Sarga 5

Verse 1

सन्दिश्य रामं नृपति श्श्वोभाविन्यभिषेचने।पुरोहितं समाहूय वशिष्ठमिदमब्रवीत्।।।।

Raja ne Ram ko bola ki kal subah unki rajya-abhishek ki taiyaari hogi. Phir unhone apne kul-guru Vashishth ko bulaya aur unse baat ki.

Verse 2

गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन।श्रीयशोराज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रतम्।।।।

Rama apne doston ke saath baitha. Woh log pyaar se baat karte the. Sabne mil ke Rama ki bahut izzat ki. Phir Rama ne sabko izazat di aur andar chala gaya.

Verse 3

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः।स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम्।।।।उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः।ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृढव्रतः।।।।

Woh building ke upar chad gaye. Building safed baadal jaisi lag rahi thi. Raja se milne gaye. Jaise Indra Brahaspati se milta hai, waise hi yeh bhi.

Verse 4

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः।स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम्।।2.5.3।।उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः।ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृढव्रतः।।2.5.4।।

Raja ne dekha woh aa gaye hain. Raja apni kursi chhod ke uth gaya. Unse poocha kya hua. Woh bata gaye jo kaam hua tha.

Verse 5

स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम्।तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेशमुनिसत्तमः।।।।

Sab log apni kursiyon se uth gaye. Sab ne milke purohit ki puja ki. Sab ne unko izzat di. Jaise guru ko deni chahiye.

Verse 6

तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससम्भ्रमः।मानयिष्यन्समानार्हं निश्चक्राम निवेशनात्।।।।

Guru ne raja ko aane diya. Raja ne logon ko chhod diya. Andar palace mein gaya. Jaise sher gufa mein jaata hai. Guru ki ijazat se hi gaya.

Verse 7

अभ्येत्य त्वरमाणश्च रथाभ्याशं मनीषिणः।ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात्स्वयम्।।।।

Rajmahal chamak raha tha jaise Indra ka ghar ho. Woh itna sundar tha ki aankhen nahi hat ti thi. Andar log bhaag-daud kar rahe the, bahut bheed thi. Raja ne usmein entry maari jaise aasman mein chaand aur taare hon.

Verse 8

स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च।प्रियार्हं हर्षयन्राममित्युवाच पुरोहितः।।।।

Purohit ne dekha ki Ram bilkul niche jhuka hua hai. Unhone Ram se acche se baat ki, use khush kiya. Phir pyaar se bola jo Ram ko pasand aaye.

Verse 9

प्रसन्नस्ते पिता राम यौवराज्यमवाप्स्यसि।उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया।।।।

Ram, tumhara pita tumse bahut khush hai. Aaj ke baad tum yuvaraj banoge. Aaj tum Sita ke saath vrat rakhna.

Verse 10

प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः।पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा।।।।

Kal subah tumhara baap, Dasharatha raja, tumhe yuvraj banayenge. Woh tumse bahut pyaar karte hain. Jaise Nahush ne Yayati ko banaya tha, waise hi yeh bhi hoga.

Verse 11

इत्युक्त्वा स तदा राममुपवासं यतव्रतम्।मन्त्रवत्कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः।।।।

Itna bol ke, rishi ne Ram aur Sita ko vrat rakhne ko kaha. Mantras ke saath, dono ko upvaas karna tha.

Verse 12

ततो यथावद्रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः।अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात्।।।।

Rama ne raja ke guru ki poori izzat ki. Phir usne Rama se izazat li aur wahan se chala gaya.

Verse 13

सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि सहासीनः प्रियंवदैः।सभाजितो विवेशाऽथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः।।।।

Rama ke ghar mein auratein aur mard khush the. Ghar chamak raha tha. Jaise koi talab hoti hai jisme kamal khile hain aur panchi udein.

Verse 14

हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बभौ।यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः।।।।

Vasishtha Rama ke ghar se bahar aaye. Rama ka ghar raja ke mahal jaisa tha. Unhone dekha ki bahar sadak logon se bhari hui hai.

