Adhyaya 7
Is chapter mein court ke liye kaanooni beton ki list banayi gayi hai. Jaise aurasa se lekar datta tak sab beton ko define kiya gaya hai. Ab succession mein ritual ki jagah clear rules lagenge. Isse property ka batwara aasan ho jayega aur jhagde kam honge. Sarkar ke liye tax aur revenue predictable rahega. Har bete ke liye debt aur duties fix ho jayengi. Clan mein ladai kam hogi kyunki sab kuch likhit ho jayega. Danda ke niche sab record mein rahega.
Sutras
Sutra 5
तेन तुल्यः पुत्रिकापुत्रः ॥ कZ_०३.७.०५ ॥
Jab koi beti ko beta bana ke treat kiya jata hai, toh uski aulad uske baap ke barabar hoti hai. Woh bhi wahi haq rakhti hai jo beta rakhta hai.
Sutra 6
सगोत्रेणान्यगोत्रेण वा नियुक्तेन क्षेत्रजातः क्षेत्रजः पुत्रः ॥ कZ_०३.७.०६ ॥
Agar koi aur aadmi ko yeh kaam ke liye lagaya jaye, usse paida hua beta kshetraja kehlaata hai. Woh aadmi apne hi gotra ka ho ya kisi aur ka, farak nahi padta.
Sutra 7
जनयितुरसत्यन्यस्मिन्पुत्रे स एव द्विपितृको द्विगोत्रो वा द्वयोरपि स्वधारिक्थभाग्भवति ॥ कZ_०३.७.०७ ॥
Agar us aadmi ka koi aur beta nahi hai, toh woh beta dono baap ka maana jaata hai. Woh dono ki lineage mein aata hai. Usko dono taraf se property ka haq milta hai.
Sutra 8
तत्सधर्मा बन्धूनां गृहे गूढजातस्तु गूढजः ॥ कZ_०३.७.०८ ॥
Ghar mein chhupa ke paida kiya hua beta gudhaja kehlaata hai. Yeh rishtedaaron ke ghar mein chhupa ke paida hua hota hai. Iska haq bhi waisa hi maana jaata hai.
Sutra 9
बन्धुनोत्सृष्टोऽपविद्धः संस्कर्तुः पुत्रः ॥ कZ_०३.७.०९ ॥
Jis bachche ko rishtedaar chhod ke chale gaye ho, usko apaviddha bolte hain. Jo usko utha le aur paal-posh ke bada kare, woh uska baap maana jaata hai.
Sutra 10
कन्यागर्भः कानीनः ॥ कZ_०३.७.१० ॥
Jab koi kunwari ladki se bachcha paida ho, usko kanin beta kehte hain. Yeh tab hota hai jab ladki ki shaadi nahi hui hoti.
Sutra 11
सगर्भोढायाः सहोढः ॥ कZ_०३.७.११ ॥
Jab koi aurat shaadi ke waqt garbh mein baccha le kar aaye, to us bacche ko sahaudha kehte hain. Yeh woh baccha hai jo pehle se maa ke pet mein tha.
Sutra 12
पुनर्भूतायाः पौनर्भवः ॥ कZ_०३.७.१२ ॥
Jab koi aurat dobara shaadi kare, uske bacche ko paunarbhava kehte hain. Yeh us aurat ka baccha hai jo nayi shaadi mein paida hua.
Sutra 13
स्वयं जातः पितुर्बन्धूनां च दायादः ॥ कZ_०३.७.१३ ॥
Apne aap paida hua baccha baap ki taraf se waris hota hai. Woh baap ke rishtedaaron ka bhi waris banata hai.
Sutra 14
परजातः संस्कर्तुरेव न बन्धूनाम् ॥ कZ_०३.७.१४ ॥
Jis bacche ko koi aur paida kare lekin dusra paal-pos kar apna bana le. Woh baccha sirf uska waris hota hai jisne usko apnaya. Baaki rishtedaaron ka waris nahi.
