Sukta 9

Mantra 1

विराट्। कुत॒स्तौ जा॒तौ क॑त॒मः सो अर्धः॒ कस्मा॑ल्लो॒कात् क॑त॒मस्याः॑ पृथि॒व्याः । व॒त्सौ वि॒राजः॑ सलि॒लादुदै॑तां॒ तौ त्वा॑ पृछामि कत॒रेण॑ दु॒ग्धा

Viraj, main tumse poochhta hoon, yeh dono kahan se aaye? Kaunsa hissa hai kaunsa nahi? Kaunsi duniya se, kaunsi zameen se? Viraj ke do bachche paani se bahar aaye the. Main tumse poochhta hoon, kaunsa unmein se doodh deta hai?

Mantra 2

यो अक्र॑न्दयत् सलि॒लं म॑हि॒त्वा योनिं॑ कृ॒त्वा त्रि॒भुजं॒ शया॑नः । व॒त्सः का॑म॒दुघो॑ वि॒राजः॒ स गुहा॑ चक्रे त॒न्वःऽ परा॒चैः

Jisne apni taakat se paani ko goonja diya, jisne ek kokh banayi, teen kone wali shakal mein leta hua, woh Viraj ka bachcha hai, jo ichcha poori karta hai. Usne chupe hue jagah bana li, aur alag-alag shareer banaye.

Mantra 3

यानि॒ त्रीणि॑ बृ॒हन्ति॑ येषां॑ चतु॒र्थं वि॑यु॒नक्ति॒ वाच॑म्। ब्र॒ह्मैन॑द् विद्या॒त् तप॑सा विप॒श्चिद् यस्मि॒न्नेकं॑ यु॒ज्यते॒ यस्मि॒न्नेक॑म्

Teen cheezein badi hain aur chauthi baani ko alag karti hai. Jo samajhdar hai woh tap se jaan le ki yeh brahma hai. Jahan ek judta hai, wahi sach hai.

Mantra 4

बृ॒ह॒तः परि॒ सामा॑नि ष॒ष्ठात् पञ्चाधि॒ निर्मि॑ता । बृ॒हद् बृ॑ह॒त्या निर्मि॑तं॒ कुतोऽधि॑ बृह॒ती मि॒ता

Brihat ke aas-paas saam ke gaane bane hain. Chhat ke upar paanch. Brihat badi cheez se bana hai. Lekin badi cheez ka naap kahan se aaya?

Mantra 5

बृ॒ह॒ती परि॑ मात्रा॑या मा॒तुर्मात्राधि॒ निर्मि॑ता । मा॒या ह॑ जज्ञे मा॒याया॑ मा॒याया॒ मातली॒ परि॑

Brihati naap se bani hai, maa ke naap par. Maya se maya paida hui. Aur us maya se Matali bhi aaya.

Mantra 6

वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ प्रति॒मोपरि॒ द्यौर्याव॒द् रोद॑सी विबबा॒धे अ॒ग्निः । ततः॑ ष॒ष्ठादामुतो॑ यन्ति॒ स्तोमा॒ उदि॒तो य॑न्त्य॒भि ष॒ष्ठमह्नः॑

Agni ne aasman aur dharti ko alag kiya hai. Upar aasman hai, neeche dharti. Yeh dono duniya ka kaam Agni ne bataya. Rishiyon ke gaane chhete se chhete tak jaate hain. Suraj nikalte hi woh phir agle din ke chhete tak pahunch jaate hain.

Mantra 7

षट् त्वा॑ पृछाम॒ ऋष॑यः कश्यपे॒मे त्वं हि यु॒क्तं यु॑यु॒क्षे योग्यं॑ च । वि॒राज॑माहु॒र्ब्रह्म॑णः पि॒तरं॒ तां नो॒ वि धे॑हि यति॒धा सखि॑भ्यः

Rishi Kashyap aur unke saathi poochhte hain, chh cheezein batao. Tum jo chahiye woh kar sakte ho, aur jo sahi hai usse aur bhi saaf kar sakte ho. Viraj ko Brahma ka baap kehte hain. Hamein bhi woh sahi rasta dikhao, taki hum apne doston ke kaam aa sakein.

