Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39
Devanagari script
एकादश च रुद्राश्च पुरुषास्तस्य चांशजाः । तां नारीमहामालोक्य पुत्रं दक्षमथा ब्रवम्
Transliteration
ekādaśa ca rudrāśca puruṣāstasya cāṃśajāḥ | tāṃ nārīmahāmālokya putraṃ dakṣamathā bravam
Translation
और एकादश रुद्र तथा अन्य पुरुष-गण उसके अंश से उत्पन्न हुए। उस महान् नारी को देखकर मैंने अपने पुत्र दक्ष से कहा।
Word by Word
एकादशeleven
एकादश:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकादश (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र विशेषणम् (रुद्राः)
चand
च:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
रुद्राःRudras
रुद्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
पुरुषाःmen/persons
पुरुषाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
अंशजाःborn from (his) portion; offspring
अंशजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअंश-ज (प्रातिपदिक; अंश + ज)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अंशात् जायन्ते)
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नारीमहाम्the great woman
नारीमहाम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनारी-महा (प्रातिपदिक; नारी + महा)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—‘महान् नारी’
आलोक्यhaving seen
आलोक्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√लोक् (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), परस्मैपदी; ‘having looked at/seen’
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दक्षम्Dakṣa
दक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)
अथthen
अथ:
Anantarya (Sequence marker/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरार्थक अव्यय (then/now)
अब्रवम्I said
अब्रवम्:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदी
Speaker
Brahmā (deduced)
Skanda Dialogue
Listener: Dakṣa (addressed next)
Visual Art Cues
Scene: A cosmic tableau: from Śiva’s portion emerge eleven Rudras; the narrator turns to behold the great Devī and then addresses Dakṣa, setting the stage for Satī’s marital destiny.
Characters & Entities
R
Rudras (Eleven)D
DakṣaM
Mahā-nārī (Goddess implied)Ś
Śiva (implied source of Rudras)FAQs
Cosmic governance arises through divine emanations and lineages; Rudras and progenitors serve the maintenance of dharma across creation.
None; the verse is genealogical/cosmological.
None.