Sarga 9

Verse 1

एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत्।।।।

Jab Kaikeyi ko yeh baat sunai di, uska chehra gusse se laal ho gaya. Woh lambi saans lekar gusse mein Manthara se boli.

Verse 2

अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।यौवराज्ये च भरतं क्षिप्रमेवाभिषेचये।।।।

Aaj main Rama ko jaldi se yahan se van bhej dunga. Aur Bharat ko jaldi se yuvaraj bana dunga.

Verse 3

इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन मन्थरे।भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन।।।।

Ab socho Manthara, kaise Bharat ko rajya mil sakta hai. Rama ko kabhi nahi milna chahiye, koi bhi tarika ho.

Verse 4

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

Rani ne Manthara ko yeh bola. Manthara buri nazar wali thi. Usne Rama ko nuksan pahunchane ki koshish ki. Aur Kaikeyi ko yeh kaha.

Verse 5

हन्तेदानीं प्रवक्ष्यामि कैकेयि श्रूयतां च मे।यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम्।।।।

Kaikeyi, ab suno main kya kehti hoon. Main tumhe bataungi ki kaise tumhara beta Bharata sirf rajya paega.

Verse 6

किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि।।।।

Manthara boli, Kaikeyi, kya tum bhool gayi? Ya phir jaan ke chup kar rahi ho? Main tumhare liye jo baat bolne wali hoon, woh tumhari hi bhalai ki hai. Tum sunna chahti ho kya?

Verse 7

मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चापि विमृश्यताम्।।।।

Suno, jo main kehne wala hoon agar tumhe sunna achha lagta hai toh suno. Main batata hoon, aur sun ke tum thoda sochna bhi.

Verse 8

श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकेयी।किञ्चिदुत्थाय शयनात्स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत्।।।।

Manthara ki baat sun ke Kaikeyi apne bistar se thoda uthi. Usne bistar acche se bichha hua tha. Phir usne yeh kaha.

Verse 9

कथय त्वं ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन।।।।

Manthara, mujhe batao koi tarika. Kaise Bharat ko rajya mile aur Ram ko bilkul na mile? Koi bhi tarika chahiye.

Verse 10

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।रामार्थमुपहिंसन्ती कुब्जा वचनमब्रवीत्।।।।

Rani ne jab Manthara ko samjhaya, woh kubdi aur buri soch wali aurat boli. Uska mann tha ki Ram ka kaam bigaad de.

Verse 11

तव दैवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत्।।।।दिशमास्थाय वै देवि दक्षिणां दण्डकान्प्रति।वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः।।।।

Devi, jab devta aur asuron mein ladai hui, toh tumhara pati raja rishiyon ke saath gaya. Woh Indra ki madad karne gaya aur tumhe bhi saath le gaya. Woh log dakshin disha ki taraf chale, Dandak ke liye. Wahin ek shehar tha jiska naam Vaijayanta tha, jahan Timidhwaj rehta tha.

Verse 12

तव दैवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत्।।2.9.11।।दिशमास्थाय वै देवि दक्षिणां दण्डकान्प्रति।वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः।।2.9.12।।

Woh bada asur tha jiska naam Shambara tha. Log usein jaante the kyunki woh sau tarah ki chalaki mein maahir tha. Usne Indra ko ladai ke liye challenge kiya. Devtaon ki poori sena bhi usein nahi hara paayi thi.

Verse 13

स शम्बर इति ख्यातश्शतमायो महासुरः।ददौ शक्रस्य सङ्ग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः।।।।

Us badi ladai mein raat ke waqt rakshas aate the. Woh jo log ghayal ho chuke the, unko maarte the. Aur jo log so rahe the, unko bhi maar daalte the.

Verse 14

तस्मिन्महति सङ्ग्रामे पुरुषान्क्षतविक्षतान्।रात्रौ प्रसुप्तान्घ्नन्ति स्म तरसाऽऽसाद्य राक्षसाः।।।।

Raja Dasharath ne wahan badi ladai ladayi. Lekin woh bade haath wale raja ko asuron ke hathiyaron se kaat diya gaya. Bahut takat laga di unpe.

