Sarga 68

Verse 1

तेषां हि वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।मित्रामात्यगणान्सर्वान्ब्राह्मणांस्तानिदं वचः ॥१॥

Sab logon ki baat sun ke Vasishtha ne jawab diya. Unhone dost, mantri aur brahman sabko ek saath bulaya. Phir unhone yeh baat kahi.

Verses 2-3

यदसौ मातुलकुले दत्तराज्यं परं सुखी ।भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥२॥तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयैः ।आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम् ॥३॥

Bharat ko apne mama ke ghar raj mila hai. Woh apne bhai Shatrughna ke saath wahan khush hai. Ab jaldi se ghode par sawar doot bhejo. In dono bhaiyon ko wapas bulao. Aur kya sochna, kaam pe lag jao.

Verse 4

गच्छन्त्विति तत स्सर्वे वसिष्ठं वाक्यमब्रुवन् ।तेषां तद्वचनं श्रूत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥४॥

Sab log bole, "Haan, bhejo unko." Yeh baat Vashishth ko boli. Vashishth ne suna aur phir bola, "Theek hai."

Verse 5

एहि सिद्धार्थ विजय जयन्ताशोक नन्दन ।श्रूयतामिति कर्तव्यं सर्वानेव ब्रवीमि वः ॥५॥

Vashishth ne bola, "Siddharth, Vijay, Jayant, Ashok, Nandan, tum sab aao. Suno main kya kehta hoon. Tumhe karna kya hai woh batata hoon."

Verse 6

पुरं राजगृहं गत्वा शीघ्रं शीघ्रजवै र्हयैः ।त्यक्तशोकैरिदं वाच्य श्शासनाद्भरतो मम ॥६॥

Jaldi ghodo pe chadho aur Rajgir shehar jao. Wahan jaake Bharat ko mera paas de do. Aur haan, udaas mat dikhna, normal raho.

Verse 7

पुरोहित स्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः ।त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया ॥७॥

Purohit ji, sab mantri tumse milna chahte hain. Sab theek hon yahi dua hai. Ab der na karo, nikal pado. Kaam bahut zaroori hai, time nahi hai rukne ka.

Verse 8

मा चास्मै प्रोषितं रामं मा चास्मै पितरं मृतम् ।भवन्त श्शंसिषुर्गत्वा राघवाणामिमं क्षयम् ॥८॥

Jab tum uske paas pahunchoge, kuch mat batana. Mat kehna ki Ram ko bhej diya gaya hai. Na yeh kehna ki unke pita mar gaye hain. Raghav parivar par jo musibat aayi hai, woh bhi mat batana.

Verse 9

कौशेयानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च ।क्षिप्रमादय राज्ञश्च भरतस्य च गच्छत ॥९॥

Resham ke kapde aur achhe gehne jaldi se le lo. Yeh raj ke liye hai aur Bharat ke liye bhi. Der na karo, nikal jao.

Verse 10

दत्तपथ्यशना दूता जग्मुस्स्वं स्वं निवेशनम् ।केकयां स्ते गमिष्यन्तो हयानारुह्य संमतान् ॥१०॥

Doot logon ko khane-peene ka saaman mil gaya. Woh apne-apne ghar chale gaye. Kekaya ke liye nikalne ke liye acche ghodon par sawar ho gaye.

Verse 11

ततः प्रास्थानिकं कृत्वा कार्यशेषमनन्तरम् ।वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञाता दूता स्संत्वरिता ययुः ॥११॥

Phir baaki kaam poora kiya jo nikalne ke liye zaroori tha. Vasishtha se ijazat le ke doot jaldi se chale gaye.

Verse 12

न्यन्तेनापरतालस्य प्रलम्बस्योत्तरं प्रति ।निषेवमाणा स्ते जग्मुर्नदीं मध्येन मालिनीम् ॥१२॥

Woh doot Aparatala ke west side se chale. Pralamba ke north ki taraf gaye. Beech mein Malini nadi bah rahi thi, uske saath-saath chale gaye.

Verses 13-14

ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः ।पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम् ॥१३॥सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः ।निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम् ॥१४॥

Doot log Hastinapur se Ganga paar karke chale gaye. West ki taraf badhte huye Kurujangal se hote hue Panchal pahunche. Raste mein jhaag-bhar taal dekhe aur paani saaf nadiyan bhi. Kaam mein jaldi thi isliye tez chal rahe the.

Verse 15

ते प्रसन्नोदकां दिव्यां नानाविहगसेविताम् ।उपातिजग्मुर्वेगेन शरदण्डां जनाकुलाम् ॥१५॥

Woh log jaldi se Sharadanda nadi paar kar gaye. Uska paani bilkul shaant tha. Pakkiyan udti thi aur log naha rahe the. Kaam ka pressure tha isliye ruke nahi.

Verse 16

निकूलवृक्षमासाद्य दिव्यं सत्योपयाचनम् ।अभिगम्याभिवाद्यं तं कुलिङ्गां प्राविशन्पुरीम् ॥१६॥

Woh log us ped ke paas pahunche jo Satyopayacana ke naam se jaana jaata hai. Yeh ped bahut purana aur izzat wala hai. Usko pranaam kiya, phir Kulinga shahar mein ghus gaye.

Verse 17

आभिकालं ततः प्राप्य ते बोधिभवनाच्च्युताम् ।पितृपैतामहीं पुण्यां तेरुरिक्षुमतीं नदीम् ॥१७॥

Wahan se woh Abhikala pahunche. Ikshumati nadi thi wahan, jo Bodhibhavan se aati hai. Yeh nadi bahut pavitra hai. Dasharatha ke baap-dada ki bhi yeh pasand thi. Us nadi ko paar kar liya.

Verse 18

अवेक्ष्याञ्जलिपानांश्च ब्राह्मणान्वेदपारगान् ।ययुर्मध्येन बाह्लीकान् सुदामानं च पर्वतम् ॥१८॥

Wahan unhone dekha ki brahman log anjali kar ke paani pi rahe hain. Yeh log Veda ke bahut bade gyani hain. Phir woh log Bahlika ke beech se guzar ke Sudaman parvat ki taraf chale gaye.

Verses 19-20

विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशांचापि शाल्मलीम् ।नदीर्वापी स्तटाकानि पल्वलानि सरांसि च ॥१९॥पश्यन्तो विविधांश्चापि सिंहाव्याघ्रमृग द्विपान् ।ययुः पथाऽतिमहता शासनं भर्तुरीप्सवः ॥२०॥

Woh log Vishnu ke pairon ke nishaan dekh rahe the. Vipasha aur Shalmali nadiyan bhi dekhi. Nadiyan, kuan, taalab aur jheel sab dekha. Sher, bagh, hiran aur haathi bhi raaste mein dikhe. Raja ka kaam poora karne ke liye bahut lamba raasta chal pada.

Verse 21

ते श्रान्तवाहना दूता विकृष्णेन पथा ततः ।गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रमासेदुरञ्जसा ॥२१॥

Itna lamba raasta chal ke ghode thak gaye the. Lekin doot log jaldi se Girivraja pahunche. Yeh shehar sabse bada aur accha tha.

Verse 22

भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश्च वंशस्य परिग्रहार्थम् ।अहेडमाना स्त्वरया स्म दूता रात्र्यान्तु ते तत्पुरमेव याताः ॥२२॥

Raja ko khush karne ke liye, unki khandan bachane ke liye, aur raja ke vansh ki izzat rakhne ke liye doot log koi kasar nahi chodi. Jaldi-jaldi karke raat tak us shehar mein pahunche.