Sutra 15
तत्सधर्मा मातापितृभ्यामद्भिर्मुक्तो दत्तः ॥ कZ_०३.७.१५ ॥
Koi bachcha jise maa baap paani se mukt karke de dein, woh datt putra kehlaata hai. Woh us ghar ka beta ban jaata hai, uski apni jaaydaad aur dharam mein.
Sutra 16
स्वयं बन्धुभिर्वा पुत्रभावोपगत उपगतः ॥ कZ_०३.७.१६ ॥
Jab koi khud se ya apne rishtedaaron ke zariye bete ki tarah maan liya jaata hai, use upagata beta kehte hain. Yeh woh banda hai jo ghar mein bete jaisa ban gaya hai.
Sutra 17
पुत्रत्वेऽधिकृतः कृतकः ॥ कZ_०३.७.१७ ॥
Jab kisi ko bete ki jagah par baitha diya jaata hai, use kritaka beta kehte hain. Yeh woh hai jise ghar wale ne bete ki tarah karne ka faisla kiya.
Sutra 18
परिक्रीतः क्रीतः । इति ॥ कZ_०३.७.१८ ॥
Jab kisi ko paise de ke khareeda jaata hai, use krita beta kehte hain. Yeh woh beta hai jise paisa dekar ghar mein laya gaya.
Sutra 19
औरसे तूत्पन्ने सवर्णास्तृतीयांशहराः असवर्णा ग्रासाच्छादनभागिनः ॥ कZ_०३.७.१९ ॥
Jab apna beta paida ho jaata hai, toh same jaati ke bete ko teesra hissa milta hai. Different jaati ke bete ko sirf khana kapda milta hai, paisa nahi.
Sutra 20
ब्राह्मणक्षत्रिययोरनन्तरापुत्राः सवर्णाः एकान्तरा असवर्णाः ॥ कZ_०३.७.२० ॥
Brahmin aur kshatriya ke liye, agle number ki shaadi se beta same jaati ka maana jaata hai. Ek kadam peeche ki shaadi se beta different jaati ka maana jaata hai.
Sutra 21
ब्राह्मणस्य वैश्यायामम्बष्ठः शूद्रायां निषादः पारशवो वा ॥ कZ_०३.७.२१ ॥
Brahmin ke liye yeh rule hai. Agar uski wife Vaishya hai, toh beta Ambashtha kehlaata hai. Agar wife Shudra hai, toh beta Nishad ya Parashav kehlaata hai.
Sutra 22
क्षत्रियस्य शूद्रायामुग्रः ॥ कZ_०३.७.२२ ॥
Kshatriya ke liye ek simple rule hai. Agar uski wife Shudra hai, toh beta Ugra kehlaata hai.
Sutra 23
शूद्र एव वैश्यस्य ॥ कZ_०३.७.२३ ॥
Vaishya ke case mein clear hai. Agar uski wife Shudra hai, toh beta bhi Shudra hi maana jaata hai.
Sutra 24
सवर्णासु चैषामचरितव्रतेभ्यो जाता व्रात्याः ॥ कZ_०३.७.२४ ॥
Maan lo dono same varg ke hain, phir bhi agar maa-baap vrat aur niyam nahi maante, toh unka beta Vratya kehlaata hai. Yeh log normal system se bahar maane jaate hain.
Sutra 25
इत्यनुलोमाः ॥ कZ_०३.७.२५ ॥
Toh yeh woh sab cases hain jahan sab kuch sahi se chal raha hai. Yeh sab normal aur sahi tareeke ke examples hain.
Sutra 26
शूद्रादायोगवक्षत्तचण्डालाः ॥ कZ_०३.७.२६ ॥
Jab Shudra se aulad hoti hai, toh teen group bante hain, Ayogava, Kshatta aur Chandala.
Sutra 27
वैश्यान्मागधवैदेहकौ ॥ कZ_०३.७.२७ ॥
Vaishya se do group nikalte hain, Magadh aur Vaidehak.
Sutra 28
क्षत्रियात्सूतः ॥ कZ_०३.७.२८ ॥
Aur Kshatriya se Suta group banta hai.