Verse 15

तत्राकरोन्महद्युद्धं राजा दशरथस्तदा।असुरैश्च महाबाहुश्शस्त्रैश्च शकलीकृतः।।।।

Devi, jab tumhara pati behosh ho gaya, tumne usein ladai ke maidan se utha liya. Tumne uski hifazat ki. Wahan bhi Hathiyaron se ghayal hone ke baad tumne apne pati ki jaan bachayi.

Verse 16

अपवाह्य त्वया देवि सङ्ग्रामान्नष्टचेतनः।तत्रापि विक्षतश्शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया।।।।

Devi, tumne apne pati ko yuddh mein le jaaya jab woh behosh ho gaya the. Us waqt bhi woh haathi aur talwaaron se zakhmi the, par tumne unhe bacha liya.

Verse 17

तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरौ।।।।गृह्णीयामिति तत्तेन तथेत्युक्तं महात्मना।

Devi, tumne apne pati ko yuddh mein le jaaya jab woh behosh ho gaya the. Us waqt bhi woh haathi aur talwaaron se zakhmi the, par tumne unhe bacha liya.

Verse 18

अनभिज्ञाम्ह्यहं देवि त्वयैव कथिता पुरा।।।।कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय।।।।

Devi, main is baare mein kuch nahi jaanta tha. Tumne mujhe pehle bataya tha. Par tumhare pyaar ki wajah se maine yeh baat dil mein rakhi. Ab Rama ke rajya-abhishek ki taiyaariyan rok do.

Verse 19

अनभिज्ञाम्ह्यहं देवि त्वयैव कथिता पुरा।।2.9.18।।कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय।।2.9.19।।

Devi, main sach mein nahi jaanta tha. Tumne hi mujhe pehle bataya tha. Par tumhare liye pyaar se maine yeh baat soch mein rakhi. Ab Rama ke rajya-abhishek ki taiyaariyan rok do aur use wapas bhejo.

Verse 20

तौ वरौ याच भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।प्रव्राजनं च रामस्य त्वं वर्षाणि चतुर्दश।।।।

Yeh dono baatein maang lo, Bharat ki rajtilak ho aur Ram ko chodh ke jungle bhej do. Ram ko chodh ke jungle bhej do aur woh chodh ke chale jaye. Aur yeh sab chodh ke chale jaye. Chaudah saas tak wahan rahe. Chaudah saas tak wahan rahe. Chaudah saas tak wahan rahe.

Verse 21

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।प्रजाभावगतस्नेहस्स्थिरः पुत्रो भविष्यति।।।।

Jab Ram chodh ke chale jayenge jungle mein, tab Bharat ki baat pakki ho jayegi. Chaudah saas tak Ram wahan rahe. Chaudah saas tak Ram wahan rahe. Chaudah saas tak Ram wahan rahe. Logon ka pyaar Bharat ke paas aa jayega. Logon ka pyaar Bharat ke paas aa jayega. Logon ka pyaar Bharat ke paas aa jayega.

Verse 22

क्रोधागारं प्रविश्याऽद्य क्रुद्धेवाश्वपतेस्सुते।शेष्वाऽनन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी।।।।

Aaj tum gusse wale kamre mein jao. Ashvapati ki beti, aisa dikhao jaise tumhe bahut gussa aa raha ho. Wahan zameen par let jao. Zameen par let jao. Zameen par let jao. Kapde mail karke pehno. Kapde mail karke pehno. Kapde mail karke pehno.

Verse 23

मास्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।रुदन्ती चापि तं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा।।।।

Uski taraf dekh ke bhi mat dekho. Usse baat bhi mat karo. Usse baat bhi mat karo. Usse baat bhi mat karo. Jab woh tumhe dekhoge toh rote raho. Jab woh tumhe dekhoge toh rote raho. Jab woh tumhe dekhoge toh rote raho. Zameen par hi let ke dukh mein doob ke raho. Zameen par hi let ke dukh mein doob ke raho.

Verse 24

दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।त्वत्कृते स महाराजो विशेदपि हुताशनम्।।।।

Tum apne pati ko hamesha pyaari thi. Tum apne pati ko hamesha pyaari thi. Tum apne pati ko hamesha pyaari thi. Ismein koi shak nahi hai. Ismein koi shak nahi hai. Ismein koi shak nahi hai. Tumhare liye woh maharaja aag mein bhi kood jayega. Tumhare liye woh maharaja aag mein bhi kood jayega. Tumhare liye woh maharaja aag mein bhi kood jayega.

