Sarga 38

Verse 1

तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत्।प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति।।।।

Sita ne pedh ki chaadar pehni thi, jaise koi uska koi na ho. Logon ko bada dukh hua. Sabne chillake kaha, 'Shame on you, Dasharath!'

Verse 2

तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः।चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः।।।।

Us chillahne ki awaaz se raja ko bahut dukh hua. Unka jine ka hausla toot gaya. Apne dharam aur apni ijjat pe bhi vishwas kam ho gaya.

Verse 3

स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत्।कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति।।।।

Raja Dasharath ne gusse mein saans liya, bohot garam saans chodi. Phir unhone apni patni Kaikeyi se kaha. Kaikeyi, Sita ko kush ke kapde pehen ke jungle nahi jaana chahiye. Woh is layak nahi hai ki aise kapde pehen ke chale jaaye.

Verse 5

इयं हि कस्यापकरोति किञ्चित्तपस्विनी राजवरस्य कन्या।या चीरमासाद्य जनस्य मध्येस्थिता विसंज्ञाश्रमणीव काचित्।।।।

Isne kisi ka bura kiya hai kya? Ek aisi rajkumari jo itna saara tap kiya hai. Bade raja ki beti hai yeh. Ab ped ki chaal ka kapda pehen ke logon ke beech khadi hai. Dekho kaisi lag rahi hai, jaise koi sanyaan ho, kuch samajh mein hi nahi aa raha.

Verse 6

चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्यानेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।यथासुखं गच्छतु राजपुत्रीवनं समग्रा सह सर्वरत्नैः।।।।

Janak ki beti yeh ped ki chaal ke kapde phenk de. Main pehle kabhi yeh vaada nahi kiya tha ki aisa hoga. Rajkumari ko saari sukh suvidha ke saath jungle jaana chahiye. Saare gehne, saara saaman uske saath hona chahiye.

Verse 7

अजीवनार्हेण मया नृशंसाकृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत्।तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत्तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम्।।।।

Tumne jo yeh zidd pakad li thi, usne mujhe jinda nahi rehne diya. Yeh ek aisa vaada hai jo mujhe maar raha hai. Bacpan mein tumne yeh shart mana li thi. Ab yeh mujhe jala raha hai, jaise baans khud hi phool ke wajah se jal jaata hai.

Verse 8

रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम्।अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे।।।।

Agar Ram ne tumhara kuch bura kiya hai, to batao. Tumne koi galat harkat ki hai uske saath? Lekin batao, Sita ne tumhara kya bigada hai? Usne tumhe kya takleef di hai? Batao, kya kiya usne?

Verse 9

मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी।अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा।।।।

Janaka ki beti ne yahan tumhara kya bura kiya hai? Uski aankhein hiran ki tarah badi-badi hain. Uska dil bahut naram hai. Woh rogi ke layak hai.

Verse 10

ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम्।किमेभिः कृपणैर्भूय: पातकैरपि ते कृतैः।।।।

Tumne Ram ko jungle bhej diya, yeh kaafi nahi tha kya? Ab tum aur bhi kya bura kaam kar rahi ho?

Verse 11

प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता।रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः।।।।

Devi, maine wahi promise kiya jo tumne kaha tha. Jab Ram rajya tilak ke liye aaya tha, tab tumne jo baat kahi thi main wahi maan liya.

Verse 12

तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि।मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम्।।।।

Tum usse bhi zyada badh gayi ho. Ab tum narak jaana chahti ho kyunki tum Sita ko bhi chaadar pehnate dekhna chahti ho.

Verse 13

इतीव राजा विलपन्महात्माशोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित्।भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौतेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः।।।।

Raja rote rehta tha, uska dukh khatam nahi ho raha tha. Apne bete ke liye itna dukhi tha ki woh zameen par gir gaya. Woh us gham mein doob gaya tha.

Verse 14

एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम्।अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Jab pita ji yeh bol rahe the, Ram van jane ke liye taiyaar ho chuke the. Pita ji sar jhukaye baithe the. Ram ne unse yeh kaha.

Verse 15

यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते।।।।

Raja sahab, meri mata Kausalya bahut badi aur achi hain. Unka koi bura kaam nahi hota. Woh aapse naraaz nahi hain.

Verse 16

मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम्।अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि।।।।

Main jab chala jaunga, woh akeli reh jaayengi. Unhe bahut dukh hoga, kyunki unhone aisa dukh kabhi nahi dekha. Aap unka dhyan rakhiye.

Verse 17

पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता।मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी।।।।

Mujhe chhod ke woh bete ke dukh mein na doobein. Aap unki ijjat kijiye, kyunki woh badi achi hain. Jab woh mere baare mein sochti rahengi, tab tak aapke saath jiye rahengi.