Mantra 8

यां प्रच्यु॑ता॒मनु॑ य॒ज्ञाः प्र॒च्यव॑न्त उप॒तिष्ठ॑न्त उप॒तिष्ठ॑मानाम्। यस्या॑ व्र॒ते प्र॑स॒वे य॒क्षमेज॑ति॒ सा वि॒राडृषयः पर॒मे व्योऽमन्

Jab woh nikalti hai, yagya uske peeche chalte hain. Woh uski seva mein lag jaate hain. Uske niyam mein, bhagwan ki shakti se, Yaksh ka taan aata hai. Yeh Viraj hai, rishi log isse upar aasmaan mein dekhte hain.

Mantra 9

अ॒प्रा॒णैति॑ प्रा॒णेन॑ प्राण॒तीनां॑ वि॒राट् स्व॒राज॑म॒भ्येऽति प॒श्चात्। विश्वं॑ मृ॒शन्ती॑म॒भिरू॑पां वि॒राजं॒ पश्य॑न्ति॒ त्वे न त्वे प॑श्यन्त्येनाम्

Woh saans nahi leti, par saans lene walon par raj karti hai. Viraj apna raj khud sambhalti hai, peeche se aati hai. Woh sab kuchh chhueti hai, sundar roop wali hai. Log use Viraj ke roop mein dekhte hain. Tujh mein woh nahi dikhti, tujh mein woh nahi dikhti.

Mantra 10

को वि॒राजो॑ मिथुन॒त्वं प्र वे॑द॒ क ऋ॒तून् क उ॒ कल्प॑मस्याः । क्रमा॒न् को अ॑स्याः कति॒धा विदु॑ग्धा॒न् को अ॑स्या॒ धाम॑ कति॒धा व्युऽष्टीः

Kaun jaanta hai Viraj ka sach? Kaun jaanta hai uske ritu, uske niyam? Kaun jaanta hai uske kadam, kitne raaste hain uske? Kaun jaanta hai uske dham, kitni jagahon par woh ugti hai?

Mantra 11

इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑दा॒स्वित॑रासु चरति॒ प्रवि॑ष्टा । म॒हान्तो॑ अस्यां महि॒मानो॑ अ॒न्तर्वधूर्जि॑गाय नव॒गज्जनि॑त्री

Yeh wohi hai jo pehli baar chamki. Yeh dusri jagahon mein bhi gayi aur wahan ghul gayi. Ismein bahut badi baatein hain. Dulhan ne jeet liya, aur yeh nayi shuruwat ki maa bani.

Mantra 12

छन्दः॑पक्षे उ॒षसा॒ पेपि॑शाने समा॒नं योनि॒मनु॒ सं च॑रेमे । सूर्य॑पत्नी॒ सं च॑रतः प्रजान॒ती के॑तु॒मती॑ अ॒जरे॒ भूरि॑रेतसा

Gaath ke sahare, savere ki roshni ke saath, hum dono ek hi jagah pahunchein. Suraj ki patni ke saath chalein, dono milkar chalein. Yeh roshni faila rahe hain, budhe nahi ho rahe, aur aage badh rahe hain.

Mantra 13

ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ ति॒स्र आगु॒स्त्रयो॑ घ॒र्मा अनु॑ रेत॒ आगुः॑ । प्र॒जामेका॒ जिन्व॒त्यूर्ज॒मेका॑ रा॒ष्ट्रमेका॑ रक्षति देवयू॒नाम्

Dharam ke raaste par teen log chale. Teeno apna kaam karne lage. Pehla bacchon ko aage badhata hai. Dusra taakat deta hai. Teesra rajya ki hifazat karta hai jo log bhagwan ko dhundte hain.

