Sarga 84

Verse 1

ततो निविष्टां ध्वजिनीं गङ्गामन्वाश्रितां नदीम् ।निषादराजो दृष्ट्वैव ज्ञातीन्सन्त्वरितोऽऽब्रवीत् ॥१॥

Guha, Nishad logon ka raja, dekhta hai ki ek badi sena Ganga nadi ke paas khadi hai. Woh turant apne logon ke paas bhaaga aur bola.

Verse 2

महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते ।नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन् ॥२॥

Dekho, yeh sena kitni badi hai, jaise samundar ho. Main sochta hoon lekin iska end hi nahi milta. Itni badi sena hai yeh.

Verse 3

यथा तु खलु दुर्बुद्धिर्भरत स्स्वयमागतः ।स एष हि महाकायः कोविदारध्वजो रथे ॥३॥

Lagta hai Bharat khud aa gaya hai. Shayad usne koi galti kar di. Dekho us rath par bada jhanda hai, kovidar ped jaisa design hai usme.

Verses 4-5

बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति ।अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम् ॥४॥सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम् ।भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति ॥५॥

Kya yeh humein bedi mein bandh karega ya humein maarega? Bharat, Kaikeyi ka beta, yahan aaya hai. Kya woh Dasharath ke beta Ram ko maarna chahta hai? Ram ko papa ne rajya se nikal diya tha. Bharat woh rajya pana chahta hai jo bahut mushkil hai.

Verse 6

भर्ताचैव सखाचैव रामो दाशरथिर्मम ।तस्यार्थकामास्सन्नद्धा गङ्गाऽनूपे प्रतिष्ठत ॥६॥

Mere liye Rama, Dasharatha ka beta, malik bhi hai aur dost bhi. Isliye tum log uske liye taiyaar ho ke Ganga ke kinare khade raho.

Verse 7

तिष्ठन्तु सर्वे दाशाश्च गङ्गामन्वाश्रिता नदीम् ।बलयुक्ता नदीरक्षा मांसमूलफलाशनाः ॥७॥

Jitne machhali maare wale hain, sab Ganga nadi ke paas apni jagah pe raho. Tum log taakat rakho, nadi ki raksha karo. Khana bhi tumhe milta rahe, maans, jad aur phal sab.

Verse 8

नावां शतानां पञ्चानां कैवर्तानां शतं शतम् ।सन्नद्धानां तथा यूनां तिष्ठन्त्वित्यभ्यचोदयत् ॥८॥

Usne unko kaha ki paanch sau naav taiyaar rakho. Har naav mein sau jawan machhali maare wale hon, sab apna saaman lekar taiyaar khade raho.

Verse 9

यदाऽऽदुष्टस्तु भरतो रामस्येह भविष्यति ।सेयं स्वस्तिमती सेना गङ्गामद्य तरिष्यति ॥९॥

Agar Bharata ka Rama pe koi bura irada nahi hai, to yeh poora fauj aaj hi Ganga paar kar sakta hai. Sab kuch theek se ho jayega.

Verse 10

इत्युक्त्वोपायनं गृह्य मत्स्यमांसमधूनि च ।अभिचक्राम भरतं निषादाधिपतिर्गुहः ॥१०॥

Guha ne itna keh ke tohfa liya, machhli, meat aur sharaab. Phir Bharat se milne chala gaya.

Verse 11

तमायान्तं तु सम्प्रेक्ष्य सूतपुत्रः प्रतापवान् ।भरतायाऽचचक्षेऽथ विनयज्ञो विनीतवत् ॥११॥

Sumantra ne dekha ki Guha aa raha hai. Woh seedha Bharat ke paas gaya aur izzat se bataya ki woh aa gaya hai.

Verse 12

एष ज्ञातिसहस्रेण स्थपतिः परिवारितः ।कुशलो दण्डकारण्ये वृद्धो भ्रातुश्च ते सखा ॥१२॥

Yeh raha woh sardar. Hazaron apne log uske saath hain. Woh Dandaka jungle ke kaam mein maahir hai. Bada aadmi hai. Aur tumhare bhai ka dost bhi hai.

Verse 13

तस्मात्पश्यतु काकुत्स्थ त्वां निषादाधिपो गुहः ।असंशयं विजानीते यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥१३॥

Isliye Guha se milo. Woh Nishad logon ka raja hai. Woh bata dega ki Ram aur Lakshman kahan hain. Isme koi shak nahi.

Verse 14

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुमन्त्राद्भरत श्शुभम् ।उवाच वचनं शीघ्रं गुहः पश्यतु मामिति ॥१४॥

Sumantra ne jo baat kahi, woh Bharat ko achhi lagi. Bharat ne turant kaha ki Guha mujhe abhi milne aao.

Verse 15

लब्ध्वाऽभ्यनुज्ञां संहृष्टो ज्ञातिभिः परिवारितः ।आगम्य भरतं प्रह्वो गुहो वचनमब्रवीत् ॥१५॥

Guha ko permission mil gayi. Woh khush hoke apne logon ke saath aaya. Bharat ke paas jhuk ke salaam kiya. Phir baat karni shuru ki.

Verse 16

निष्कुटश्चैव देशोऽयं वञ्चिताश्चापि ते वयम् ।निवेदयामस्ते सर्वे स्वके दासकुले वस ॥१६॥

Yeh jagah tumhari apni hai, jaise koi private garden ho. Hum bhi tumhare hain, tumhare upar depend hain. Sab log keh rahe hain ki hamare ghar mein ruk jao.

Verse 17

अस्ति मूलं फलञ्चैव निषादैस्समुपाहृतम् ।आर्द्रं च मांसं शुष्कं च वन्यं चोच्चावचं महत् ॥१७॥

Nishad logon ne bahut saara samaan laya hai. Jad aur phool sab ikatha kiya hai. Taaza maans bhi hai aur sookha maans bhi. Jungle ka khana bahut hai, har tarah ka.

Verse 18

आशंसे स्वाशिता सेना वत्स्यतीमां विभावरीम् ।अर्चितो विविधैः कामै श्श्व स्ससैन्यो गमिष्यसि ॥१८॥

Main ummeed karta hoon ki tumhari sena khana kha ke theek ho gayi hogi. Aaj raat yahin guzaaro. Tumhari khub seva hogi. Kal subah tum apni sena ke saath chale jaana.