Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 42

Devanagari script

श्रद्धात्यागेन भक्त्या वा यस्तोषयितुमिच्छति । गत्वा द्वारवतीं रम्यां द्रष्टव्योऽहं कलौ युगे

Transliteration

śraddhātyāgena bhaktyā vā yastoṣayitumicchati | gatvā dvāravatīṃ ramyāṃ draṣṭavyo'haṃ kalau yuge

Translation

जो श्रद्धायुक्त त्याग से या भक्ति से मुझे प्रसन्न करना चाहता है, वह रमणीय द्वारवती में जाए; कलियुग में वहीं मेरा दर्शन करना चाहिए।

Word by Word

• श्रद्धात्यागेन: by renunciation with faith
• श्रद्धात्यागेन: Karaṇa (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (त्याग), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (श्रद्धया कृतः त्यागः / श्रद्धासम्बन्धी त्यागः)

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karaṇa (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्यय (disjunctive particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तोषयितुम्: to please
• तोषयितुम्: Prayojana/Artha (Purpose)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु) → तोषय (णिच्)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), परस्मैपद-प्रयोगः; causative (णिच्) ‘to cause to be pleased’

• इच्छति: desires
• इच्छति: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययप्रयोगः

• द्वारवतीम्: Dvāravatī
• द्वारवतीम्: Karma (Object of गत्वा)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रम्याम्: beautiful
• रम्याम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (द्वारवतीम्)

• द्रष्टव्यः: is to be seen/should be seen
• द्रष्टव्यः: Kriyā (Obligation predicate)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → द्रष्टव्य (तव्यत्)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्; gerundive/obligatory), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-भावः (should be seen)

• अहम्: me/I
• अहम्: Karma (Object implied: ‘me’) / Viṣaya
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कलौ: in Kali
• कलौ: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• युगे: in the age
• युगे: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī/Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee approaches the radiant coastal city of Dvāravatī; the Lord is envisioned as present for darśana in Kali-yuga, receiving offerings of faith and devotion.

Characters & Entities

• Dvāravatī (Dvārakā)
• Kali Yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kali Yuga, Dvārakā is affirmed as an accessible locus for pleasing the Lord through bhakti or sincere renunciation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī/Dvārakā, recommended for the Lord’s darśana in Kali Yuga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage for darśana—going to Dvārakā with bhakti/tyāga as the inner discipline.