Sarga 108

Verse 1

आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः।उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतमिदं वचः।।।।

Jab Rama Bharat ko samjha rahe the, tab Jabali naam ka bada brahmin aage badha. Usne Rama se aisi baat kahi jo dharam ke khilaf thi.

Verse 2

साधु राघव माऽभूत्ते बुध्दिरेवं निरर्थिका।प्राकृतस्य नरस्येव ह्यार्यबुद्धेर्मनस्विनः।।।।

Raghav, aisi galat baat sochne ki zaroorat nahi hai. Yeh soch koi kaam ki nahi hai. Aise hi koi aam aadmi sochta hai, jo samajhdar hai woh aisa nahi karta. Tum apne purkho ki rajya chhod ke galat raaste pe mat jao. Woh raasta dukh bhara hai, tedha hai, aur kaanton bhara hai.

Verse 3

कः कस्य पुरुषो बन्धुः किमाप्यं कस्य केनचित्।यदेको जायते जन्तुरेक एव विनश्यति।।।।

Dekho, kiska kiska bhai hai? Kiska koi apna hai? Kisi ka kisi se koi rishta nahi hota. Ek aadmi paida hota hai, akela mar jaata hai. Koi kisi ka apna nahi rehta. Yeh sab rishte-pyar sirf waqt ke liye hain.

Verse 4

तस्मान्माता पिता चेति राम सज्जेत यो नरः।उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति कश्चिद्धि कस्यचित्।।।।

Isliye Ram, jo aadmi maa-baap ke liye rota hai, woh pagal jaisa hai. Koi kisi ka nahi hota. Yeh sab sirf logon ko samjhaya jaata hai taaki woh daan karein, yagya karein, vrat karein. Wise logon ne yeh sab likha hai taaki log de dein.

Verse 5

यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत्।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि।।।।एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः।।।।

Jaise koi aadmi ek gaon se doosre gaon jaata hai. Raaste mein kahin rukta hai, phir aage badh jaata hai. Wahi raaste ka thikana uske baad kisi aur ka ho jaata hai. Bilkul aise hi maa-baap aur ghar sirf rahne ki jagah hai Kakutstha. Yeh koi sacha rishta nahi hai.

Verse 6

यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत्।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि।।2.108.5।।एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः।।2.108.6।।

Jaise koi aadmi ek gaon se doosre gaon jaata hai. Raaste mein kahin rukta hai, phir aage badh jaata hai. Wahi raaste ka thikana uske baad kisi aur ka ho jaata hai. Bilkul aise hi maa-baap aur ghar sirf rahne ki jagah hai Kakutstha. Yeh koi sacha rishta nahi hai.

Verse 7

पित्र्यं राज्यं परित्यज्य स नार्हसि नरोत्तम।आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम्।।।।

Raghav, aisi galat baat sochne ki zaroorat nahi hai. Yeh soch koi kaam ki nahi hai. Aise hi koi aam aadmi sochta hai, jo samajhdar hai woh aisa nahi karta. Tum apne purkho ki rajya chhod ke galat raaste pe mat jao. Woh raasta dukh bhara hai, tedha hai, aur kaanton bhara hai.

Verse 8

समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय।एकवेणीधरा हि त्वां नगरी सम्प्रतीक्षते।।।।

Ayodhya ab khub sampann hai, wapas jao aur raja bano. Shahar tumhara intezaar kar rahi hai, jaise koi patni apne pati ka intezaar karti hai, sirf ek choti banaye.

Verse 9

राजभोगाननुभवन्महार्हान्पार्थिवात्मज।विहर त्वमयोध्यायां यथा शक्रस्त्रिविष्टपे।।।।

Beta, Ayodhya mein raja ki tarah aish karo. Jo bhi sukh aur shaukat hai, uska maza lo. Jaise Indra devta swarg mein rehte hain, waise tum bhi Ayodhya mein raho.

Verse 10

न ते कश्चिद्धशरथ स्त्वं च तस्य न कश्चन।अन्यो राजा त्वमन्य स्तस्मात्कुरु यदुच्यते।।।।

Jabali bolta hai, Dasharath tumhara koi nahi, aur tum uske koi nahi ho. Raja alag hai, tum alag ho. Isliye jo main kehta hoon woh karo.

Verse 11

बीजमात्रं पिता जन्तो श्शुक्लं रुधिरमेव च।संयुक्तमृतुमन्मात्रा पुरुषस्येह जन्म तत्।।।।

Baap to bas beej hai, khoon aur viry. Jab yeh maa ke pet mein milta hai tab baccha paida hota hai. Itna hi simple hai.

Verse 12

गत स्स नृपतिस्तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै।प्रवृततिरेषा मर्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे।।।।

Woh raja chala gaya jahan usko jana tha. Sab log aise hi jate hain. Tu bekaar mein apna dimag kharab kar raha hai.

Verse 13

अर्थधर्मपरा ये ये तांस्तांछोचामि नेतरान्।ते हि दुःखमिह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे।।।।

Main un par taras khta hoon jo paisa aur dharam ke peeche bhaagte hain. Yahan dukh mila, marne ke baad bhi kuch nahi bacha.

Verse 14

अष्टका पितृदैवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः।अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति।।।।

Log Ashtaka vrat mein lage hain, sochte hain ki pitra bhagwan hain jinhe khana khilana hai. Dekho khana kaise barbaad ho raha hai. Marne ke baad log kya khaayenge?

Verse 15

यदि भुक्तमिहान्येन देहमन्यस्य गच्छति।दद्यात्प्रवसत श्श्राद्धं न तत्पथ्यशनं भवेत्।।।।

Agar koi yahan khana khata hai to uska fayda doosre ke body ko kaise jaata hai? Videsh mein reh ke shradh karna bekaar hai, usse koi asli fayda nahi milta.

Verse 16

दानसंवनना ह्येते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः।यजस्व देहि दीक्षस्व तपस्तप्यस्व सन्त्यज।।।।

Yeh sab granth hain jo samajhdar logon ne banaye hain taaki log daan karein aur puja karein. Yagya karo, daan do, vrat rakho, tapasya karo, aur sabse alag ho ke reh ke apna kaam karo.

Verse 17

स नास्ति परमित्येव कुरु बुद्धिं महामते।प्रत्यक्षं यत्तदातिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु।।।।

Isliye bade samajhdar bano aur socho ki koi asli mein kisi ka nahi hai. Jo cheez tumhari aankhon ke saamne hai uspe chalo, jo baat sirf sunne mein aati hai usko peeche chhod do.

Verse 18

सतां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम्।राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः।।।।

Samajhdar logon ki baat suno aur poori duniya ka khayal rakho. Bharat tumhe rajya de raha hai, tum use accept kar lo aur rajya sambhalo.