Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 148

Devanagari script

ब्रह्मास्त्रे विफले जाते ह्याग्नेयं दानवोत्तमः । प्रेषयामास तां क्रुद्धो ह्यहनद्वारुणेन सा

Transliteration

brahmāstre viphale jāte hyāgneyaṃ dānavottamaḥ | preṣayāmāsa tāṃ kruddho hyahanadvāruṇena sā

Translation

जब ब्रह्मास्त्र निष्फल हो गया, तब क्रोधित दानवश्रेष्ठ ने अग्नेयास्त्र छोड़ा; देवी ने वारुणास्त्र से उसे नष्ट कर गिरा दिया।

Word by Word

• ब्रह्मास्त्रे: when the Brahmā-weapon (was)
• ब्रह्मास्त्रे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः

• विफले: ineffective
• विफले: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विफल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; विशेषणम्

• जाते: having become
• जाते: Adhikarana (Sati-saptami/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: √जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle, क्त), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सति-सप्तमी प्रयोगः

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis/causal particle)

• आग्नेयम्: the Agneya weapon (fire-missile)
• आग्नेयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आग्नेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• दानवोत्तमः: the best of Dānavas
• दानवोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः

• प्रेषयामास: sent/dispatched
• प्रेषयामास: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√इष्/√प्रेष् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ताम्: it/that (weapon)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: Karta (Qualifier of subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √क्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle, क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; विशेषणम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• अहनत्: struck/neutralized
• अहनत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वारुणेन: with the Varuṇa-weapon (water-missile)
• वारुणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• सा: she (the goddess)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

Speaker

Deductive: Purāṇic narrator (likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Somnātha region)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A furious Dānava hurls a blazing Agneyāstra; the Devī calmly releases the Vāruṇāstra, forming a vast, cool oceanic surge that quenches the fire in mid-sky.

Characters & Entities

• Devī
• Agneya-astra
• Vāruṇa-astra
• Dānava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma restores balance: destructive fire is pacified by the cooling, ordering power symbolized by Varuṇa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the broader setting remains Arbuda within the Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a description of elemental astras in combat.