Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

अध्यात्मगतितत्त्वज्ञं क्षांतं शक्तं जितेंद्रियम् । ऋजुं यथार्थ वक्तारं नारदं तं नमाम्यहम्

Transliteration

adhyātmagatitattvajñaṃ kṣāṃtaṃ śaktaṃ jiteṃdriyam | ṛjuṃ yathārtha vaktāraṃ nāradaṃ taṃ namāmyaham

Translation

अध्यात्म-गति के तत्त्व को जानने वाले, क्षमाशील, समर्थ, जितेन्द्रिय, सरल और यथार्थ-वक्ता—उस नारद को मैं प्रणाम करता हूँ।

Word by Word

• अध्यात्मगतितत्त्वज्ञम्: knower of the truth of the spiritual path
• अध्यात्मगतितत्त्वज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अध्यात्म (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषः (अध्यात्मगति-तत्त्वं जानाति इति); पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम् (नारदम्)

• क्षान्तम्: patient, forbearing
• क्षान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्षान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• शक्तम्: capable, powerful
• शक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• जितेन्द्रियम्: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुषः (जितानि इन्द्रियाणि यस्य); पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• ऋजुम्: straight, upright
• ऋजुम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ऋजु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• यथार्थम्: truthfully, as it is
• यथार्थम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणत्वेन (adverb: truly/as it is)

• वक्तारम्: speaker
• वक्तारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वक्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative singular); (नारदम्) विशेषणार्थे अपि प्रयुक्तम्

• नारदम्: Nārada
• नारदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः

• नमामि: I bow to
• नमामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट्-लकारः; उत्तमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः

Speaker

Indra (Mahendra) — within the cited stotra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: Nārada as teacher-sage: seated in an āśrama, instructing with calm authority; symbols of sense-mastery (controlled animals or subdued senses) and a luminous path motif representing adhyātma-gati.

Characters & Entities

• Nārada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual realization is shown through self-mastery, patience, and uncompromising truthfulness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No; this is a virtue-centered stotra verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it points to sādhana through indriya-jaya (sense-control) and adhyātma-jñāna.