Verse 25

न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रृद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।तव प्रियार्थं राजा हि प्राणानपि परित्यजेत्।।।।

Raja tumhe gussa dilane ki koshish nahi kar sakta. Woh tumhari baat se aankh mila ke baat bhi nahi kar sakta. Tumhare liye woh apni jaan bhi de sakta hai.

Verse 26

न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः।।।।

Dharti ka raja tumhari baat tod nahi sakta. Tum simple ho, samajh nahi aata tumhara kya kehna hai. Lekin tumhara bhagya aur tumhari baat mein kitna zor hai, yeh samjho.

Verse 27

मणिमुक्तं सुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।दद्याद्दशरथो राजा मास्म तेषु मनः कृथाः।।।।

Raja Dasharath tumhe moti, sone aur kai tarah ke ratn de sakta hain. Lekin tumhara mann un cheezon ki taraf mat jao.

Verse 28

यौ तौ दैवासुरे युद्धे वरौ दशरथोऽददात्।तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वामतिक्रमेत्।।।।

Devi, Dasharath ne jab dev aur asur lad rahe the, tab do vardaan diye the. Unhe yaad dilao taaki tumhara kaam haath se na nikle.

Verse 29

यदातु ते वरं दद्यात्स्वयमुत्थाप्य राघवः।व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम्।।।।

Jab Raghav khud tumhe utha ke vardaan denge, tab raja ko pakka kar lena. Phir yeh vardaan maang lena.

Verse 30

रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च।भरतः क्रियतां राजा पृथिव्याः पार्थिवर्षभः।।।।

Rama ko jungle bhej do, pandrah saal ke liye. Bharat ko raja bana do, yeh dharti ka sabse bada raja hoga.

Verse 31

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः।।।।

Jab Rama pandrah saal jungle mein rahega, tab tak tumhara beta bada ho jayega. Uski pakad itni mazboot ho jayegi ki woh aaram se rahega.

Verse 32

रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।एवं सिद्ध्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव भामिनि।।।।

Devi, raja se yeh maango ki Rama ko jungle bhej diya jaye. Tumhare bete ka kaam ban jayega, sab kuch theek ho jayega.

Verse 33

एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।भरतश्च हतामित्रस्तव राजा भविष्यति।।।।

Jab Rama jungle jayega, toh uski koi sunna nahi hogi. Bharat ka koi dushman nahi bachega, woh raja ban jayega.

Verse 34

येन कालेन रामश्च वनात्प्रत्यागमिष्यति।तेन कालेन पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति।।।।सुगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिस्सार्धमात्मवान्।

Jab tak Ram wapas aayega jungle se, tab tak tumhara beta pakka ho jayega. Woh apne aap mein strong hoga, achhe doston ke saath rahega, aur log uske saath khade honge.

Verse 35

प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा।।।।रामाभिषेकसङ्कल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।

Ab sahi time aa gaya hai. Raja se darna nahi, unhe rokna hai. Woh Ram ko rajya de ke baithana chahte hain, ise rukna padega.

Verse 36

अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया।।।।हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।

Manthara ne Kaikeyi ko galat raasta dikhaya, aur usey samjha diya ki yeh sahi hai. Kaikeyi maan gayi, khush ho gayi, aur Manthara se boli.

Verse 37

सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता।।।।कैकेयी विस्मयं प्राप्ता परं परमदर्शना।

Manthara ki baat sunkar Kaikeyi chhook gayi. Woh ek chhoti si ladki ki tarah galat raaste par chal padi, jabki uski samajh mein aata tha ki sahi kya hai.

Verse 38

कुब्जे त्वां नाभिजानामि श्रेष्ठां श्रेष्ठाभिथायिनीम्।।।।पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।

Kaikeyi boli, Kubja, main tumhe pehchanta nahi tha ki tum itni samajhdar ho. Tum jitni bhi kubja ho, tumhari soch sabse aage hai.

Verse 39

त्वमेव तु ममाऽर्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी।।।।नाहं समवबुध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।

Kubja, maine socha nahi tha ki tum itni samajhdar ho. Tum aise acche baatein karti ho. Duniya mein itni kubja aur koi nahi hai jo itna sahi faisla le sake.