Verse 15

स राजभवनप्रख्यात्तस्माद्रामनिवेशानात्।निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम्।।।।

Ayodhya ki sadakon mein log bheed laga ke khade the. Har taraf log dekhne ke liye ikatthe ho gaye the.

Verse 16

बृन्दबृन्दैरयोध्यायां राजमार्गास्समन्ततः।बभूवुरभिसम्बाधाः कुतूहलजनैर्वृताः।।।।

Ayodhya ke rasta logon se bharr gaye the. Har taraf logon ke groups the. Itna bheed tha ki rasta tight ho gaya.

Verse 17

जनबृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवतस्तदा।बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निस्वनः।।।।

Raste par awaaz utthi, jaise samundar ki. Logon ke khushi ki awaaz goonj rahi thi. Jaise samundar mein lehrain takrati hain, waisa hi shor tha.

Verse 18

सिक्तसम्मृष्टरथ्या हि तदहर्वनमालिनी।आसीदयोध्यानगरी समुच्छ्रितगृहध्वजा।।।।

Us din Ayodhya ke raste saaf kiye gaye. Paani dala gaya, poora saaf kiya. Gharon par jhande lage the. Shehar sundar lag raha tha, jaise phoolon se sajaya ho.

Verse 19

तदा ह्ययोध्यानिलयः सस्त्रीबालाबलो जनः।रामाभिषेकमाकाङ्क्षन्नाकाङ्क्षदुदयं रवेः।।।।

Ayodhya ke log, auratein, bacche, bade sab, ek hi intezaar mein the. Unhe Rama ki rajya-abhishek ki raat nahi kat rahi thi. Subah hone ka wait kar rahe the.

Verse 20

प्रजालङ्कारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम्।उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्यामहोत्सवम्।।।।

Log jaldi se jaldi Ayodhya ka festival dekhna chahte the. Yeh festival shehar ke liye shaan ki baat thi. Sabke dil mein khushi thi, sab utawle the.

Verse 21

एवं तज्जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः।व्यूहन्निव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ।।।।

Rajpurohit rasta dekh ke chal rahe the. Rasta logon se bhara tha. Woh dheere-dheere aage badh rahe the. Logon ka bhaav jaise paani do hisson mein baant rahe ho. Palace ki taraf ja rahe the.

Verse 22

सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादमधिरुह्य सः।समीयाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः।।।।

Vasishtha ne raja ko haan mein jawab diya. Woh khud Rama ke ghar ke liye nikal pade. Rama ko vrat karwane ke liye woh ek achhi gaadi mein baithe. Woh ved ke bahut bade gyani the aur apna kaam bahut seriously lete the.

Verse 23

तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः।पप्रच्छ स च तस्मै तत्कृतमित्यभ्यवेदयत्।।।।

Vasishtha ne raja ko haan mein jawab diya. Woh khud Rama ke ghar ke liye nikal pade. Rama ko vrat karwane ke liye woh ek achhi gaadi mein baithe. Woh ved ke bahut bade gyani the aur apna kaam bahut seriously lete the.

Verse 24

चैव तदा तुल्यं सहासीनास्सभासदः।आसनेभ्यस्समुत्तस्थुः पूजयन्तः पुरोहितम्।।।।

Rishi Rama ke mahal pahunche. Woh mahal itna chamakdaar tha jaise badal chamak rahe hon. Woh apni gaadi se utre aur teen darwazon se hoke andar gaye. Woh bahut bade rishi the.

Verse 25

गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम्।विवेशान्तः पुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव।।।।

Rama ne dekha ki rishi aa gaya hai. Woh jaldi se utha aur bahut izzat se uska swagat karne laga. Woh samjha ki rishi ko proper respect dena hai. Rishi ke aane par woh andar gaya jaise koi sher gufa mein jaata hai.

Verse 26

तदग्य्रवेषप्रमदाजनाकुलंमहेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम्।विदीपयंश्चारु विवेश पार्थिवश्शशीव तारागणसङ्कुलं नभः।।।।

Raja us ghar ke paas gaya jahan rathiyan khadi thin. Jaldi mein woh rath ke paas pahuncha. Usne rath ko apne haath pakda. Phir woh khud rath se utra.