Mantra 14

अ॒ग्नीषोमा॑वदधु॒र्या तु॒रीयासी॑द् य॒ज्ञस्य॑ प॒क्षावृष॑यः क॒ल्पय॑न्तः । गा॒य॒त्रीं त्रि॒ष्टुभं॒ जग॑तीमनु॒ष्टुभं॑ बृहद॒र्कीं यज॑मानाय॒ स्वऽरा॒भर॑न्तीम्

Agni aur Soma ne usko bithaya jo chautha tha. Rishiyon ne yagya ke dono paksh banaye. Gayatri, Trishtup, Jagati, Anushtup, yeh sab mantra hain. Yeh bada mantra jo bhagwan ki roshni laata hai uske liye jo yagya kar raha hai.

Mantra 15

पञ्च॒ व्युऽष्टी॒रनु॒ पञ्च॒ दोहा॒ गां पञ्च॑नाम्नीमृ॒तवोऽनु॒ पञ्च॑ । पञ्च॒ दिशः॑ पञ्चद॒शेन॑ क्लृ॒प्तस्ता एक॑मूर्ध्नीर॒भि लो॒कमेक॑म्

Paanch subah aati hain aur paanch baar gaay dudh deti hain. Yeh gaay paanch naam wali hai aur paanch ritu uske peeche hain. Paanch disha hain aur pandrah hisson mein baata hua hai. Sab milkar ek hi duniya ko gher lete hain.

Mantra 16

षड् जा॒ता भू॒ता प्र॑थम॒जर्तस्य॑ षडु॒ सामा॑नि षड॒हं व॑हन्ति । ष॒ड्यो॒गं सीर॒मनु॒ साम॑साम॒ षडा॑हु॒र्द्यावा॑पृथि॒वीः षडु॒र्वीः

Pehle paida hone wale se cheezon ne janam liya. Cheh gaane chh din tak chalte hain. Hal jodne ka bhi cheh tarika hai, har gaane ke saath. Log kehte hain duniya aur dharti, cheh bade khule area hain.

Mantra 17

षडा॑हुः शी॒तान् षडु॑ मा॒स उ॒ष्णानृ॒तुं नो॑ ब्रूत यत॒मोऽति॑रिक्तः । स॒प्त सु॑प॒र्णाः क॒वयो॒ नि षे॑दुः स॒प्त च्छन्दां॒स्यनु॑ स॒प्त दी॒क्षाः

Log kehte hain cheh mahine thande hote hain aur cheh mahine garam. Batao kaunsa season extra hai. Sat rishi baithe hain, sat chal chalte hain, aur sat puja ke niyam hain.

Mantra 18

स॒प्त होमाः॑ स॒मिधो॑ ह स॒प्त मधू॑नि स॒प्तर्तवो॑ ह स॒प्त। स॒प्ताज्या॑नि॒ परि॑ भू॒तमा॑य॒न् ताः स॑प्तगृ॒ध्रा इति॑ शुश्रुमा व॒यम्

Saat hain hom, saat lakdiyan jalane ke liye. Saat shehad, aur saat ritu bhi. Saat ghee ke offerings hain jo sab jagah gayi hain. Inko Saat Gridhra kehte hain, yeh humne suna hai.

Mantra 19

स॒प्त च्छन्दां॑सि चतुरुत्त॒राण्य॒न्यो अ॒न्यस्मि॒न्नध्यार्पि॑तानि । क॒थं स्तोमाः॒ प्रति॑ तिष्ठन्ति॒ तेषु॒ तानि॒ स्तोमे॑षु॒ क॒थमार्पि॑तानि

Saat chhand hain, aur char aur upar bhi. Ek ke upar ek rakha hai sab. Stom kaise usmein khade hain? Woh chhand usmein kaise judte hain?