Verse 40

सन्ति दुस्संस्थिताः कुब्जा वक्राः परमदारुणाः।।।।त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना।त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना।

Kai kubja aisi hain jo tedhi-medhi hain aur dekhne mein daravni lagti hain. Par tum aisi ho jaise kamal ka phool hawa se jhuka hua. Tum dekhne mein acchi lagti ho.

Verse 41

उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत्स्कन्धात् समुन्नतं।।।।अधस्ताच्चोदरं शातं सुनाभमिव लज्जितम्।

Tumhara seena bada hai aur kandhe tak upar utha hai. Uske neeche pet patla hai aur naabhi acchi hai. Jaise sharam ke chupa liya ho.

Verse 42

परिपूर्णं तु जघनं सुपीनौ च पयोधरौ।।।।विमलेन्दुसमं वक्त्रमहोराजसि मन्थरे।

Tumhari kamar badi hai aur dono stan gol aur bade hain. Tumhara chehra saaf chaand jaisa hai. Manthara, tum kitni chamakdar lagti ho.

Verse 43

जघनं तव निर्घुष्टं रशनादामशोभितम्।।।।जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ चाप्यायतावुभौ।

Jab tum chalti ho toh tumhari kamar pe ghaghra baaje hai. Tumhari taangein pakki aur tagdi hain. Dono paer lambe aur ache shape mein hain.

Verse 44

त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी।।।।अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे।

Manthara, tumhare taangein lambi hain aur kapda bhi acha pehne ho. Jab tum mere aage chalti ho toh tum ek rajhans jaisi lagti ho.

Verse 45

आसन्याश्शम्बरे मायास्सहस्रमसुराधिपे।।।।सर्वास्त्वयि निविष्टास्ता भूयश्चान्यास्सहस्रशः।

Achha, ab main tumhe batata hoon Kaikeyi. Sunno kaise sirf tumhara beta Bharat rajpaat paega.

Verse 46

तवेदं स्थगु यद्दीर्घं रथघोणमिवायतम्।।।।मतयः क्षत्रविद्याश्च मायाश्चात्र वसन्ति ते।

Shambara naam ke daanav ke paas hazaar chaalein the. Woh sab tum mein hain. Aur usse bhi zyada, hazaar aur bhi tum mein hain.

Verse 47

अत्र ते प्रतिमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम्।।।।अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।

Tumhari ye kubdi lambi hai, jaise rath ka hissa ho. Isme tumhare dimaag, rajneeti aur chaalein sab bhare hain.

Verse 48

जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन मन्थरे।।।।लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।

Main tumhare kubad pe sona laga dunga. Jab Bharata rajya mein baith jayega aur Raghava jungle chala jayega. Tab yeh sona chamakega.

Verse 49

मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम्।।।।कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।

Manthara, tumhare chehre pe sona tilak karwaungi. Aur tumhare liye achhe gehne bhi. Yeh sab shubh hoga.

Verse 50

परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि।।।।चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम्।।।।

Achhe kapde pehen ke tum devi jaisi dikhegi. Tumhara chehra itna khoobsurat hai jaise chaand ho. Tum bade logon mein sar utha ke chalogi.

Verse 51

परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि।।2.9.50।।चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम्।।2.9.51।।

Aur dusre kubad wale log bhi tumhare paas aayenge. Woh sab gehne pehen ke tumhari seva karenge. Jaise tumne meri seva ki hai.

Verse 52

तवापि कुब्जाः कुब्जायास्सर्वाभरणभूषिताः।पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम।।।।

Tumhari bhi woh kubja tumhari sewa karegi. Woh apne saare gehne pehen ke tumhare paon dabayegi. Jaise main hamesha tumhare paon dabati hoon, waise hi woh karegi.

Verse 53

इति प्रशस्यमाना सा कैकेयीमिदमब्रवीत्।शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव।।।।

Manthara ki tareef sunkar Kaikeyi ne uski baat suni. Kaikeyi apne saaf bed par leti thi. Woh itni chamak rahi thi jaise agni ke upar aag ka shola ho.

Verse 54

गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।उत्तिष्ठ कुरु कल्याणि राजानमनुदर्शय।।।।

Beta, jab paani beh ke chala jaye, tab setu banana ka koi fayda nahi. Abhi uth aur raja ke paas ja. Apni baat raja ke saamne rakh de.

