Sarga 107

Verse 1

पुनरेवं ब्रुवाणं तं भरतं लक्ष्मणाग्रजः ।प्रत्युवाच तत श्श्रीमान् ज्ञातिमध्येऽभिसत्कृतः ॥१॥

Bharat phir se wahi baat bol raha tha. Tab Rama ne unka jawab diya. Rama Lakshman ke bade bhai the. Apne rishtedaaron mein bade izzat mein the.

Verse 2

उपपन्नमिदं वाक्यं यत्त्वमेवमभाषथाः ।जातः पुत्रो दशरथात्कैकेय्यां राजसत्तमात् ॥२॥

Tumhari baat sahi hai. Tum to Dasharath ke beta ho, woh bhi Kaikeyi se. Dasharath sabse bade raja the.

Verse 3

पुरा भ्रातः पिता न स्स मातरं ते समुद्वहन् ।मातामहे समाश्रौषीद्राज्यशुल्कमनुत्तमम् ॥३॥

Bhai, jab hamare pitaji ne tumhari maa se shaadi ki, toh unhone tumhare nana ji ko ek bahut bada vaada kiya tha. Unhone kaha tha ki shaadi ke badle mein ek poora rajya denge. Yeh rajya itna accha tha ki usse bada koi nahi tha.

Verse 4

दैवासुरे च सङ्ग्रामे जनन्यै तव पार्थिवः ।सम्प्रहृष्टो ददौ राजा वरमाराधितः प्रभुः ॥४॥

Aur jab devta aur asur ke beech yudh hua, toh raja tumhari maa se bahut khush ho gaye. Unhone tumhari maa ki baat maan li aur unhe jo maangna tha woh de diya.

Verses 5-6

ततस्सा सम्प्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी ।अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी ॥५॥तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा ।तौ च राजा तदा तस्यै नियुक्तः प्रददौ वरौ ॥६॥

Phir tumhari maa ne raja se pakka vaada liya. Uske baad unhone do cheezein maangi. Pehle, tumhara rajya tumhe de diya. Aur dusra, mujhe vanvas bhej diya. Raja ne apna vaada nibhaya aur dono cheezein de di.

Verse 7

तेन पित्राऽहमप्यत्र नियुक्तः पुरुषर्षभ ।चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वरदानिकम् ॥७॥

Isliye bhai, mere papa ne mujhe bhi yeh kaam diya hai. Main chauda saal tak jungle mein rahunga. Yeh unka vaada tha jo unhone poori kiya.

Verse 8

सोऽहं वनमिदं प्राप्तो निर्जनं लक्ष्मणान्वितः ।सीतया चाप्रतिद्वन्द्व स्सत्यवादे स्थितः पितुः ॥८॥

Ab main is jungle mein aa gaya hoon. Yahan koi nahi rehta. Lakshman aur Sita mere saath hain. Papa ne jo kaha tha, main uspe pakka khada hoon.

Verse 9

भवानपि तथेत्येव पितरं सत्यवादिनम् ।कर्तुमर्हति राजेन्द्र क्षिप्रमेवाभिषेचनात् ॥९॥

Aur bhai, tum bhi yeh karo. Jaldi se rajya abhishek karwa do. Papa ne jo kaha tha, woh sach ho ke rehta. Unka vaada poora ho.

Verse 10

ऋणान्मोचय राजानं मत्कृते भरत प्रभुम् ।पितरं चापि धर्मज्ञं मातरं चाभिनन्दय ॥१०॥

Bharat, mere liye raja ko karza se aazaad kar do. Woh raja mazboot hai. Apne baap ko bhi izzat do, woh dharam jaante hain. Maa ko bhi khush rakho.

Verse 11

श्रूयते धीमता तात श्रुतिर्गीता यशस्विना ।गयेन यजमानेन गयेष्वेव पितॄन् प्रति ॥११॥

Bhai sun, log kehte hain Gay mein ek raja hua karta tha. Uska naam Gaya tha. Woh bahut samajhdar tha. Usne apne purkho ke liye puja ki thi. Us waqt kuch shlok gaye the.

Verse 12

पुन्नाम्नो नरकाद् यस्मात् पितरं त्रायते सुतः ।तस्मात् पुत्र इति प्रोक्तः पितॄन् यः पाति सर्वतः ॥१२॥

Beta ko putra isliye kehte hain kyunki woh baap ko narak se bacha leta hai. Narak ka naam Put hai. Beta apne purkho ko har tarah se bachata hai. Isliye uska naam putra pada.

Verse 13

एष्टव्या बहवः पुत्रा गुणवन्तो बहुश्रुताः ।तेषां वै समवेतानामपि कश्चिद्गयां व्रजेत् ॥१३॥

Aise bahut saare bete hone chahiye jo achhe hon aur padhe-likhe hon. Agar saare ek saath hon, to bhi kam se kam ek beta Gaya jaake apne purkho ke liye puja karega.

Verse 14

एवं राजर्षय स्सर्वे प्रतीता राजनन्दन ।तस्मात्राहि नरश्रेष्ठ पितरं नरकात्प्रभो ॥१४॥

Isliye sab raja aur rishi ek baat par sehmat hain. Beta, tum apne pitaji ko narak se bacha lo. Yeh tumhara dharam hai.

Verse 15

अयोध्यां गच्छ भरत प्रकृतीरनुरञ्जय ।शत्रुघ्नसहितो वीर सह सर्वैर्द्विजातिभिः ॥१५॥

Bharat, ab Ayodhya wapas jao. Wahan ke logon ko khush rakhna. Shatrughna ko saath leke jao. Aur sab brahmano ko bhi saath leke chalo.

Verse 16

प्रवेक्ष्ये दण्डकारण्यमहमप्यविलम्बयन् ।आभ्यान्तु सहितो राजन् वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥१६॥

Main bhi der na karke Dandaka jungle mein chala jaaunga. Raja sahab, main Sita aur Lakshman ke saath jaaunga, bas yeh dono mere saath honge.

Verse 17

त्वं राजा भरत भव स्वयं नराणां वन्यानामहमपि राजराण्मृगाणाम् ।गच्छ त्वं पुरवरमद्य सम्प्रहृष्टस्संहृष्टस्त्वहमपि दण्डकान्प्रवेक्ष्ये ॥१७॥

Bharat, tum raja bano, logon ka raj karo. Main jungle mein jaake janwaron ka raja banunga. Tum aaj khush ho ke Ayodhya jao. Main bhi khush ho ke Dandaka jungle mein chala jaaunga.

Verse 18

छायां ते दिनकरभाः प्रबाधमानां वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम् ।एतेषामहमपि काननद्रुमाणां छायां तामतिशयिनीं सुखी श्रयिष्ये ॥१८॥

Bharat, suraj ki garmi se bachne ke liye chhata tumhare sir pe thanda saayega. Main jungle ke pedon ke neeche reh lunga, unki chhaa mein khush rahunga.

Verse 19

शत्रुघ्नः कुशलमतिस्तु ते सहायस्सौमित्रिर्मम विदितः प्रधानमित्रम् ।चत्वारस्तनयवरा वयं नरेन्द्रं सत्यस्थं भरत चराम मा विषीद ॥१९॥

Bharat, Shatrughna tumhara saathi hai, woh samajhdaar hai. Lakshman mere saath rahega, woh mera sabse bada dost hai. Hum chaaron Dashrath ke bete hain, sach ke raaste par chalenge. Isliye Bharat, tum ghabrao mat.