Mantra 20

क॒थं गा॑य॒त्री त्रि॒वृतं॒ व्याऽप क॒थं त्रि॒ष्टुप् प॑ञ्चद॒शेन॑ कल्पते । त्र॒य॒स्त्रिं॒शेन॒ जग॑ती क॒थम॑नु॒ष्टुप् क॒थमे॑कविं॒शः

Gayatri ne Trivrit kaise failaya? Trishtup pandrah se kaise bana? Jagati tees-teis se kaise hoti hai? Anushtup kaise? Ikkees kaise?

Mantra 21

अ॒ष्ट जा॒ता भू॒ता प्र॑थम॒जर्तस्या॒ष्टेन्द्र॒र्त्विजो॒ दैव्या॒ ये। अ॒ष्टयो॑नि॒रदि॑तिर॒ष्टपु॑त्राष्ट॒मीं रात्रि॑म॒भि ह॒व्यमे॑ति

Pehle paida hone wale aath jeev nikle. Indra ke liye aath devta kaam karte hain. Aditi mata ki aath kokh hai, aath bete hai. Woh aathvi raat ko hawan ke paas aati hai.

Mantra 22

इ॒त्थं श्रेयो॒ मन्य॑माने॒दमाग॑मं यु॒ष्माकं॑ स॒ख्ये अ॒हम॑स्मि॒ शेवा॑ । स॒मा॒नज॑न्मा॒ क्रतु॑रस्ति वः शि॒वः स वः॒ सर्वाः॒ सं च॑रति प्रजा॒नन्

Maine socha ki yeh acha hoga, isliye main yahan aaya. Main tumhara dost ban ke rahna chahta hoon. Hum sab ka janam ek jaisa hai. Ek acha kaam hum sab ke liye hai. Woh kaam jaan ke hum sab saath mein chalte hain.

Mantra 23

अ॒ष्टेन्द्र॑स्य॒ षड् य॒मस्य॒ ऋषी॑णां स॒प्त स॑प्त॒धा। अ॒पो म॑नु॒ष्या॒३नोष॑धी॒स्ताँ उ॒ पञ्चानु॑ सेचिरे

Indra ke liye aath hisse hain, Yama ke liye che. Rishiyon ke liye saat hisse hain, saat tarah se baatein hain. Paani, insaan aur jari-booti, yeh sab paanch hisse mein baant ke diye gaye the.

Mantra 24

केव॒लीन्द्रा॑य दुदु॒हे हि गृ॒ष्टिर्वशं पी॒यूषं॑ प्रथ॒मं दुहा॑ना । अथा॑तर्पयच्च॒तुर॑श्चतु॒र्धा दे॒वान् म॑नु॒ष्याँ॒३ असु॑रानु॒त ऋषी॑न्

Ek gaay thi Vasha, usne sirf Indra ke liye doodh nikala. Pehla doodh amrit jaisa tha. Phir usne chaar tarah se baant diya, devataon ko, insaanon ko, asuron ko aur rishiyon ko. Sab khush ho gaye.

Mantra 25

को नु गौः क ए॑कऋ॒षिः किमु॒ धाम॒ का आ॒शिषः॑ । य॒क्षं पृ॑थि॒व्यामे॑क॒वृदे॑क॒र्तुः क॑त॒मो नु सः

Ab sawal hai, woh gaay kaun hai? Woh ek rishi kaun hai? Yeh sab kahan hai? Ashirwad kya hain? Dharti par ek Yaksha hai, ek chakkar mein, ek samay ka. Woh kaun hai?

Mantra 26

एको॒ गौरेक॑ एकऋ॒षिरेकं॒ धामै॑क॒धाशिषः॑ । य॒क्षं पृ॑थि॒व्यामे॑क॒वृदे॑क॒र्तुर्नाति॑ रिच्यते

Ek gaay hai, ek rishi hai, sab ek hi mein hai. Ek hi jagah hai, ek hi ashish hai jo gyaan deta hai. Yeh Yaksh prithvi par hai, ek chakkar wala, ek samay wala. Yeh kabhi khaali nahi hota, kabhi fail nahi hota.