Sutra 29
पौराणिकस्त्वन्यः सूतो मागधश्च ब्रह्मक्षत्राद्विशेषः ॥ कZ_०३.७.२९ ॥
Lekin Pauranik alag cheez hai. Jab Brahman aur Kshatriya milte hain, tab Suta aur Magadh ka kaam alag hota hai.
Sutra 30
त एते प्रतिलोमाः स्वधर्मातिक्रमाद् राज्ञः सम्भवन्ति ॥ कZ_०३.७.३० ॥
Yeh sab pratilom group hote hain. Yeh tab bante hain jab raja apna dharam todta hai.
Sutra 31
उग्रान्नैषाद्यां कुक्कुटः विपर्यये पुल्कसः ॥ कZ_०३.७.३१ ॥
Jab Ugra purush aur Naisadi aurat se shaadi hoti hai, to unki aulad ko Kukkuta kehte hain. Ulta agar Naisadi purush aur Ugra aurat ho, to bacche ko Pulkasa kehte hain.
Sutra 32
वैदेहिकायामम्बष्ठाद्वैणः विपर्यये कुशीलवः ॥ कZ_०३.७.३२ ॥
Ambasth purush aur Vaidehika aurat ke bacche ko Vaina kehte hain. Jab ulta hota hai, Vaidehika purush aur Ambasth aurat, to bacche ko Kushilava kehte hain.
Sutra 33
क्षत्तायामुग्राच्छ्वपाकः ॥ कZ_०३.७.३३ ॥
Ugra purush aur Kshatta aurat ke bacche ko Svapaka kehte hain.
Sutra 34
इत्येतेऽन्ये चान्तरालाः ॥ कZ_०३.७.३४ ॥
Toh yeh sab beech ke jaat hain. Aur iske alawa bhi aur log aate hain jo beech mein hi hain.
Sutra 35
कर्मणा वैश्यो रथकारः ॥ कZ_०३.७.३५ ॥
Jo rath banata hai woh vaisya hai. Uska kaam vaisya jaisa hai.
Sutra 36
तेषां स्वयोनौ विवाहः पूर्वापरगामित्वं वृत्तानुवृत्तं च ॥ कZ_०३.७.३६ ॥
In logon ki shaadi apni hi jaati mein honi chahiye. Jo pehle se chal raha tha, wahi order follow karna. Aur jo riwaaz hai, wohi chalate raho.
Sutra 37
शूद्रसधर्माणो वा अन्यत्र चण्डालेभ्यः ॥ कZ_०३.७.३७ ॥
Ya phir inko Shudra jaise niyam follow karne do. Bas Chandalon ke liye alag hai, unke saath yeh nahi chalega.
Sutra 38
परपरिग्रहे बीजमुत्सृष्टं क्षेत्रिणः इत्याचार्याः ॥ कZ_०३.७.०१ ॥
Raja agar aisa karega toh usko swarg milega. Warna agar galat karega toh narak jayega. Simple hai.
Sutra 39
माता भस्त्रा यस्य रेतस्तस्यापत्यमित्यपरे ॥ कZ_०३.७.०२ ॥
Jo log beech mein aate hain, un sabka hissa barabar hona chahiye. Kisi ko zyada nahi, kisi ko kam nahi.
Sutra 40
विद्यमानमुभयमिति कौटिल्यः ॥ कZ_०३.७.०३ ॥
Desh ka dharam ho, jaati ka ho, kisi group ka ho, ya gaon ka riwaaz ho, jo bhi hai, wohi manna hai.
Sutra 41
स्वयं जातः कृतक्रियायामौरसः ॥ कZ_०३.७.०४ ॥
Frequently Asked Questions
Predictable inheritance and reduced kin-conflict: estates remain administratively legible, dependents gain clarity of support, and local order is preserved—protecting production, taxation continuity, and social stability.
This extract is classificatory and does not itself specify a danda schedule; enforcement occurs via court decree—loss/denial of inheritance claims, compelled restitution where wrongful possession is proven, and procedural penalties as applied under general vyavahāra rules.
Ask anything about Adhyaya 7 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.