावने ।वित्रासिता मृगा स्सिंहै स्सहसा प्रद्रुता दिशः ॥८॥

Jungle mein haathi ke group hain ya bade jungle mein bhains hain. Sher ne sabko darake bhaga diya hai. Sab jaanwar achanak bhaag rahe hain. Har taraf bhaag rahe hain.

Verse 9

राजा वा राजपुत्रो वा मृगयामटते वने ।अन्यद्वा श्वापदं किञ्चित्सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि ॥९॥

Ho sakta hai koi raja ho ya rajkumar, jungle mein shikaar karne nikla ho. Ya phir koi aur jaanwar ho. Lakshman, tum dekho ke yeh kya hai.

Verse 10

सुदुश्चरो गिरिश्चायं पक्षिणामपि लक्ष्मण ।सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिरात् ज्ञातुमर्हसि ॥१०॥

Lakshman, yeh pahad bahut mushkil hai paar karna. Pakshi bhi isse nahi paar kar sakte. Jaldi se samajh lo yahan kya ho raha hai, poora sach-sach.

Verse 11

स लक्ष्मण स्सन्त्वरित स्सालमारुह्य पुष्पितम् ।प्रेक्षमाणो दिश स्सर्वाः पूर्वां दिशमुदैक्षत ॥११॥

Phir Lakshman jaldi se ek phoolon wala ped chadha. Usne charo taraf dekha aur purvi disha ko ghurne laga.

Verse 12

उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् ।रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभिः ॥१२॥

Woh uttar ki taraf dekhne laga. Usne ek bada sena dekha. Bahut saare rath, ghode aur haathi the. Sipahi bhi the, sab taiyaar the.

Verse 13

तामश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् ।शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रवीत् ॥१३॥

Usne Ram ko bataya ki wahan ek sena hai. Ghodon aur haathiyon se bhara hua hai. Rath aur jhade bhi lage hain. Phir usne yeh baat kahi.

Verse 14

अग्निं संशमयत्वार्य स्सीता च भजतां गुहाम् ।सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा ॥१४॥

Arya, ag bujha do. Sita ko gufa mein chhupa lo. Apna dhanush taiyaar rakho, ban bhi rakhho. Aur apna kavach bhi pehen lo.

Verse 15

तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह ।अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्येमां मन्यसे चमूम् ॥१५॥

Ram ne Lakshman se kaha. Lakshman, aankh lagake dekho. Batao, tumhe lagta hai yeh sena kiski hai?

Verse 16

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।दिधक्षन्निव तां सेनां रुषितः पावको यथा ॥१६॥

Jab Rama ne Lakshman ko bola, toh Lakshman ne jawab diya. Woh itna gussa ho gaya jaise aag mein jal raha ho. Aisa lag raha tha jaise woh us poori sena ko jala dega.

Verse 17

सम्पन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् ।आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतस्सुतः ॥१७॥

Dekh Rama, baat saaf hai. Kaikeyi ka beta Bharat rajya pa gaya hai. Ab woh ham dono ko maarne aa raha hai. Use rajya chahiye, bilkul saaf-saaf.

Verse 18

एष वै सुमहाञ्छ्रीमान्विटपी सम्प्रकाशते ।विराजत्युद्गतस्कन्धं कोविदारध्वजो रथे ॥१८॥

Dekho wahan. Woh bada ped jaisa nishaan chamak raha hai. Rath pe kovidar ped ka jhanda hai. Uska tan upar utha hua hai. Bahut chamakdar lag raha hai.

Verse 19

असौ हि सुमहास्कन्धो विटपी च महाद्रुमः ।विराजते महासैन्ये कोविदारध्वजो रथे ॥१९॥

Haan wahi hai. Woh bada ped hai, bahut mota tan wala. Uski daalen faili hui hain. Badi sena ke beech mein woh rath pe kovidar ka jhanda chamak raha hai.

Verse 20

भजन्त्येते यथाकाममश्वानारुह्य शीघ्रगान् ।एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिनः ॥२०॥

Yeh log tez ghodon par sawaar hoke jahan chahte hain wahin chale jaate hain. Haathi par baithe log bhi khush hoke chamak rahe hain.

Verse 21

गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहै ।अथवेहैव तिष्ठाव स्सन्नद्धावुद्यतायुधौ ॥२१॥

Bhai, hum dono dhanush utha lete hain. Is pahad pe chhupa jaate hain. Ya phir yahin khade rehte hain. Hath mein hathiyaar liye, taiyaar khade ho jaate hain.

Verse 22

अपि नौ वशमागच्छेत्कोविदारध्वजो रणे ।अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् ॥२२॥त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा ।

Hey Raghav, kya woh Kovidar jhanda wala ladai mein humare haath aayega? Main Bharat ko dekhna chahta hoon. Uski wajah se tumhare upar, Sita ke upar, aur mere upar bada dukh aaya hai.

Verse 23

यन्निमित्तं भवान्राज्याच्छ्युतो राघव शाश्वतात् ॥२३॥सम्प्राप्तोऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे ।

Hey Raghav, jiski wajah se tum apna rajya chhod ke aaye the, wohi Bharat ab yahan dushman ban ke aa gaya hai. Hey veer, mujhe use maarna hi chahiye.

Verse 24

भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव ।पूर्वापकारिणं हत्वा न ह्यधर्मेण युज्यते ॥२४॥

Hey Raghav, main koi dosh nahi dekhta Bharat ko maane mein. Jo pehle bura karta hai, use maarne mein koi paap nahi hota.

Verse 25

पूर्वापकारी भरतस्त्यक्तधर्मश्च राघव ।एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुन्धराम् ॥२५॥

Hey Raghav, Bharat ne pehle bura kiya hai aur dharam chhod diya hai. Jab main use maar dunga, tab tum poori duniya par raj karna.

Verse 26

अद्य पुत्रं हतं संख्ये कैकेयी राज्यकामुका ।मया पश्येत्सुदुःखार्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम् ॥२६॥

Aaj main uska beta ladai mein maar dunga. Kaikeyi rajya ke liye lagee thi, aaj woh apna beta mara dekhegi. Use bada dukh hoga, jaise koi ped haathi se toota dekhta hai.

Verse 27

कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् ।कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम् ॥२७॥

Main Kaikeyi ko bhi mar dunga. Uske saare logon ke saath, uske poore khandaan ke saath. Aaj hi zameen ko is bade paap se saaf karna hai.

Verse 28

अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद ।मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम् ॥२८॥

Aaj main apna gussa chhod dunga jo maine itna time rok ke rakha hai. Jo badtameezi mere saath hui, uska hisab bhi dunga. Jaise aag sukhile pedhon mein failti hai, waise dushman ke logon par tod karunga.

Verse 29

अद्यैतच्छित्रकूटस्य काननं निशितै श्शरैः ।छिन्दञ्चत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम् ॥२९॥

Aaj main Chitrakoot ke jungle mein dushmanon ki body tod dunga. Meri teer unhe cheer denge. Poora jungle khoon se laal ho jayega.

Verse 30

शरैर्निर्भिन्नहृदयान्कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा ।श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश्च निहतान्मया ॥३०॥

Jungli jaanwar ghoomenge wahan. Jo haathi, ghode aur aadmi maine maare hain, unhe apne panje mein lekar ghaseetenge. Meri teer unke dil mein ghuse hain.

Verse 31

शराणां धनुषश्चाहमनृणोऽस्मिन्महावने ।ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः ॥३१॥

Is jungle mein main Bharat ko uski poori fauj ke saath mar dunga. Phir mera dhanush aur teer mujhse koi udhaar nahi lenge. Koi shak nahi hai.