Verse 55

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता।।।।अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च।।।।ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता।संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।।।।

Manthara ki baat sunkar rani uske saath chali gayi. Rani apni khushi mein itna magan thi. Dono gusse ka kamre mein gayi. Rani ne apna motiyon ka haar utar diya. Apne saare gehne bhi utar diye.

Verse 56

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता।।2.9.55।।अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च।।2.9.56।।ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता।संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।।2.9.57।।

Woh rani badi khushnaseeb thi. Usne apna motiyon ka haar utara. Woh haar lakhon ka tha. Apne saare acche gehne bhi utar diye. Woh gehne bhi bahut kimti the.

Verse 57

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता।।2.9.55।।अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च।।2.9.56।।ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता।संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।।2.9.57।।

Kaikeyi Manthara ki baaton mein aa gayi thi. Ab woh zameen par let gayi. Usne Manthara se kaha ki ab main kya karungi.

Verse 58

इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि।वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम्।।।।

Kaikeyi boli, Manthara, raja ko jaake bolna. Ya to main yahan mar jaaungi, ya jab Ram van jayenge, tab Bharat rajya paayega. Mera bas yehi faisla hai.

Verse 59

न सुवर्णेन मे ह्यर्थो न रत्नैर्न च भूषणैः।एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते।।।।

Mujhe sona nahi chahiye, na heere-moti, na koi gehne. Agar Ram raja ban gaye, toh main mar jaaungi. Mera jeena bekaar hai.

Verse 60

अथो पुनस्तां महिषीं महीक्षितोवचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।उवाच कुब्जा भरतस्य मातरंहितं वचो राममुपेत्य चाहितम्।।।।

Phir Manthara ne Kaikeyi ko zor se samjhaya. Woh boli, Bharat ki maa, suno. Yeh baat Bharat ke liye acchi hai, lekin Ram ke liye buri hai. Main tumhe poora batati hoon kya karna hai.

Verse 61

प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवोयदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।अतो हि कल्याणि यतस्व तत्तथायथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते।।।।

Agar Ram ko yeh rajya milta hai, toh tum aur tumhara beta pakka dukhi hoge. Isliye tu koshish kar ki tera beta Bharat rajya ki taajposhi kare.

Verse 62

तथाऽतिविद्धा महिषी तु कुब्जयासमाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।निधायहस्तौ हृदयेऽतिविस्मिताशशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः।।।।

Kaikeyi ke dil mein Kubja ki baatein teer ki tarah lagi. Woh hairaan reh gayi, haath seena pe rakh ke baith gayi. Aur gusse mein baar-baar Kubja ki tareef karne lagi.

Verse 63

यमस्य वा मां विषयं गतामितोनिशाम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।वनं गते वा सुचिराय राघवेसमृद्धकामो भरतो भविष्यति।।।।

Kubja, jab main mar jaaoon, tab bata dena. Ya phir jab Ram kaafi time ke liye jungle chale jaaye, tab bhi bata dena. Tab Bharat ki saari khwahish poori ho jaayegi.

Verse 64

अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजोन चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।न किञ्चिदिच्छामि न चेह जीवितंन चेदितो गच्छति राघवो वनम्।।।।

Agar Ram jungle nahi jaata, toh main kuch nahi chahti. Na bistar, na phoolon ki maala, na chandan, na kajal, na khana-pina. Main apni jaan bhi nahi chahti.

Verse 65

अथैतदुक्त्वा वचनं सुदारुणंनिधाय सर्वाभरणानि भामिनी।असंवृतामास्तरणेन मेदिनींतदाऽधिशिश्ये पतितेव किन्नरी।।।।

Kaikeyi ne yeh baat keh di, bohot buri baat thi. Usne apne saare gehne utaar diye. Bichhona bhi hata diya, zameen pe seedha let gayi. Jaise koi toota hua insaan ho.

Verse 66

उदीर्णसंरम्भतमोवृताननातथाऽवमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सातमोवृता द्यौरिव मग्नतारका।।।।

Raja ki patni Kaikeyi ka chehra gusse ke andher mein doob gaya. Usne apne sabse acche haar aur gehne utaar diye. Woh bilkul pareshan ho gayi. Aisa lag raha tha jaise aasman par ghane badal chha gaye ho aur taare dikhte hi nahi hain.